1e:I[353281,["/_next/static/chunks/33t46atd3n2zd.js","/_next/static/chunks/2hceo_ee_6hjx.js","/_next/static/chunks/0yp3faraig4s5.js","/_next/static/chunks/02wcg25u5wsj4.js","/_next/static/chunks/2wwsji2y0do73.js","/_next/static/chunks/1zjiwh0w0la6f.js","/_next/static/chunks/32kmkheu0ct-m.js","/_next/static/chunks/1k8gklzfu2tx3.js","/_next/static/chunks/3k86cruo2c1lb.js","/_next/static/chunks/24c2geuesjlaj.js","/_next/static/chunks/1t0hvhqda5loa.js","/_next/static/chunks/3wpvg5mymvx5b.js"],"default"] 1f:I[315271,["/_next/static/chunks/33t46atd3n2zd.js","/_next/static/chunks/2hceo_ee_6hjx.js","/_next/static/chunks/0yp3faraig4s5.js","/_next/static/chunks/02wcg25u5wsj4.js","/_next/static/chunks/2wwsji2y0do73.js","/_next/static/chunks/1zjiwh0w0la6f.js","/_next/static/chunks/32kmkheu0ct-m.js","/_next/static/chunks/1k8gklzfu2tx3.js","/_next/static/chunks/3k86cruo2c1lb.js","/_next/static/chunks/24c2geuesjlaj.js","/_next/static/chunks/1t0hvhqda5loa.js","/_next/static/chunks/3wpvg5mymvx5b.js"],"default"] 20:T686,

Dwa kościoły, jedna wojna

Victoria ma dwa wielkie kościoły i od ponad trzech stuleci trwa między nimi rywalizacja, która dzieli całą wyspę. Z jednej strony Katedra Wniebowzięcia w Cytadeli, z drugiej Bazylika św. Jerzego na głównym placu miasta. Każda parafia uważa się za ważniejszą. Spór dotyczy wszystkiego: kto ma piękniejszy kościół, głośniejsze fajerwerki i bardziej okazałą festę.

Barokowe arcydzieło

Obecny kościół powstał w 1678 roku i był wielokrotnie rozbudowywany przez kolejne stulecia. Wnętrze to eksplozja baroku: złocone sklepienia, marmurowe posadzki, obrazy olejne pokrywające każdy centymetr ścian. Kopuła, malowana na wzór włoskich katedr, sprawia wrażenie otwartego nieba. Bazylika posiada również słynny obraz św. Jerzego zabijającego smoka autorstwa Mattii Pretiego — niesiony w procesji podczas letniej festy.

Festa św. Jerzego

Trzeci weekend lipca to szczyt rywalizacji. Ulice Victorii zamieniają się w morze czerwonych i złotych dekoracji — kolorów parafii św. Jerzego. Orkiestry maszerują, fajerwerki trwają godzinami, a posąg świętego na złoconych noszach przemierza ulice w towarzystwie tysięcy wiernych. Mieszkańcy wydają fortuny na pirotechnikę, próbując przebić sąsiednią parafię. To największe święto na Gozo i jedno z najbardziej widowiskowych na całej Malcie.

Praktyczna rada: Plac św. Jerzego (Pjazza San Ġorġ) to serce Victorii — idealne miejsce na poranną kawę z widokiem na fasadę bazyliki. Wstęp do kościoła wolny.

21:T686,

Dwa kościoły, jedna wojna

Barokowe arcydzieło

Festa św. Jerzego

Praktyczna rada: Plac św. Jerzego (Pjazza San Ġorġ) to serce Victorii — idealne miejsce na poranną kawę z widokiem na fasadę bazyliki. Wstęp do kościoła wolny.

22:T5d6,Zwiadowcy donoszą o przybytku w Rabacie, przed którym stoi kolejka ciągnąca się aż do katedry. Nazwa "Crystal Palace" sugeruje pałac — w rzeczywistości to bar wielkości celi zakonnej. Ale co z tego, skoro serwuje się tu substancję, za którą rycerze sprzedaliby własne konie. Pastizzi. Trójkątne paczuszki z ciasta filo wypełnione ricottą lub groszkiem. Cena: 50 centów. PIĘĆDZIESIĄT CENTÓW. Za kwotę, za którą w Valletcie nie kupisz nawet wody, dostajesz tu gorący, chrupiący, złocisty trójkąt doskonałości. Giermek Wojtek zamówił dziesięć i nie żałował ani jednego. Komtur spróbował obu odmian. Ricotta: kremowa, delikatna, z nutą sera. Groszek z anchois: bardziej syta, odważniejsza, z solnym akcentem. Zakon po burzliwej naradzie orzekł: obie wersje są arcydziełami. Kolejka jest długa, ale porusza się szybko — pani za ladą wydaje pastizzi z prędkością karabinu maszynowego. Jedzenie odbywa się na stojąco, na ulicy, w towarzystwie miejscowych emerytów, kierowców autobusów i turystów, którzy nie wierzą w cenę. UWAGA TAKTYCZNA: Przychodźcie rano — po 11:00 kolejka robi się poważna. Pastizzi są najlepsze świeże, prosto z pieca. Nie zamawiajcie jednego "na próbę" — od razu bierzcie minimum trzy. To demokratyczne jedzenie Malty: jedzone przez wszystkich, od premiera po rybaka. Zakon ocenia: 5 tarcz z 5. Bez dyskusji. Jedyne miejsce, które dostało pełną ocenę. Giermek Wojtek płacze ze szczęścia.23:T5d8,Zwiadowcy donoszą o przybytku w Rabacie, przed którym stoi kolejka ciągnąca się aż do katedry. Nazwa "Crystal Palace" sugeruje pałac — w rzeczywistości to bar wielkości celi zakonnej. Ale co z tego, skoro serwuje się tu substancję, za którą rycerze sprzedaliby własne konie. Pastizzi. Trójkątne paczuszki z ciasta filo wypełnione ricottą lub groszkiem. Cena: 50 centów. PIĘĆDZIESIĄT CENTÓW. Za kwotę, za którą w Valletcie nie kupisz nawet wody, dostajesz tu gorący, chrupiący, złocisty trójkąt doskonałości. Odkrywca Wojtek zamówił dziesięć i nie żałował ani jednego. Komtur spróbował obu odmian. Ricotta: kremowa, delikatna, z nutą sera. Groszek z anchois: bardziej syta, odważniejsza, z solnym akcentem. Zakon po burzliwej naradzie orzekł: obie wersje są arcydziełami. Kolejka jest długa, ale porusza się szybko — pani za ladą wydaje pastizzi z prędkością karabinu maszynowego. Jedzenie odbywa się na stojąco, na ulicy, w towarzystwie miejscowych emerytów, kierowców autobusów i turystów, którzy nie wierzą w cenę. UWAGA TAKTYCZNA: Przychodźcie rano — po 11:00 kolejka robi się poważna. Pastizzi są najlepsze świeże, prosto z pieca. Nie zamawiajcie jednego "na próbę" — od razu bierzcie minimum trzy. To demokratyczne jedzenie Malty: jedzone przez wszystkich, od premiera po rybaka. Zakon ocenia: 5 tarcz z 5. Bez dyskusji. Jedyne miejsce, które dostało pełną ocenę. Odkrywca Wojtek płacze ze szczęścia.24:T612,

Oczy Gozo na północy

Wielki Mistrz Alof de Wignacourt zlecił budowę sześciu potężnych wież strażniczych wzdłuż wybrzeża Malty i Gozo. Wieża w Marsalforn, wzniesiona w 1616 roku, była jedną z nich — i jedną z największych. Stoi na klifie nad zatoką Marsalforn, skąd kontrolowała północne podejście do Gozo. Każdy statek płynący z Sycylii był widoczny na wiele mil.

Wieża z piętrami

W odróżnieniu od mniejszych wież De Redina, wieże Wignacourta były prawdziwymi budynkami obronnymi z piętrem mieszkalnym dla załogi. Parter służył jako magazyn broni i żywności. Na pierwszym piętrze mieszkali żołnierze — zazwyczaj czterech lub pięciu. Na dachu stała platforma z działami sygnałowymi. W razie zagrożenia wieża odpaliła ogień lub dym, przekazując ostrzeżenie do następnej wieży w łańcuchu, aż sygnał dotarł do Cytadeli w Victorii.

Od strażnicy do zabytku

Po odejściu Rycerzy Maltańskich w 1798 roku wieża straciła funkcję militarną. Przez kolejne stulecia służyła jako punkt obserwacyjny dla rybaków i pasterzy. Dziś jest zamknięta dla zwiedzających, ale jej masywna sylwetka dominuje nad krajobrazem między Marsalforn a słynnymi salinami — drogą, którą warto przejść pieszo.

Praktyczna rada: Wieża stoi przy drodze prowadzącej z Marsalforn do salin. Najlepiej widoczna z poziomu klifów — połącz wizytę ze spacerem do Xwejni Salt Pans.

25:T612,

Oczy Gozo na północy

Wieża z piętrami

Od strażnicy do zabytku

Praktyczna rada: Wieża stoi przy drodze prowadzącej z Marsalforn do salin. Najlepiej widoczna z poziomu klifów — połącz wizytę ze spacerem do Xwejni Salt Pans.

26:T62a,

Najwspanialsza auberge Zakonu

Auberge de Castille stoi na najwyższym punkcie Valletty i jest najbardziej okazałym budynkiem wybudowanym przez Rycerzy Maltańskich. Była siedzibą langwy kastylijsko-portugalskiej — jednej z najpotężniejszych w Zakonie. Obecny budynek to dzieło przebudowy z 1744 roku, zlecone przez Wielkiego Mistrza Manuela Pinto de Fonseca, który sam pochodził z Portugalii i chciał, by siedziba jego langwy przyćmiła wszystkie inne.

Barokowa perfekcja

Fasada to arcydzieło maltańskiego baroku: symetryczna, majestatyczna, z wielkim herbem Pinto de Fonseca nad wejściem. Kamień wapienny o miodowym kolorze sprawia, że budynek wygląda jak wycięty ze złota, szczególnie o zachodzie słońca. Schody prowadzące do wejścia, flankowane armatami, dodają efektu teatralnego. Nie bez powodu filmowcy kręcą tu sceny, gdy potrzebują "pałacu królewskiego".

Od rycerzy do premiera

Po odejściu Rycerzy budynek służył Brytyjczykom jako kwatera dowództwa wojskowego. Od uzyskania niepodległości w 1964 roku Auberge de Castille jest siedzibą Kancelarii Premiera Malty. To tutaj podejmowane są najważniejsze decyzje polityczne kraju. Budynek jest zamknięty dla turystów, ale sama fasada jest jednym z najczęściej fotografowanych widoków w Valletcie.

Praktyczna rada: Najlepsze zdjęcie fasady z placu przed Upper Barrakka Gardens — szczególnie o zachodzie słońca, gdy wapień nabiera złotego blasku.

27:T62a,

Najwspanialsza auberge Zakonu

Barokowa perfekcja

Od rycerzy do premiera

Praktyczna rada: Najlepsze zdjęcie fasady z placu przed Upper Barrakka Gardens — szczególnie o zachodzie słońca, gdy wapień nabiera złotego blasku.

