Świątynia Punicka Ras il-Wardija

Świątynia na końcu świata

Na przylądku Ras il-Wardija, gdzie wapienne klify spadają 120 metrów do morza, feniccy żeglarze wykuli w skale sanktuarium bogini Astarte. Nazwa "Wardija" to zniekształcenie włoskiego "Guardia" (wardia, strażnica), bo przez wieki przylądek służył jako punkt obserwacyjny wybrzeża.

Komnata z pięcioma niszami

Świątynia składa się z korytarza w kształcie litery T prowadzącego do prostokątnej komory z pięcioma dużymi niszami wyciętymi w trzech ścianach, ozdobionymi imitacjami architektonicznych gzymsów. Wzdłuż ścian biegnie kamienna ławka, prawdopodobnie do ceremonialnych uczt lub składania ofiar. W skałę wykuto też basen ze schodami (rytualne ablucje?), studnię dzwonkowatą i zbiornik na wodę.

700 lat modlitw

Świątynia powstała w IV-III w. p.n.e. i była aktywnie używana aż do okresu rzymskiego, możliwe że nawet do IV w. n.e. W 2021-2022 r. zespół z Università La Sapienza w Rzymie (Federica Spagnoli) odkrył fragmenty ceramiki z wyrytym imieniem Astarte, potwierdzając bezpośredni związek z Tas-Silġ, głównym sanktuarium punickim na Malcie. Krzyżyki wyrzeźbione na ścianach świadczą o późniejszym chrześcijańskim przejęciu miejsca.

Kradzież i odzyskanie

30 marca 1988 roku ktoś wyciął ze ściany jednej z nisz rzeźbę przedstawiającą postać z rozłożonymi rękami, prawdopodobnie symbol bogini Tanit lub średniowieczny krzyż. Siekierą. Z żywej skały. Graffito odzyskano dopiero po 23 latach, w czerwcu 2011 roku. Dziś można je zobaczyć w Muzeum Archeologii w Cytadeli Victoria.

Szlak i dojście

Świątynia leży na szlaku klifowym między Xlendi a Dwejra, ok. 150 m od stawu Ta' Sarraflu. Teren jest prywatny (rodzina Spiteri), bez ogrodzeń ani infrastruktury turystycznej. Klify nie mają barierek. Stan ruiny jest zaniedbany, ale dramatyczna sceneria na krawędzi 120-metrowego urwiska wynagradza trud dojścia.

Praktyczna rada: Idź szlakiem od Ta' Sarraflu w stronę klifów (ok. 10 minut). Świątynia jest wykuta w skale i łatwo ją przeoczyć. Szukaj prostokątnego wcięcia w terenie. Oryginalne graffito Tanit/krzyż zobaczysz w Muzeum Archeologii w Cytadeli (2 EUR wstęp).