28:T5d4,

Pierwszy kościół Zakonu na Malcie

Kościół św. Wawrzyńca w Birgu to pierwsza kaplica konwentualna Rycerzy Maltańskich na Malcie. Gdy Zakon przybył na wyspę w 1530 roku, istniejący kościół parafialny poświęcony św. Wawrzyńcowi stał się ich głównym miejscem modlitwy. Tu rycerze składali przysięgi, tu odprawiano msze przed bitwami, tu modlono się podczas Wielkiego Oblężenia 1565 roku.

Mattia Preti i wnętrze

Obecny kościół to efekt przebudowy z XVII wieku. Wnętrze jest jednym z najbogatszych na Malcie: Mattia Preti, kalabryjski malarz i rycerz Zakonu, namalował obraz ołtarzowy przedstawiający męczeństwo św. Wawrzyńca. Posadzka jest pokryta marmurowymi nagrobkami rycerzy — podobnie jak w Konkatedrze św. Jana, ale bez tłumów. Na ścianach wiszą herby langw i poszczególnych rycerzy, tworząc kolorową heraldyczną mozaikę.

Kaplica, która przetrwała

Gdy po Wielkim Oblężeniu Rycerze przenieśli się do nowo wybudowanej Valletty, kościół św. Wawrzyńca nie stracił znaczenia. Pozostał ważnym kościołem parafialnym Birgu i do dziś jest czynnym miejscem kultu. Festa św. Wawrzyńca w sierpniu to jedno z największych świąt Trzech Miast.

Praktyczna rada: Wstęp wolny. Kościół jest czynny — zachowaj ciszę. Wnętrze jest znacznie mniej zatłoczone niż Konkatedra św. Jana, a równie piękne.

29:T5d4,

Pierwszy kościół Zakonu na Malcie

Mattia Preti i wnętrze

Kaplica, która przetrwała

Praktyczna rada: Wstęp wolny. Kościół jest czynny — zachowaj ciszę. Wnętrze jest znacznie mniej zatłoczone niż Konkatedra św. Jana, a równie piękne.

2a:T5b7,

Najstarszy dom w Mdinie

Palazzo Falson to najstarszy zachowany budynek świecki w Mdinie, z częściami sięgającymi XIII wieku. Zbudowany w stylu sycylijsko-normańskim, z charakterystycznym dwudzielnym oknem na fasadzie, przez wieki był rezydencją maltańskiej arystokracji. Nazwa pochodzi od rodziny Falson, która mieszkała tu w średniowieczu.

Kolekcja kapitana Gollchera

W XX wieku palazzo nabył kapitan Olof Frederick Gollcher — maltański arystokrata, kolekcjoner i mecenas sztuki. Przez dekady wypełniał wnętrza obrazami, srebrem, bronią, zegarami, księgami i meblami z całej Europy. Po jego śmierci pałac zamieniono w muzeum-dom, zachowując układ pokoi dokładnie tak, jak je urządził Gollcher. To jakby wejść do prywatnej rezydencji z innej epoki.

Perła Mdiny

Kolekcja obejmuje obrazy z XVI–XIX wieku, orientalną porcelanę, zegary astronomiczne i bibliotekę z rzadkimi rękopisami. Ale największym wrażeniem jest sam budynek — kamienne schody, średniowieczne sklepienia, dziedziniec z fontanną i widok z dachu na całą Maltę. To jedno z miejsc, które najlepiej oddają atmosferę maltańskiej szlachty sprzed wieków.

Praktyczna rada: Wstęp 10 EUR, warto. Jedno z najpiękniejszych muzeów na Malcie, a dużo mniej znane niż pałace w Valletcie. Blisko Katedry w Mdinie.

2b:T5b7,

Najstarszy dom w Mdinie

Kolekcja kapitana Gollchera

Perła Mdiny

Praktyczna rada: Wstęp 10 EUR, warto. Jedno z najpiękniejszych muzeów na Malcie, a dużo mniej znane niż pałace w Valletcie. Blisko Katedry w Mdinie.

2c:T5f1,

Trzynaście małych strażników

W 1658 roku Wielki Mistrz Martin de Redin nakazał budowę trzynastu niewielkich wież strażniczych wzdłuż całego wybrzeża Malty. Uzupełniały one istniejącą sieć większych wież Wignacourta i Lascaris, wypełniając luki w obserwacji. Wieża De Redina przy Għallis, na północno-wschodnim wybrzeżu, to jedna z nich.

Proste, ale skuteczne

Wieże De Redina były najmniejszymi w całym systemie obronnym — niewielkie, okrągłe lub kwadratowe budowle, obsadzone przez zaledwie trzech lub czterech strażników. Nie miały piętra mieszkalnego jak wieże Wignacourta ani dzieł artyleryjskich. Ich jedynym zadaniem było patrzenie i sygnalizowanie: w razie dostrzeżenia wrogich okrętów strażnik odpalał ogień, uruchamiając łańcuch ostrzeżeń.

Dziedzictwo De Redina

Martin de Redin rządził Zakonem tylko dwa lata (1657–1660), ale zdążył zostawić trwały ślad: trzynaście wież, które stały się kręgosłupem obrony wybrzeża. Wiele z nich przetrwało do dziś i jest stopniowo restaurowanych przez organizację Din l-Art Ħelwa. Wieża przy Għallis jest otwierana sporadycznie podczas wydarzeń kulturalnych.

Praktyczna rada: Wieża widoczna z zewnątrz, otwierana okazjonalnie przez Din l-Art Ħelwa — sprawdź ich kalendarz. Dobrze łączy się ze spacerem wzdłuż wybrzeża na północ od St. Julian's.

2d:T5f1,

Trzynaście małych strażników

Proste, ale skuteczne

Dziedzictwo De Redina

Praktyczna rada: Wieża widoczna z zewnątrz, otwierana okazjonalnie przez Din l-Art Ħelwa — sprawdź ich kalendarz. Dobrze łączy się ze spacerem wzdłuż wybrzeża na północ od St. Julian's.

2e:T57e,Na samym końcu pomostu w St. Paul's Bay, tak daleko od brzegu, jak można zajść bez pływania, stoi restauracja otoczona wodą z trzech stron. Zakon klasyfikuje ją jako Zbrojownię Morskich Przysmaków. prowadzący dotarł tu pewnie nie przypadkiem — i zamówił to, co kazało morze. Homar z fettuccine. Zupa owocowa morza (tu podejrzewamy, że to nie owoce, ale ryby, ośmiornice i inne stworzenia, które giermkowie nazywają "potworami"). Linguine z krabem. Do tego maltańskie wino, bo na Malcie pije się maltańskie wino. Stoliki na końcu pomostu zwisają nad wodą. Dosłownie: pod nogami widać fale. Wieczorem, gdy słońce zachodzi za Wieżą Wignacourta po drugiej stronie zatoki, a łodzie rybackie (luzzu) kołyszą się na falach, trudno uwierzyć, że to samo morze, które przyniosło tu kiedyś Apostoła Pawła. Giermek Piotr zamówił homara i dostał stworzenie wielkości hełmu bojowego. Zdjął klienta jednym ruchem. Komtur przyznał, że to było najbardziej rycerskie użycie szczypiec od wieków. UWAGA TAKTYCZNA: Na samym końcu pomostu w St. Paul's Bay — najlepsze stoliki nad wodą, rezerwuj! Dania rybne to specjalność — nie zamawiaj steka w restauracji nad morzem, to nie przystoi rycerzowi. Ceny wyższe, ale za lokalizację i jakość warto. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo pomost w wietrze się kołysze. Ale Zakon nie boi się morza.2f:T57f,Na samym końcu pomostu w St. Paul's Bay, tak daleko od brzegu, jak można zajść bez pływania, stoi restauracja otoczona wodą z trzech stron. Zakon klasyfikuje ją jako Zbrojownię Morskich Przysmaków. prowadzący dotarł tu pewnie nie przypadkiem — i zamówił to, co kazało morze. Homar z fettuccine. Zupa owocowa morza (tu podejrzewamy, że to nie owoce, ale ryby, ośmiornice i inne stworzenia, które giermkowie nazywają "potworami"). Linguine z krabem. Do tego maltańskie wino, bo na Malcie pije się maltańskie wino. Stoliki na końcu pomostu zwisają nad wodą. Dosłownie: pod nogami widać fale. Wieczorem, gdy słońce zachodzi za Wieżą Wignacourta po drugiej stronie zatoki, a łodzie rybackie (luzzu) kołyszą się na falach, trudno uwierzyć, że to samo morze, które przyniosło tu kiedyś Apostoła Pawła. Odkrywca Piotr zamówił homara i dostał stworzenie wielkości hełmu bojowego. Zdjął klienta jednym ruchem. Komtur przyznał, że to było najbardziej rycerskie użycie szczypiec od wieków. UWAGA TAKTYCZNA: Na samym końcu pomostu w St. Paul's Bay — najlepsze stoliki nad wodą, rezerwuj! Dania rybne to specjalność — nie zamawiaj steka w restauracji nad morzem, to nie przystoi rycerzowi. Ceny wyższe, ale za lokalizację i jakość warto. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo pomost w wietrze się kołysze. Ale Zakon nie boi się morza.30:T572,

Kolegium nad grotą

Wignacourt College stoi tuż obok Bazyliki św. Pawła w Rabacie, dokładnie nad Grotą św. Pawła i katakumbami. Budynek powstał z inicjatywy Wielkiego Mistrza Alofa de Wignacourta jako kolegium kapłańskie i hospicjum dla pielgrzymów odwiedzających miejsce pobytu Apostoła. To jeden z najstarszych budynków w Rabacie, z fragmentami sięgającymi XVI wieku.

Prywatne muzeum

Dziś Wignacourt College to muzeum sztuki sakralnej i historycznej. Zbiory obejmują barokowe obrazy Mattii Pretiego (kalabryjskiego malarza i rycerza Zakonu), przenośny ołtarz podróżny, szaty liturgiczne, srebrne wota i — co zaskakuje turystów — buty papieskie należące do jednego z papieży. Jest tu też lektyka (sedan chair), którą maltańska arystokracja podróżowała po wąskich uliczkach Mdiny i Rabatu.

Podziemia

Pod budynkiem biegną korytarze łączące się z katakumbami — podziemnym labiryntem grobowców z czasów rzymskich i wczesnochrześcijańskich. Część korytarzy jest udostępniona zwiedzającym i stanowi fascynujące uzupełnienie wizyt w grotcie i bazylice.

Praktyczna rada: Wstęp 5 EUR. Tuż przy bazylice św. Pawła w Rabacie — łącz obie wizyty. Nie przegap podziemnych korytarzy.

31:T572,

Kolegium nad grotą

Prywatne muzeum

Podziemia

Praktyczna rada: Wstęp 5 EUR. Tuż przy bazylice św. Pawła w Rabacie — łącz obie wizyty. Nie przegap podziemnych korytarzy.

32:T68c,

Druga Valletta, która nigdy nie powstała

W połowie XVIII wieku Cytadela w Victorii była już przestarzałą twierdzą, niezdolną do obrony Gozo przed nowoczesną artylerią. Francuski rycerz Jacques François de Chambray zaproponował ambitny plan: zbudować zupełnie nowe miasto-fortecę na wzgórzu nad portem Mġarr. Miała to być druga Valletta — z kościołem, koszarami, magazynami i mieszkaniami dla ludności cywilnej. Wielki Mistrz Pinto de Fonseca zatwierdził projekt w 1749 roku.

Fortyfikacja bez miasta

Chambray finansował budowę częściowo z własnej kieszeni. Potężne bastiony i kurtyny obronne stanęły stosunkowo szybko, ale pieniądze się skończyły, zanim zdążono wznieść budynki wewnątrz murów. Fort został ukończony jako pusta twierdza — imponujące mury otaczające prawie nic. Gozitanie nie chcieli opuszczać swoich wiosek, by zamieszkać w forcie, więc plan zasiedlenia nigdy się nie ziścił.

Szpital i zapomnienie

Brytyjczycy znaleźli dla fortu praktyczne zastosowanie: w XIX wieku urządzili tu szpital wojskowy, a później szpital psychiatryczny, który działał aż do 1992 roku. Po zamknięciu szpitala fort popadł w ruinę. Na początku XXI wieku część terenu przekształcono w osiedle mieszkaniowe i apartamenty wakacyjne, co wywołało kontrowersje wśród obrońców dziedzictwa.

Praktyczna rada: Mury fortu są dostępne z zewnątrz i oferują doskonały widok na port Mġarr i kanał między Gozo a Comino. Sam fort znajduje się tuż nad terminalem promowym.

33:T68c,

Druga Valletta, która nigdy nie powstała

Fortyfikacja bez miasta

Szpital i zapomnienie

Praktyczna rada: Mury fortu są dostępne z zewnątrz i oferują doskonały widok na port Mġarr i kanał między Gozo a Comino. Sam fort znajduje się tuż nad terminalem promowym.

34:T532,Na końcu cichej uliczki w Mdinie, za niepozornymi drzwiami, kryje się przybytek, który Zakon oficjalnie klasyfikuje jako Komnatę Odpoczynku Najwyższej Klasy. Palazzo Xara to hotel z siedemnastoma komnatami, z których każda jest urządzona antykami i dziełami sztuki. Dziedziniec ze szklanym dachem wygląda jak wnętrze akwarium pełnego światła. Ale perłą tego miejsca jest konfesjonal — prawdziwy kościelny konfesjonal — przerobiony na budkę telefoniczną. Zakon docenia poczucie humoru. Komtur dotarł tu na kolację na tarasie z widokiem na połowę Malty. Na stole pojawiły się ftira, pastizzi, Eggs Florentine i prosecco. prowadzący kończy tu swój odcinek i trudno się dziwić — z tarasu Palazzo Xara Malta wygląda jak królestwo, które właśnie się wygrało. Mieszkanie tu kosztuje tyle, co utrzymanie giermka przez miesiąc. Ale nawet bez rezerwacji noclegowej można wejść na taras na drinka lub kawę. I powinno się to zrobić, bo ten widok jest za darmo, a wart fortuny. UWAGA TAKTYCZNA: Przy murach Mdiny, blisko katedry. Nawet jeśli nie nocujesz — wejdź na taras na drinka. Widok jest wart każdego centa. Rezerwacja kolacji obowiązkowa. Dress code: lepiej niż zbroja polowa. Zakon ocenia: 5 tarcz z 5. Drugie miejsce z pełną oceną. Za konfesjonal-telefon — bonus honorowy.35:T532,Na końcu cichej uliczki w Mdinie, za niepozornymi drzwiami, kryje się przybytek, który Maltazar opisuje klasyfikuje jako Komnatę Odpoczynku Najwyższej Klasy. Palazzo Xara to hotel z siedemnastoma komnatami, z których każda jest urządzona antykami i dziełami sztuki. Dziedziniec ze szklanym dachem wygląda jak wnętrze akwarium pełnego światła. Ale perłą tego miejsca jest konfesjonal — prawdziwy kościelny konfesjonal — przerobiony na budkę telefoniczną. Zakon docenia poczucie humoru. Komtur dotarł tu na kolację na tarasie z widokiem na połowę Malty. Na stole pojawiły się ftira, pastizzi, Eggs Florentine i prosecco. prowadzący kończy tu swój odcinek i trudno się dziwić — z tarasu Palazzo Xara Malta wygląda jak królestwo, które właśnie się wygrało. Mieszkanie tu kosztuje tyle, co utrzymanie giermka przez miesiąc. Ale nawet bez rezerwacji noclegowej można wejść na taras na drinka lub kawę. I powinno się to zrobić, bo ten widok jest za darmo, a wart fortuny. UWAGA TAKTYCZNA: Przy murach Mdiny, blisko katedry. Nawet jeśli nie nocujesz — wejdź na taras na drinka. Widok jest wart każdego centa. Rezerwacja kolacji obowiązkowa. Dress code: lepiej niż zbroja polowa. Zakon ocenia: 5 tarcz z 5. Drugie miejsce z pełną oceną. Za konfesjonal-telefon — bonus honorowy.36:T682,Na samym środku Valletty stoi plac, na którym zbiegają się wszystkie drogi. Na placu stoi pomnik. Na pomniku stoi królowa Wiktoria. prowadzący twierdzi, że ma sześć palców u ręki. Zakon wysłał zwiadowców, którzy policzyli i potwierdzają: rzeźbiarz faktycznie pogubił się w palcach. Lub królowa miała nadliczbowe. Historia nie rozstrzyga. Ale prawdziwą władczynią tego placu nie jest królowa, lecz Caffe Cordina — najstarsza kawiarnia na Malcie, działająca od 1837 roku. Wnętrze wygląda jak sala balowa: marmurowe stoliki, złocone lustra, freski na suficie. Na zewnątrz, pod parasolami, stoliki z widokiem na plac, gdzie Malta toczy swoje codzienne życie. Komtur zamówił kawę i pastizzi (bo pastizzi zamawiamy wszędzie) i obserwował maltański teatr: turyści z mapami, biznesmeni z telefonami, emerytki z torba na zakupy, studenci z plecakami. Plac Republiki to salon Malty — miejsce, gdzie się przychodzi nie tyle jeść, co być widzianym. prowadzący opowiada, że za czasów brytyjskich budynek Cordiny był "casino" — nie kasynem hazardowym, lecz klubem towarzyskim dla oficerów i arystokracji. Dziś jest demokratycznie otwarty dla każdego z portfelem i cierpliwością (obsługa kelnerska jest elegancka, ale niespieszona). UWAGA TAKTYCZNA: Kawa i pastizzi w Cordina to obowiązek turysty. Stoliki na zewnątrz znikają szybko — przychodźcie rano. Wejście do środka gratis, sam wystrój jest wart wizyty. Naprzeciwko Biblioteka Narodowa. Zakon ocenia: 4 tarcze z 5. Punkt odjęty za ceny (karaluch kosztuje więcej niż gdzie indziej). Ale za historię, lokalizację i sześciopalczastą królową — warto.37:T682,Na samym środku Valletty stoi plac, na którym zbiegają się wszystkie drogi. Na placu stoi pomnik. Na pomniku stoi królowa Wiktoria. prowadzący twierdzi, że ma sześć palców u ręki. Zakon wysłał zwiadowców, którzy policzyli i potwierdzają: rzeźbiarz faktycznie pogubił się w palcach. Lub królowa miała nadliczbowe. Historia nie rozstrzyga. Ale prawdziwą władczynią tego placu nie jest królowa, lecz Caffe Cordina — najstarsza kawiarnia na Malcie, działająca od 1837 roku. Wnętrze wygląda jak sala balowa: marmurowe stoliki, złocone lustra, freski na suficie. Na zewnątrz, pod parasolami, stoliki z widokiem na plac, gdzie Malta toczy swoje codzienne życie. Komtur zamówił kawę i pastizzi (bo pastizzi zamawiamy wszędzie) i obserwował maltański teatr: turyści z mapami, biznesmeni z telefonami, emerytki z torba na zakupy, studenci z plecakami. Plac Republiki to salon Malty — miejsce, gdzie się przychodzi nie tyle jeść, co być widzianym. prowadzący opowiada, że za czasów brytyjskich budynek Cordiny był "casino" — nie kasynem hazardowym, lecz klubem towarzyskim dla oficerów i arystokracji. Dziś jest demokratycznie otwarty dla każdego z portfelem i cierpliwością (obsługa kelnerska jest elegancka, ale niespieszona). UWAGA TAKTYCZNA: Kawa i pastizzi w Cordina to obowiązek turysty. Stoliki na zewnątrz znikają szybko — przychodźcie rano. Wejście do środka gratis, sam wystrój jest wart wizyty. Naprzeciwko Biblioteka Narodowa. Zakon ocenia: 4 tarcze z 5. Punkt odjęty za ceny (karaluch kosztuje więcej niż gdzie indziej). Ale za historię, lokalizację i sześciopalczastą królową — warto.38:T606,

Największa fortyfikacja na Malcie

Cottonera Lines to 4,5 kilometra potężnych murów obronnych otaczających Trzy Miasta (Birgu, Senglea i Cospicua). Wybudowane w 1670 roku na rozkaz Wielkiego Mistrza Nicolasa Cottonera, miały chronić cywilną ludność w razie kolejnego oblężenia. Lekcja Wielkiego Oblężenia z 1565 roku była jasna: fortyfikacje muszą objąć nie tylko twierdze, ale też mieszkańców.

Inżynieria na miarę epoki

Projektantem był włoski inżynier wojskowy Antonio Maurizio Valperga. Mury wzniesiono według najnowszych zasad fortyfikacji bastionowej: bastiony, kurtyny, dzieła rogowe i suche fosy tworzyły system praktycznie nie do przejścia. Brama Zabbar (Żabbar Gate) — główne wejście od strony lądu — to najbardziej monumentalny element całego zespołu, z barokowym portalem i herbem Cottonera.

Mury, które nigdy nie walczyły

Ironią historii jest to, że Cottonera Lines nigdy nie zostały wystawione na próbę. Po Wielkim Oblężeniu żadna armia już nie zaatakowała Malty siłą (Napoleon w 1798 roku zdobył wyspę podstępem, nie szturmem). Mury przetrwały jednak wieki i dziś stanowią jedne z najlepiej zachowanych fortyfikacji bastionowych w Europie.

Praktyczna rada: Brama Zabbar to najbardziej fotogeniczne wejście. Darmowy dostęp do murów. Spacer wzdłuż linii fortyfikacyjnych to świetna alternatywa dla zatłoczonej Valletty.

39:T606,

Największa fortyfikacja na Malcie

Inżynieria na miarę epoki

Mury, które nigdy nie walczyły

Praktyczna rada: Brama Zabbar to najbardziej fotogeniczne wejście. Darmowy dostęp do murów. Spacer wzdłuż linii fortyfikacyjnych to świetna alternatywa dla zatłoczonej Valletty.

3a:T5cf,

Dziesięć wież nad morzem

Wielki Mistrz Giovanni Paolo Lascaris zlecił budowę dziesięciu wież strażniczych w latach 1637–1640, by wzmocnić obronę wybrzeża w miejscach szczególnie narażonych na desanty korsarzy. Wieża Lascaris nad Għajn Tuffieħa stoi na klifie nad Golden Bay — jedną z niewielu piaszczystych plaż na Malcie, a tym samym jednym z najłatwiejszych miejsc do lądowania z morza.

Między Wignacourtem a De Redinem

Wieże Lascaris były pośrednie rozmiarem między potężnymi wieżami Wignacourta (z piętrami mieszkalnymi i artylerią) a późniejszymi, miniaturowymi wieżami De Redina. Miały kwadratową podstawę, jedno piętro i platformę strzelecką na dachu. Załoga liczyła kilku strażników uzbrojonych w muszkiety i sygnałowy ogień. Wieża nad Għajn Tuffieħa kontrolowała zachodni odcinek wybrzeża, z widokiem na Riviera Bay i Golden Bay.

Widokowy punkt zachodniego wybrzeża

Dziś wieża stoi nad jednym z najpiękniejszych zachodów słońca na Malcie. Klify opadające do morza, piaszczysta plaża w dole i horyzont, za którym kończy się Europa — to widok, który przyciąga fotografów i romantyków. Wieża jest dostępna z zewnątrz.

Praktyczna rada: Wieża nad plażą Golden Bay. Darmowy dostęp zewnętrzny. Najlepsze miejsce na zachód słońca na zachodnim wybrzeżu Malty.

3b:T5cf,

Dziesięć wież nad morzem

Między Wignacourtem a De Redinem

Widokowy punkt zachodniego wybrzeża

Praktyczna rada: Wieża nad plażą Golden Bay. Darmowy dostęp zewnętrzny. Najlepsze miejsce na zachód słońca na zachodnim wybrzeżu Malty.

3c:T5a1,

Miniaturowe Azure Window

Ghemieri Window to naturalny łuk skalny na południowo-zachodnim wybrzeżu Comino. Choć znacznie mniejszy niż słynne Azure Window z Gozo (które zawaliło się w 2017 roku), Ghemieri Window ma podobną formę: wapienny łuk tworzący naturalną ramę dla morza i nieba.

Geologia klifów Comino

Łuk powstał w wyniku erozji morskiej miękkiego globigerinowego wapienia. Fale i wiatr przez tysiące lat drążyły słabsze warstwy skały, aż przebiły się na drugą stronę, tworząc tunel, a potem łuk. To ten sam proces, który stworzył Azure Window na Gozo, tylko w mniejszej skali. Geologowie ostrzegają, że Ghemieri Window też kiedyś się zawali, choć nie wiadomo kiedy.

Dostęp z morza

Ghemieri Window jest najlepiej widoczny z morza, podczas rejsu łódką wokół Comino. Większość turystów odwiedzających Blue Lagoon nigdy go nie widzi, bo leży po przeciwnej stronie wyspy. Ci, którzy wybiorą rejs obwodowy (circumnavigation), będą mieli okazję zobaczyć ten ukryty klejnot.

Praktyczna rada: Poproś operatora rejsu z Cirkewwa lub Marfa o objazd całego Comino (circumnavigation), a nie tylko Blue Lagoon. Niektóre łódki oferują trasę z Crystal Lagoon i Ghemieri Window. Można też dopłynąć kajakiem z Blue Lagoon (ok. 30 minut wzdłuż wybrzeża).

3d:T5a1,

Miniaturowe Azure Window

Geologia klifów Comino

Dostęp z morza

Praktyczna rada: Poproś operatora rejsu z Cirkewwa lub Marfa o objazd całego Comino (circumnavigation), a nie tylko Blue Lagoon. Niektóre łódki oferują trasę z Crystal Lagoon i Ghemieri Window. Można też dopłynąć kajakiem z Blue Lagoon (ok. 30 minut wzdłuż wybrzeża).

3e:T5a3,

Langwa, która rządziła Zakonem

Francja dostarczała Zakonowi Maltańskiemu najwięcej rycerzy i pieniędzy. Trzy z ośmiu langw były francuskojęzyczne: Francja, Prowansja i Owernia. To dawało Francuzom dominującą pozycję w Zakonie — większość Wielkich Mistrzów była Francuzami. Auberge de France w Birgu była siedzibą najpotężniejszej z tych langw.

Birgu przed Vallettą

Zanim Valletta została wybudowana po Wielkim Oblężeniu 1565 roku, stolicą Rycerzy było Birgu (zwane też Vittoriosa — "Zwycięskie Miasto"). To tutaj, w ciasnych uliczkach nad Grand Harbour, rycerze mieszkali, modlili się i szykowali się do bitew. Auberge de France w Birgu pochodzi z tego wczesnego okresu — jest starsza i skromniejsza od swojej siostrzanej auberge w Valletcie.

Cicha pamiątka

Po przeprowadzce do Valletty langwa francuska wybudowała nową, okazałą siedzibę (zniszczoną w bombardowaniach II wojny światowej). Auberge w Birgu pozostała jako cichy świadek czasów, gdy kilkuset rycerzy broniło małego miasta nad portem przed potęgą Imperium Osmańskiego. Budynek jest widoczny z ulicy, choć nie udostępniony wewnątrz.

Praktyczna rada: Szukaj budynku w zabytkowej części Birgu, niedaleko Auberge de Provence. Obie auberges są blisko siebie — spacer między nimi zajmuje minutę.

3f:T5a3,

Langwa, która rządziła Zakonem

Birgu przed Vallettą

Cicha pamiątka

Praktyczna rada: Szukaj budynku w zabytkowej części Birgu, niedaleko Auberge de Provence. Obie auberges są blisko siebie — spacer między nimi zajmuje minutę.

40:T650,

Wejście do Cichego Miasta

Mdina — Ciche Miasto — to dawna stolica Malty, zamieszkała nieprzerwanie od ponad 4000 lat. Jedynym wejściem do miasta otoczonego potężnymi murami jest Brama Mdiny, zaprojektowana w 1724 roku przez francuskiego architekta Charlesa François de Mondion na zlecenie Wielkiego Mistrza António Manoel de Vilhena.

Teatralna fasada

De Mondion zaprojektował bramę jako scenografię teatralną. Przekraczając most nad suchą fosą, wchodzisz w ramę barokowej fasady z herbem de Vilheny na szczycie, flankowanej rzeźbami lwów, aniołów i trofeów wojennych. To celowy efekt dramatyczny: brama miała robić wrażenie na przybyszach i jednocześnie przypominać, że za tymi murami rządzą inne prawa niż na zewnątrz.

Co ciekawe, przed obecną bramą stała starsza, średniowieczna brama z mostem zwodzonym. De Mondion ją rozebrał, uznając za zbyt surową. Fragmenty starszej bramy odkryto podczas prac konserwatorskich.

Cisze Miasta

Za bramą miasto jest zaskakująco ciche. Samochody mieszkańców mają specjalne przepustki, a turystyczne autobusy nie wjeżdżają. Wieczorem, gdy turyści odjeżdżają, Mdina zamiera — słychać tylko kroki na wapiennych płytach i brzęczenie owadów. Ten kontrast między monumentalną bramą a ciszą za nią to esencja Mdiny.

Praktyczna rada: Najlepiej wieczorem po 20:00, gdy tłumy znikają i miasto wraca do swojego naturalnego stanu — absolutnej ciszy. Wejście bezpłatne.

41:T650,

Wejście do Cichego Miasta

Teatralna fasada

Cisze Miasta

Praktyczna rada: Najlepiej wieczorem po 20:00, gdy tłumy znikają i miasto wraca do swojego naturalnego stanu — absolutnej ciszy. Wejście bezpłatne.

42:T655,

Ostatni budynek Rycerzy

Biblioteka Narodowa Malty w Valletcie to ostatni wielki budynek wzniesiony przez Zakon przed jego upadkiem. Zaprojektowana przez sycylijskiego architekta Stefano Ittara, ukończona w 1796 roku — zaledwie dwa lata przed tym, jak Napoleon wyrzucił rycerzy z Malty. To symboliczny koniec epoki: ostatnim aktem potężnego zakonu wojskowego było wzniesienie budynku nie dla żołnierzy, lecz dla książek.

Archiwum Zakonu

Biblioteka przechowuje bezcenne zbiory, w tym akt nadania Malty Rycerzom przez cesarza Karola V z 1530 roku — dokument, od którego zaczęła się cała maltańska epopeja Zakonu. W zbiorach znajdują się również rękopisy sięgające XII wieku, mapy morskie, księgi rachunkowe langw i korespondencja Wielkich Mistrzów. Sala główna z drewnianymi regałami od podłogi do sufitu i rzeźbionym stropem robi wrażenie nawet na tych, którzy nie interesują się historią.

Otwarta dla każdego

W odróżnieniu od wielu historycznych bibliotek w Europie, maltańska Biblioteka Narodowa jest otwarta dla zwiedzających za darmo. Można wejść, podziwiać salę główną i obejrzeć wystawy tematyczne. To jedno z najbardziej niedocenianych miejsc w Valletcie — turyści przechodzą obok na drodze do Konkatedry, nie wiedząc, co omijają.

Praktyczna rada: Wstęp wolny. Sala główna z pięknym stropem i oryginalnymi regałami jest na piętrze. Biblioteka stoi przy Placu Republiki — wejście naprzeciwko Caffe Cordina.

43:T655,

Ostatni budynek Rycerzy

Archiwum Zakonu

Otwarta dla każdego

Praktyczna rada: Wstęp wolny. Sala główna z pięknym stropem i oryginalnymi regałami jest na piętrze. Biblioteka stoi przy Placu Republiki — wejście naprzeciwko Caffe Cordina.

44:T645,

Pierwsza stolica Rycerzy

Gdy Rycerze Maltańscy przybyli na Maltę w 1530 roku, nie mieli jeszcze Valletty — ta powstanie dopiero 35 lat później. Ich pierwszą stolicą zostało Birgu, małe miasteczko na półwyspie wcinającym się w Grand Harbour. To tutaj, w ciasnych uliczkach nad naturalnym portem, Zakon urządził swoją pierwszą siedzibę: auberges, szpital, kościół konwentualny i pałac Wielkiego Mistrza.

Wielkie Oblężenie

W 1565 roku armia osmańska licząca ponad 30 tysięcy żołnierzy zaatakowała Maltę. Przez cztery miesiące kilkuset rycerzy i maltańskich obrońców broniło Birgu i sąsiedniej Senglea przed nieustannymi szturmami. Miasto było bombardowane, podkopywane i atakowane z morza. Gdy oblężenie w końcu zakończyło się zwycięstwem obrońców, Birgu otrzymało przydomek Vittoriosa — Zwycięskie Miasto.

Spacer przez wieki

Dziś Birgu to jedno z najlepiej zachowanych historycznych miast Malty. Uliczki są tak wąskie, że dwóch ludzi ledwo się mija. Na fasadach domów wiszą kolorowe gallarije (drewniane balkony), a co kilka kroków trafia się na tablicę z nazwiskiem rycerza, który tu mieszkał. Port, z którego Rycerze wyruszali w morskie patrole, dziś jest przystanią jachtów — ale kamienne nabrzeże jest to samo.

Praktyczna rada: Dopłyń łodzią dghajsa z Valletty (2 EUR) zamiast autobusem — ten sam prom, którym kiedyś rycerze przeprawiali się przez Grand Harbour. Wypłyniesz spod Upper Barrakka.

45:T645,

Pierwsza stolica Rycerzy

Wielkie Oblężenie

Spacer przez wieki

Praktyczna rada: Dopłyń łodzią dghajsa z Valletty (2 EUR) zamiast autobusem — ten sam prom, którym kiedyś rycerze przeprawiali się przez Grand Harbour. Wypłyniesz spod Upper Barrakka.

46:T639,

Osiem języków, osiem domów

Zakon Rycerzy Maltańskich był organizacją międzynarodową, podzieloną na osiem "langw" (języków) według narodowości: Prowansja, Owernia, Francja, Kastylia, Aragonia, Włochy, Niemcy i Anglia. Każda langwa miała własną siedzibę — auberge — gdzie rycerze danej narodowości mieszkali, jadali i naradzali się. Auberge d'Angleterre w Birgu była domem rycerzy angielskich.

Angielska langwa — historia burzliwa

Angielska langwa miała najbardziej burzliwą historię ze wszystkich. Gdy Henryk VIII w 1534 roku zerwał z Kościołem katolickim i ogłosił się głową Kościoła Anglii, rycerze angielscy znaleźli się w niemożliwej sytuacji — jako katoliccy zakonnicy w protestanckim królestwie. Henryk skonfiskował angielskie posiadłości Zakonu, a langwa praktycznie przestała istnieć. Dopiero po wiekach przywrócono ją symbolicznie.

Budynek w Birgu

Auberge d'Angleterre w Birgu to jeden z najstarszych budynków tego typu na Malcie, starszy niż auberges w Valletcie. Pochodzi z okresu, gdy Birgu (nie Valletta) było stolicą Zakonu — czyli sprzed Wielkiego Oblężenia 1565 roku. Dziś budynek jest własnością prywatną i niedostępny dla zwiedzających, ale jego fasadę można podziwiać z ulicy.

Praktyczna rada: Budynek znajduje się w zabytkowej części Birgu, blisko nabrzeża. Łącz wizytę z Pałacem Inkwizytora i kościołem św. Wawrzyńca — wszystko w odległości spaceru.

47:T639,

Osiem języków, osiem domów

Angielska langwa — historia burzliwa

Budynek w Birgu

Praktyczna rada: Budynek znajduje się w zabytkowej części Birgu, blisko nabrzeża. Łącz wizytę z Pałacem Inkwizytora i kościołem św. Wawrzyńca — wszystko w odległości spaceru.

48:T60d,

Fort na wyspie

Fort Manoel stoi na małej wyspie w porcie Marsamxett, naprzeciwko Valletty. Wybudowany w 1726 roku na rozkaz Wielkiego Mistrza António Manoel de Vilhena, miał bronić drugiego portu Valletty — tego, który nie jest chroniony przez Fort św. Elma. Wyspa była naturalną pozycją obronną: otoczona wodą, z doskonałym polem ostrzału we wszystkich kierunkach.

Perfekcja geometrii

Fort zaprojektował francuski inżynier Charles François de Mondion (ten sam, który stworzył Bramę Mdiny). Plan fortu to idealny czworobok z czterema bastionami — podręcznikowy przykład XVIII-wiecznej fortyfikacji. W centrum stoi kaplica z kopułą, służąca garnizonie jako kościół. Całość jest harmonijna i symetryczna w sposób, który sprawia, że fort wygląda niemal jak dzieło sztuki, nie budowla wojskowa.

Od kwarantanny do Hollywood

Brytyjczycy używali fortu jako lazaretu (stacji kwarantanny) dla statków wpływających do portu. W XX wieku popadł w ruinę. W XXI wieku zyskał drugie życie jako lokalizacja filmowa — tu kręcono sceny z serialu "Gra o Tron" (fort służył za Wielki Sept Baelora) i wielu innych produkcji. Trwają prace restauracyjne.

Praktyczna rada: Dojście mostem z Gżiry. Teren częściowo zamknięty z powodu prac restauracyjnych — sprawdź aktualne godziny otwarcia. Widok na fort z Tigne Point lub z promu Valletta–Sliema.

49:T60d,

Fort na wyspie

Perfekcja geometrii

Od kwarantanny do Hollywood

Praktyczna rada: Dojście mostem z Gżiry. Teren częściowo zamknięty z powodu prac restauracyjnych — sprawdź aktualne godziny otwarcia. Widok na fort z Tigne Point lub z promu Valletta–Sliema.

4a:T5c5,

Najstarsza wieża na Malcie

Wieża Wignacourta w St. Paul's Bay to najstarsza zachowana wieża strażnicza na Malcie. Wybudowana w 1610 roku na rozkaz Wielkiego Mistrza Alofa de Wignacourta, była pierwszą z sześciu wież, które miały strzec wybrzeża przed korsarzami berberyjskimi. Stoi na niewielkim przylądku wcinającym się w zatokę św. Pawła — według tradycji, dokładnie w miejscu, gdzie Apostoł Paweł wyszedł na brzeg po rozbiciu się statku w 60 r. n.e.

Prototyp systemu obronnego

Wieże Wignacourta były prototypem całego późniejszego systemu wież strażniczych. Duże, z wieloma kondygnacjami, z pomieszczeniami mieszkalnymi dla załogi i platformą artyleryjską na dachu. Projekt okazał się tak udany, że następni Wielcy Mistrzowie (Lascaris, De Redin) budowali kolejne serie wież, tworząc sieć obejmującą całe wybrzeże archipelagu.

Muzeum wież

Dziś wieża mieści małe muzeum poświęcone historii wież strażniczych na Malcie. Wystawa pokazuje, jak działał system sygnałowy, jak wyglądało życie garnizonu i jak wieże wpisywały się w obronę wyspy. To jedyna wieża Wignacourta na Malcie, którą można zwiedzić od wewnątrz.

Praktyczna rada: Wejście 3 EUR. Mała, ale ciekawa wystawa. Wieża stoi nad samym morzem w St. Paul's Bay — łącz z promenadą wzdłuż zatoki.

4b:T5c5,

Najstarsza wieża na Malcie

Prototyp systemu obronnego

Muzeum wież

Praktyczna rada: Wejście 3 EUR. Mała, ale ciekawa wystawa. Wieża stoi nad samym morzem w St. Paul's Bay — łącz z promenadą wzdłuż zatoki.

4c:T5b2,

Strażnik południowego wybrzeża

Zatoka Xlendi była od wieków naturalnym portem na południowym wybrzeżu Gozo — i naturalnym zaproszeniem dla piratów berberyjskich. W 1650 roku Wielki Mistrz Giovanni Paolo Lascaris nakazał budowę wieży strażniczej na klifie nad zatoką, by chronić rybaków i mieszkańców przed nagłymi desantami. Wieża Xlendi była jedną z dziesięciu wież systemu Lascaris.

System wież Lascaris

Lascaris rozbudował sieć obronną zapoczątkowaną przez Wignacourta. Jego wieże były mniejsze i tańsze w budowie, ale rozmieszczone gęściej — tak, by każdy punkt wybrzeża był pod obserwacją. Wieża Xlendi miała bezpośredni kontakt wzrokowy z wieżą na Dwejra na zachodzie i systemem sygnałowym Cytadeli na północy. W razie ataku ogień na dachu wieży uruchamiał łańcuch ostrzeżeń w ciągu minut.

Klify i szlaki

Dziś wieża jest jednym z punktów orientacyjnych szlaku klifowego Xlendi–Sanap Cliffs, jednego z najpiękniejszych spacerów na Gozo. Ze szczytu klifów widać wieżę na tle morza, a w pogodne dni na horyzoncie rysuje się wybrzeże Afryki. Wieża jest dostępna z zewnątrz — wnętrze zamknięte.

Praktyczna rada: Najlepszy widok na wieżę z klifów nad Xlendi — szlak zaczyna się na końcu promenady w zatoce. Doskonałe miejsce na zachód słońca.

4d:T5b2,

Strażnik południowego wybrzeża

System wież Lascaris

Klify i szlaki

Praktyczna rada: Najlepszy widok na wieżę z klifów nad Xlendi — szlak zaczyna się na końcu promenady w zatoce. Doskonałe miejsce na zachód słońca.

4e:T66a,

Trzy bramy, trzy epoki

Obecna Brama Miejska jest trzecią w historii Valletty. Pierwszą wybudowali Rycerze Maltańscy w XVI wieku — potężną bramę obronną z mostem zwodzonym nad głęboką fosą. Drugą postawili Brytyjczycy w 1853 roku, rozbierając rycerską bramę i zastępując ją szerokim, neogotyckim portalem dostosowanym do ruchu kołowego. Trzecią, obecną, zaprojektował włoski architekt Renzo Piano — odsłonięto ją w 2014 roku.

Projekt Renzo Piano

Piano podszedł do zadania z szacunkiem dla historii: nie stworzył kolejnego monumentu, lecz szczelinę w murze. Dwa gigantyczne ostrza ze stali i kamienia stoją jak strażnicy po obu stronach wejścia, ale nie dotykają XVI-wiecznych bastionów. Efekt jest jednocześnie nowoczesny i pokorny — brama nie konkuruje z murami, lecz prowadzi wzrok w głąb ulicy Republic Street, aż do widocznego w oddali Fortu św. Elma.

Kontrowersje i akceptacja

Projekt wzbudził burzę: konserwatorzy oskarżali Piano o "zniszczenie charakteru Valletty", a zwolennicy chwalili odwagę połączenia XVI-wiecznych fortyfikacji z architekturą XXI wieku. Dziś, po latach użytkowania, większość Maltańczyków zaakceptowała bramę — stała się nowym symbolem miasta, fotografowanym równie chętnie co bastiony i kopuły kościołów.

Praktyczna rada: Wszystkie autobusy miejskie zatrzymują się tuż przed bramą. To naturalne miejsce startu spaceru po Valletcie — odtąd prosta Republic Street prowadzi przez całe miasto.

4f:T66a,

Trzy bramy, trzy epoki

Projekt Renzo Piano

Kontrowersje i akceptacja

Praktyczna rada: Wszystkie autobusy miejskie zatrzymują się tuż przed bramą. To naturalne miejsce startu spaceru po Valletcie — odtąd prosta Republic Street prowadzi przez całe miasto.

50:T5f5,

Miasto, które zasypia

Za dnia Mdina jest pełna turystów z wycieczek — autokary przyjeżdżają rano i odjeżdżają po południu. Ale po zmroku zaczyna się prawdziwa Mdina. Kiedy ostatni turyści znikają, w mieście zostaje garstka mieszkańców (mniej niż 300 osób) i absolutna cisza. Uliczki oświetlone kutymi latarniami rzucają ciepłe, pomarańczowe światło na wapienne mury. Kroki odbijają się echem od fasad pałaców. To najcichsze miejsce na całej Malcie.

Widok z bastionów

Bastiony Mdiny oferują panoramę całej wyspy. Po zmroku Malta zamienia się w morze migoczących świateł: wioski, kościoły, drogi — wszystko świeci jak miniaturowa makieta. Na horyzoncie ciemne morze łączy się z niebem. W pogodne noce widać światła portów na Sycylii, oddalonej o 90 km. Z drugiej strony bastionów widać kopuły kościołów Mosta i Rabatu podświetlone na tle nocnego nieba.

Ciche Miasto nocą

Mdina nocą to doświadczenie sensoryczne: chłodny wiatr od morza, zapach jaśminu z prywatnych ogrodów, dalekie dzwony kościelne, szczekanie psów w dolinie. autor programu powiedział: "Mdina to najbardziej klimatyczne miejsce na Malcie" — i miał na myśli właśnie tę nocną wersję miasta.

Praktyczna rada: Przyjdź po 20:00, gdy tłumy znikają. Najlepszy widok z bastionów przy Pjazza tas-Sur, na tyłach katedry. Wstęp wolny, całą dobę.

51:T5f5,

Miasto, które zasypia

Widok z bastionów

Ciche Miasto nocą

Praktyczna rada: Przyjdź po 20:00, gdy tłumy znikają. Najlepszy widok z bastionów przy Pjazza tas-Sur, na tyłach katedry. Wstęp wolny, całą dobę.

52:T5fb,

Zatoka rozbicia

Według tradycji biblijnej to właśnie w tej zatoce w 60 roku n.e. rozbił się statek wiozący Apostoła Pawła do Rzymu. Dzieje Apostolskie (rozdział 27) opisują dramatyczny sztorm, który trwał dwa tygodnie, i rozbicie na nieznanej wyspie, którą tradycja identyfikuje z Maltą. Na wysepce pośrodku zatoki stoi posąg św. Pawła, postawiony w 1845 roku na pamiątkę tego wydarzenia.

Od wioski rybackiej do kurortu

Przez wieki St. Paul's Bay była spokojna wioską rybacką. Dopiero w XX wieku, gdy Malta stała się popularnym celem turystycznym, zatoka zaczęła się rozrastać. Dziś to jedno z największych skupisk hoteli i szkół językowych na Malcie — tysiące studentów z całej Europy przyjeżdżają tu uczyć się angielskiego. Promenada wzdłuż zatoki tętni życiem szczególnie wieczorem.

Spacer nad zatoką

Promenada ciągnie się wzdłuż całej zatoki, od Buġibba do Qawra. To kilka kilometrów chodnika nad morzem, z ławkami, palmami i widokiem na wysepkę św. Pawła. Wieczorem, gdy słońce zachodzi za wieżą Wignacourta po drugiej stronie zatoki, promenada nabiera szczególnego uroku. Lokalne restauracje wystawiają stoliki na zewnątrz, a powietrze pachnie grillowanymi rybami.

Praktyczna rada: Autobus z Valletty 30–40 minut. Promenada najlepsza wieczorem. Połącz ze spacer do Wieży Wignacourta na drugim końcu zatoki.

53:T5fb,

Zatoka rozbicia

Od wioski rybackiej do kurortu

Spacer nad zatoką

Praktyczna rada: Autobus z Valletty 30–40 minut. Promenada najlepsza wieczorem. Połącz ze spacer do Wieży Wignacourta na drugim końcu zatoki.

54:T5d3,

Opera, bomba i odrodzenie

W tym miejscu stał kiedyś Royal Opera House — teatr operowy z 1866 roku, duma epoki brytyjskiej. W kwietniu 1942 roku niemiecka bomba lotnicza trafiła budynek, zamieniając go w ruinę. Przez dekady pozostałości opery stały w centrum Valletty jako melancholijne przypomnienie o wojnie. Dopiero Renzo Piano nadał im nowe życie.

Teatr pod gołym niebem

Piano nie odbudował opery — zamiast tego przekształcił ruiny w teatr open-air o nazwie Pjazza Teatru Rjal (Plac Teatru Królewskiego). Zachował oryginalne kolumny i ściany jako scenografię, a między nimi umieścił nowoczesne siedzenia i scenę. Efekt jest magiczny: widzowie siedzą wśród ruin XIX-wiecznego teatru, pod maltańskim niebem, słuchając koncertów i spektakli. To jedno z najbardziej atmosferycznych miejsc na wydarzenia kulturalne w Europie.

Nowy parlament

Tuż obok ruin opery Piano zaprojektował nowy gmach parlamentu Malty (2015) — budynek z bloków wapienia, którego fasada przypomina gigantyczne ostrza lub skaliste klify. Kontrast między ruinami opery a nowoczesnym parlamentem jest celowy: Malta patrzy jednocześnie w przeszłość i przyszłość.

Praktyczna rada: Pjazza Teatru Rjal jest otwarta — wejdź i obejrzyj ruiny z bliska. Sprawdź kalendarz wydarzeń: koncerty w ruinach opery to niezapomniane przeżycie.

55:T5d3,

Opera, bomba i odrodzenie

Teatr pod gołym niebem

Nowy parlament

Praktyczna rada: Pjazza Teatru Rjal jest otwarta — wejdź i obejrzyj ruiny z bliska. Sprawdź kalendarz wydarzeń: koncerty w ruinach opery to niezapomniane przeżycie.

56:T5d1,

Łańcuch wież

Zachodnie wybrzeże Malty było najsłabszym punktem obrony wyspy. Piaszczyste plaże Golden Bay i Għajn Tuffieħa stanowiły idealne miejsca do desantu, dlatego Rycerze postawili tu kilka wież w bliskiej odległości, by zapewnić ciągłą obserwację. Wieża strażnicza nad Tuffieħą była jednym z ogniw tego łańcucha — elementem XVII-wiecznego systemu wczesnego ostrzegania, który chronił zachodnią flankę Malty.

System ognia i dymu

Każda wieża miała przypisaną procedurę sygnalizacji. W dzień palono mokre drewno lub słomę, by wytworzył się widoczny na odległość dym. W nocy rozpalano suche drewno dla jasnego płomienia. Jeden ogień oznaczał kilka podejrzanych żagli, dwa ognie — większą flotyllę, trzy — pełną inwazję. Wieża nad Tuffieħą przekazywała sygnał do wieży na Dingli Cliffs, a ta dalej do Mdiny. Cały łańcuch od wybrzeża do stolicy działał w ciągu kilkunastu minut.

Między plażami

Wieża stoi na klifie między Golden Bay a Għajn Tuffieħa — dwiema najpopularniejszymi plażami zachodniej Malty. Dziś nikt już nie szuka osmańskich żagli, ale widok z wieży na morze i wybrzeże pozostaje jednym z najpiękniejszych na wyspie.

Praktyczna rada: Wieża widoczna ze szlaku klifowego łączącego Golden Bay z Għajn Tuffieħa. Darmowy dostęp zewnętrzny.

57:T5d1,

Łańcuch wież

System ognia i dymu

Między plażami

Praktyczna rada: Wieża widoczna ze szlaku klifowego łączącego Golden Bay z Għajn Tuffieħa. Darmowy dostęp zewnętrzny.

58:T64f,

Jedyny na świecie

Pałac Inkwizytora w Birgu to jedyny pałac inkwizycji na świecie otwarty dla zwiedzających. Od 1574 do 1798 roku — przez ponad dwa wieki — rezydowali tu kolejni inkwizytorzy papiescy, którzy nadzorali czystość wiary katolickiej na Malcie. Inkwizycja na Malcie działała równolegle z Zakonem Rycerzy, tworząc trójkąt władzy: Wielki Mistrz, biskup i inkwizytor.

Trybunał i cele

W pałacu zachowała się sala trybunału, gdzie prowadzono przesłuchania. Oskarżeni stawali przed inkwizytorem siedzącym na podwyższeniu, otoczonym symbolami władzy kościelnej. Na niższych kondygnacjach znajdują się cele więzienne, których ściany pokryte są graffiti wyrytymi przez więźniów — krzyże, statki, odliczanie dni, desperackie modlitwy. Te napisy są jednym z najbardziej poruszających elementów muzeum.

Inkwizytorzy i ich kariery

Stanowisko inkwizytora na Malcie było trampoliną do wyższych godności. Dwóch maltańskich inkwizytorów zostało później papieżami: Fabio Chigi (Aleksander VII) i Antonio Pignatelli (Innocenty XII). Posada na Malcie była lukratywna i prestiżowa — inkwizytor żył w luksusie, dysponował własnym dworem i cieszył się immunitetem wobec Zakonu.

Praktyczna rada: Wejście 6 EUR. Koniecznie zejdź do cel więziennych i obejrzyj graffiti na ścianach — to najbardziej autentyczny ślad ludzi, którzy tu cierpieli. Łącz z kościołem św. Wawrzyńca po sąsiedzku.

59:T64f,

Jedyny na świecie

Trybunał i cele

Inkwizytorzy i ich kariery

Praktyczna rada: Wejście 6 EUR. Koniecznie zejdź do cel więziennych i obejrzyj graffiti na ścianach — to najbardziej autentyczny ślad ludzi, którzy tu cierpieli. Łącz z kościołem św. Wawrzyńca po sąsiedzku.

5a:T666,

Miejsce rozbicia Apostoła

Według Dziejów Apostolskich (rozdział 27–28) w 60 roku n.e. statek wiozący Apostoła Pawła do Rzymu rozbił się u wybrzeży Malty podczas sztormu. Paweł i 275 pozostałych rozbitków przeżyli i spędzili na wyspie trzy miesiące. Tradycja głosi, że Apostoł mieszkał w grocie pod Rabatem (dziś znana jako Grotta di San Paolo), a kościół nad grotą upamiętnia to wydarzenie od najwcześniejszych wieków chrześcijaństwa na Malcie.

Od groty do bazyliki

Pierwsza kaplica na tym miejscu powstała prawdopodobnie jeszcze w starożytności. Obecny kościół w stylu barokowym pochodzi z XVII wieku, choć był wielokrotnie przebudowywany. Bazylika stoi w centrum Rabatu, bezpośrednio nad grotą św. Pawła, do której prowadzą schody z wnętrza kościoła. Grota jest jednym z najstarszych miejsc kultu na Malcie.

Dziedzictwo Pawła

Pobyt św. Pawła miał ogromne konsekwencje: według tradycji nawrócił on rzymskiego gubernatora Publiusza, który został pierwszym biskupem Malty. To sprawia, że Malta uważa się za jedno z najstarszych chrześcijańskich państw na świecie. Bazylika w Rabacie, obok Katedry w Mdinie, jest centralnym miejscem tego kultu — szczególnie podczas obchodów święta Rozbicia św. Pawła 10 lutego, dnia wolnego od pracy na Malcie.

Praktyczna rada: Wstęp do bazyliki wolny, grota św. Pawła pod kościołem również. Łącz z wizytą w Wignacourt College po sąsiedzku i katakumbami św. Pawła naprzeciwko.

5b:T666,

Miejsce rozbicia Apostoła

Od groty do bazyliki

Dziedzictwo Pawła

Praktyczna rada: Wstęp do bazyliki wolny, grota św. Pawła pod kościołem również. Łącz z wizytą w Wignacourt College po sąsiedzku i katakumbami św. Pawła naprzeciwko.

5c:T560,Przy drodze numer 81 łączącej Vallettę z Rabatem stoi przybytek, którego nazwa zdradza adres. Root 81 nie udaje starożytnej karczmy — to nowoczesna restauracja z ambicjami, ale maltańskim sercem. Komtur przybył na obiad i zastał kartę, która czyta się jak traktat dyplomatyczny. Beef tartare z grzybami (Komtur aprobuje surowe mięso — tak jedli nasi przodkowie). Ravioli z królikiem — bo na Malcie królik jest narodowym daniem, a kto go nie jadł, ten nie był na Malcie. Croquetas z kaczki — drobne, złociste pociski smaku, które znikają z talerza szybciej niż giermek potrafi policzyć. Do tego Shiraz-Cabernet z maltańskiej winnicy. Tak, Malta ma winnice. I tak, ich wino jest dobre. Zakon był zdziwiony nie mniej niż Wy. Szef kuchni gra na granicy między maltańską tradycją a europejską nowoczesnością. Królik jest, ale w ravioli. Tuńczyk jest, ale w tartarze. Oliwki i kapary są, ale jako akcenty, nie jako danie główne. To kuchnia, która szanuje przeszłość, ale nie boi się przyszłości. UWAGA TAKTYCZNA: Przy drodze łączącej Vallettę z Rabatem/Mdiną, łatwy dojazd samochodem. Rezerwacja zalecana, szczególnie wieczorem. Ceny wyższe niż w pastizzerii, ale daleko od londyńskich. Zakon ocenia: 4 tarcze z 5. Punkt odjęty, bo giermek nie znalazł pastizzi w menu. Ale ravioli z królikiem to godny zamiennik.5d:T562,Przy drodze numer 81 łączącej Vallettę z Rabatem stoi przybytek, którego nazwa zdradza adres. Root 81 nie udaje starożytnej karczmy — to nowoczesna restauracja z ambicjami, ale maltańskim sercem. Komtur przybył na obiad i zastał kartę, która czyta się jak traktat dyplomatyczny. Beef tartare z grzybami (Komtur aprobuje surowe mięso — tak jedli nasi przodkowie). Ravioli z królikiem — bo na Malcie królik jest narodowym daniem, a kto go nie jadł, ten nie był na Malcie. Croquetas z kaczki — drobne, złociste pociski smaku, które znikają z talerza szybciej niż Odkrywca potrafi policzyć. Do tego Shiraz-Cabernet z maltańskiej winnicy. Tak, Malta ma winnice. I tak, ich wino jest dobre. Zakon był zdziwiony nie mniej niż Wy. Szef kuchni gra na granicy między maltańską tradycją a europejską nowoczesnością. Królik jest, ale w ravioli. Tuńczyk jest, ale w tartarze. Oliwki i kapary są, ale jako akcenty, nie jako danie główne. To kuchnia, która szanuje przeszłość, ale nie boi się przyszłości. UWAGA TAKTYCZNA: Przy drodze łączącej Vallettę z Rabatem/Mdiną, łatwy dojazd samochodem. Rezerwacja zalecana, szczególnie wieczorem. Ceny wyższe niż w pastizzerii, ale daleko od londyńskich. Zakon ocenia: 4 tarcze z 5. Punkt odjęty, bo Odkrywca nie znalazł pastizzi w menu. Ale ravioli z królikiem to godny zamiennik.5e:T608,

Woda — skarb wyspy

Na suchym, wapiennym archipelagu maltańskim woda pitna była cenniejsza niż złoto. Wioska Fontana (po maltańsku il-Funtana) zawdzięcza swoją nazwę naturalnemu źródłu, które od wieków zaopatrywało okolice w wodę. W XVII wieku Rycerze Maltańscy zbudowali tu kamienny akwedukt i system kanałów, by efektywniej rozprowadzać wodę po okolicy.

Publiczna pralnia, która przetrwała wieki

Przy akwedukcie powstała publiczna pralnia — kamienne koryta, do których spływała woda ze źródła. Kobiety z okolicznych wiosek przychodziły tu prać bieliznę, wymieniać plotki i załatwiać sprawy sąsiedzkie. To co zaskakuje: pralnia działa do dziś. Nie jako muzeum czy atrakcja turystyczna, ale jako czynne miejsce użytku publicznego. Mieszkanki Fontany wciąż przynoszą tu pranie, choć coraz rzadziej.

Żywy zabytek

Akwedukt i pralnia stoją przy głównej drodze między Victorią a Għarb, ale większość turystów przejeżdża obok, nie wiedząc, na co patrzy. To jedno z tych miejsc na Gozo, gdzie codzienne życie i historia nakładają się na siebie bez żadnej inscenizacji. Kamienne koryta wypolerowane przez setki lat użytkowania mówią więcej niż niejeden pomnik.

Praktyczna rada: Pralnia jest tuż przy głównej drodze w Fontana, łatwo ją przeoczyć. Szukaj kamiennych koryt po lewej stronie jadąc z Victorii w kierunku Għarb.

5f:T608,

Woda — skarb wyspy

Publiczna pralnia, która przetrwała wieki

Żywy zabytek

Praktyczna rada: Pralnia jest tuż przy głównej drodze w Fontana, łatwo ją przeoczyć. Szukaj kamiennych koryt po lewej stronie jadąc z Victorii w kierunku Għarb.

60:T5c4,Na głównej drodze w Fontanie stoi niewielki przybytek, który z zewnątrz wygląda jak zwykły sklepik. Wewnątrz kryje się jednak skarbiec, przy którym piwnice Wielkiego Mistrza wydają się puste. Półki uginają się od gozitańskich specjałów: ser owczy (Zakon podejrzewa, że produkowany przez magów), oliwki marynowane w ziołach, suszone pomidory o kolorze rubinów, karczochy w oliwie, kapary wielkości grochu i nugat tak twardy, że nadaje się na pociski oblężnicze. Ale prawdziwy skarb wisi na ścianach i leży na stojakach: koronki z Gozo, robione ręcznie przez miejscowe kobiety od pokoleń. Każdy wzór to inna opowieść — ryby, kwiaty, krzyże maltańskie. Giermek Bartek kupił serwetę dla matki i nie potrafił wyjaśnić, czemu kosztowała tyle co jego miecz treningowy. Komtur wyjaśnił: bo serweta wymagała więcej godzin pracy. Degustacja serów jest gratis. Powtarzam: GRATIS. Pani za ladą kroi ġbejna (ser kozi) z taką precyzją, jakby porcjowała mapę taktyczną. Po trzecim kawałku Giermek Bartek zapytał, czy może tu zamieszkać. UWAGA TAKTYCZNA: Sklep jest na głównej drodze w Fontana — łatwo go przeoczyć jadąc samochodem. Zatrzymajcie się! Ser i nugat przetrwają podróż do Polski. Koronki to jedyna pamiątka z Gozo, której nie kupicie na lotnisku. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo po darmowej degustacji serów nie da się wyjść z pustymi rękami. A może to właśnie zasługa?61:T5c6,Na głównej drodze w Fontanie stoi niewielki przybytek, który z zewnątrz wygląda jak zwykły sklepik. Wewnątrz kryje się jednak skarbiec, przy którym piwnice Wielkiego Mistrza wydają się puste. Półki uginają się od gozitańskich specjałów: ser owczy (Maltazar opisuje, że produkowany przez magów), oliwki marynowane w ziołach, suszone pomidory o kolorze rubinów, karczochy w oliwie, kapary wielkości grochu i nugat tak twardy, że nadaje się na pociski oblężnicze. Ale prawdziwy skarb wisi na ścianach i leży na stojakach: koronki z Gozo, robione ręcznie przez miejscowe kobiety od pokoleń. Każdy wzór to inna opowieść — ryby, kwiaty, krzyże maltańskie. Odkrywca Bartek kupił serwetę dla matki i nie potrafił wyjaśnić, czemu kosztowała tyle co jego miecz treningowy. Komtur wyjaśnił: bo serweta wymagała więcej godzin pracy. Degustacja serów jest gratis. Powtarzam: GRATIS. Pani za ladą kroi ġbejna (ser kozi) z taką precyzją, jakby porcjowała mapę taktyczną. Po trzecim kawałku Odkrywca Bartek zapytał, czy może tu zamieszkać. UWAGA TAKTYCZNA: Sklep jest na głównej drodze w Fontana — łatwo go przeoczyć jadąc samochodem. Zatrzymajcie się! Ser i nugat przetrwają podróż do Polski. Koronki to jedyna pamiątka z Gozo, której nie kupicie na lotnisku. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo po darmowej degustacji serów nie da się wyjść z pustymi rękami. A może to właśnie zasługa?62:T58d,

Koniec drogi, początek podróży

Terminal promowy Ċirkewwa to północno-zachodni kraniec Malty — dalej jest już tylko morze, Comino i Gozo. Stąd odpływają promy Gozo Channel Line, które od dekad łączą Maltę z Gozo. Przeprawa trwa 25 minut i jest jednym z najpiękniejszych krótkich rejsów na Morzu Śródziemnym.

Widok z pokładu

Zaraz po wypłynięciu z portu po lewej stronie pojawia się Comino z charakterystyczną Wieżą Santa Marija na szczycie. Między Comino a małą wysepką Cominotto błyszczy turkusowa woda Błękitnej Laguny — najsłynniejszego kąpieliska Malty. Po prawej widać klify północnej Malty opadające pionowo do morza. Na horyzoncie wyrasta z mgły sylwetka Gozo z kopułą bazyliki Ta' Pinu i murami Cytadeli.

Prom, nie most

Co jakiś czas pojawiają się pomysły budowy mostu lub tunelu między Maltą a Gozo. Gozitanie są podzieleni: jedni chcą wygody, inni boją się, że most zniszczy charakter wyspy — jej spokój, powolne tempo i poczucie odcięcia od świata. Na razie prom pozostaje jedynym połączeniem.

Praktyczna rada: Prom co 45 minut w sezonie. Bilet dla pieszego: 4,65 EUR (w jedną stronę). Zajmij miejsce na górnym pokładzie po lewej stronie — najlepszy widok na Błękitną Lagunę.

63:T58d,

Koniec drogi, początek podróży

Widok z pokładu

Prom, nie most

Praktyczna rada: Prom co 45 minut w sezonie. Bilet dla pieszego: 4,65 EUR (w jedną stronę). Zajmij miejsce na górnym pokładzie po lewej stronie — najlepszy widok na Błękitną Lagunę.

64:T545,W wąskiej uliczce Valletty, za drzwiami z napisem "Nenu", kryje się przybytek, który Zakon klasyfikuje jako Oficjalną Komorę Piekarniczą Archipelagu. W ścianie tkwi piec opalany drewnem — oryginalny, z czasów, gdy ten budynek był prawdziwą piekarnią. Piec działa do dziś. Z jego wnętrza wyjeżdżają ftiry: maltańskie placki z ciasta chlebowego, pokryte pomidorami, oliwkami, kaparami, cebulą i oliwą z oliwek. Zapach rozchodzi się na trzy ulice. Giermek Marek zamówił ftirę "tradycyjną" i otrzymał talerz o średnicy tarczy rycerskiej. Komtur wybrał królika po maltańsku (fenkata) — duszonego w winie z czosnkiem i ziołami. Obaj jedli w milczeniu. To ten rodzaj milczenia, który oznacza szacunek. Wnętrze zachowało duszę starej piekarni: kamienne ściany, drewniane belki na suficie, narzędzia piekarskie na ścianach. Ale jedzenie jest dalekie od muzealnego — to żywa, gorąca, aromatyczna kuchnia maltańska podana w autentycznym otoczeniu. UWAGA TAKTYCZNA: Adres: 143 St. Dominic Street, Valletta. Rezerwacja zalecana wieczorem. Ftira prosto z pieca opalanego drewnem to rzecz, dla której warto przeorganizować plan dnia. Ceny jak na Vallettę umiarkowane. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo kolejka wieczorem wymaga cierpliwości rycerza. Ale ftira z pieca wynagradza wszystko.65:T546,W wąskiej uliczce Valletty, za drzwiami z napisem "Nenu", kryje się przybytek, który Zakon klasyfikuje jako Oficjalną Komorę Piekarniczą Archipelagu. W ścianie tkwi piec opalany drewnem — oryginalny, z czasów, gdy ten budynek był prawdziwą piekarnią. Piec działa do dziś. Z jego wnętrza wyjeżdżają ftiry: maltańskie placki z ciasta chlebowego, pokryte pomidorami, oliwkami, kaparami, cebulą i oliwą z oliwek. Zapach rozchodzi się na trzy ulice. Odkrywca Marek zamówił ftirę "tradycyjną" i otrzymał talerz o średnicy tarczy rycerskiej. Komtur wybrał królika po maltańsku (fenkata) — duszonego w winie z czosnkiem i ziołami. Obaj jedli w milczeniu. To ten rodzaj milczenia, który oznacza szacunek. Wnętrze zachowało duszę starej piekarni: kamienne ściany, drewniane belki na suficie, narzędzia piekarskie na ścianach. Ale jedzenie jest dalekie od muzealnego — to żywa, gorąca, aromatyczna kuchnia maltańska podana w autentycznym otoczeniu. UWAGA TAKTYCZNA: Adres: 143 St. Dominic Street, Valletta. Rezerwacja zalecana wieczorem. Ftira prosto z pieca opalanego drewnem to rzecz, dla której warto przeorganizować plan dnia. Ceny jak na Vallettę umiarkowane. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo kolejka wieczorem wymaga cierpliwości rycerza. Ale ftira z pieca wynagradza wszystko.66:T586,Są restauracje polecane przez przewodniki. Są restauracje polecane przez szefów kuchni. A potem jest Rubino — restauracja polecona osobiście przez prezydent Parlamentu Europejskiego, Robertę Metsolę. Gdy prezydentka poleca ci knajpę, idziesz. Bez dyskusji. Rubino stoi przy Old Bakery Street (Triq l-Ifran) w Valletcie od ponad 100 lat. Początkowo była to cukiernia, potem confiserie, a w końcu restauracja serwująca autentyczną kuchnię maltańską. prowadzący kończy tu swój dzień w Valletcie i zamawia kapunatę. Kapunata to maltańska odpowiedź na ratatouille: bakłażan, papryka, pomidory, oliwki i kapary duszone powoli, aż składniki staną się jednym. Podana z chlebem maltańskim jest daniem, które smakuje jak cała historia wyspy w jednym kęsie. Wnętrze jest skromne, ale eleganckie. Żadnych fajerwerków na talerzu, żadnej molekularnej gimnastyki. To jedzenie, które babcie robiły wnukom — tyle że podane na porcelanie z białym obrusem. UWAGA TAKTYCZNA: Adres: 53 Old Bakery Street (Triq l-Ifran), Valletta. Obiad jest lepszy niż kolacja — bardziej kameralnie, światło dzienne wpadające przez okna dodaje uroku. Kapunata to obowiązek. Ceny jak na Vallettę rozsądne. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo menu jest krótkie. Ale każde danie na nim jest perfekcyjne. Rekomendacja prezydentki Metsoli to nie żart — kobieta zna się na rzeczy.67:T586,Są restauracje polecane przez przewodniki. Są restauracje polecane przez szefów kuchni. A potem jest Rubino — restauracja polecona osobiście przez prezydent Parlamentu Europejskiego, Robertę Metsolę. Gdy prezydentka poleca ci knajpę, idziesz. Bez dyskusji. Rubino stoi przy Old Bakery Street (Triq l-Ifran) w Valletcie od ponad 100 lat. Początkowo była to cukiernia, potem confiserie, a w końcu restauracja serwująca autentyczną kuchnię maltańską. prowadzący kończy tu swój dzień w Valletcie i zamawia kapunatę. Kapunata to maltańska odpowiedź na ratatouille: bakłażan, papryka, pomidory, oliwki i kapary duszone powoli, aż składniki staną się jednym. Podana z chlebem maltańskim jest daniem, które smakuje jak cała historia wyspy w jednym kęsie. Wnętrze jest skromne, ale eleganckie. Żadnych fajerwerków na talerzu, żadnej molekularnej gimnastyki. To jedzenie, które babcie robiły wnukom — tyle że podane na porcelanie z białym obrusem. UWAGA TAKTYCZNA: Adres: 53 Old Bakery Street (Triq l-Ifran), Valletta. Obiad jest lepszy niż kolacja — bardziej kameralnie, światło dzienne wpadające przez okna dodaje uroku. Kapunata to obowiązek. Ceny jak na Vallettę rozsądne. Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odjęte, bo menu jest krótkie. Ale każde danie na nim jest perfekcyjne. Rekomendacja prezydentki Metsoli to nie żart — kobieta zna się na rzeczy.68:T59a,Zwiadowcy donoszą o przybytku na głównym placu Victorii, u stóp samej Cytadeli. Miejsce nosi królewską nazwę, choć w środku nie spotkaliśmy żadnego monarchy — jedynie kelnerów o iście rycerskiej cierpliwości. Komtur zamówił tutejszą specjalność: ħobż biż-żejt, czyli chleb z oliwą. Brzmi prosto? Otóż nie. To kanapka o rozmiarach tarczy bojowej: maltański chleb nasiąknięty oliwą z oliwek, a na nim tuńczyk, fasola, kapary, oliwki i pomidory. Do tego chipsy. Chipsy! Zakon podejrzewa, że to samowystarczalny prowiant oblężniczy. Giermek Tomasz zamówił dwie porcje i zapytał, czy "królewska" w nazwie oznacza królewskie porcje. Kelner odpowiedział, że tak, ale płaci się też po królewsku. Nieprawda — ceny są jak najbardziej plebejskie. Najlepsze stoliki stoją na zewnątrz, na placu, z widokiem na fasadę Cytadeli. Tutejsi siedzą tu godzinami przy jednej kawie, obserwując turystów z wycieczek, którzy biegają od kościoła do kościoła. Tempo gozitańskie. Zakon aprobuje. UWAGA TAKTYCZNA: Independence Square to najlepsze miejsce na obserwację życia Victorii. Stoliki na słońcu znikają szybko — przychodźcie rano. Kanapka ħobż biż-żejt to pełny posiłek, nie zamawiajcie dwóch (chyba że jesteście Giermkiem Tomaszem). Zakon ocenia: 4 tarcze z 5. Punkt odjęty za brak piwa kraftowego, ale to pewnie i lepiej — po piwie nikt by nie dotarł do Cytadeli.69:T59b,Zwiadowcy donoszą o przybytku na głównym placu Victorii, u stóp samej Cytadeli. Miejsce nosi królewską nazwę, choć w środku nie spotkaliśmy żadnego monarchy — jedynie kelnerów o iście rycerskiej cierpliwości. Komtur zamówił tutejszą specjalność: ħobż biż-żejt, czyli chleb z oliwą. Brzmi prosto? Otóż nie. To kanapka o rozmiarach tarczy bojowej: maltański chleb nasiąknięty oliwą z oliwek, a na nim tuńczyk, fasola, kapary, oliwki i pomidory. Do tego chipsy. Chipsy! Maltazar opisuje, że to samowystarczalny prowiant oblężniczy. Odkrywca Tomasz zamówił dwie porcje i zapytał, czy "królewska" w nazwie oznacza królewskie porcje. Kelner odpowiedział, że tak, ale płaci się też po królewsku. Nieprawda — ceny są jak najbardziej plebejskie. Najlepsze stoliki stoją na zewnątrz, na placu, z widokiem na fasadę Cytadeli. Tutejsi siedzą tu godzinami przy jednej kawie, obserwując turystów z wycieczek, którzy biegają od kościoła do kościoła. Tempo gozitańskie. Zakon aprobuje. UWAGA TAKTYCZNA: Independence Square to najlepsze miejsce na obserwację życia Victorii. Stoliki na słońcu znikają szybko — przychodźcie rano. Kanapka ħobż biż-żejt to pełny posiłek, nie zamawiajcie dwóch (chyba że jesteście Giermkiem Tomaszem). Zakon ocenia: 4 tarcze z 5. Punkt odjęty za brak piwa kraftowego, ale to pewnie i lepiej — po piwie nikt by nie dotarł do Cytadeli.6a:T603,

Pomarańczowy piasek Gozo

Ramla Bay (Ir-Ramla l-Hamra, dosłownie "czerwona plaża piaszczysta") to największa i najsłynniejsza plaża Gozo, rozciągająca się na ok. 700 metrów wzdłuż północno-wschodniego wybrzeża. Charakterystyczny pomarańczowo-czerwony kolor piasku pochodzi od wysokiej zawartości tlenków żelaza w osadach. To jedyna plaża na Malcie o tak intensywnym, ciepłym odcieniu.

Rzymska willa pod wydmami

Na zachodnim końcu plaży, pod warstwami piasku, odkryto ruiny rzymskiej willi z I-IV wieku n.e. Wykopaliska prowadzone w latach 1910-1911 ujawniły 19 pomieszczeń, w tym małą łazienkę z systemem ogrzewania podłogowego (hypocaustum) i fragmenty mozaik. To jedne z najlepiej zachowanych pozostałości rzymskich na Gozo. Willa była prawdopodobnie letnią rezydencją zamożnego obywatela Gaudos, jak Rzymianie nazywali Gozo.

Statua Calypso i mitologia

Wzgórze nad plażą tradycyjnie identyfikowane jest z Jaskinią Calypso, gdzie według Homera nimfa Calypso przetrzymywała Odyseusza przez siedem lat. Rzeźba Calypso na promenadzie upamiętnia ten mit. Plaża jest chroniona jako Natura 2000, a wydmy piaszczyste stanowią siedlisko rzadkich roślin endemicznych.

Praktyczna rada: Kolor piasku jest najbardziej intensywny rano, gdy słońce świeci pod niskim kątem. Plaża jest bezpieczna dla rodzin z dziećmi, bo wejście do wody jest łagodne. Leżaki kosztują ok. 6 EUR za dzień.

6b:T603,

Pomarańczowy piasek Gozo

Rzymska willa pod wydmami

Statua Calypso i mitologia

Praktyczna rada: Kolor piasku jest najbardziej intensywny rano, gdy słońce świeci pod niskim kątem. Plaża jest bezpieczna dla rodzin z dziećmi, bo wejście do wody jest łagodne. Leżaki kosztują ok. 6 EUR za dzień.

6c:T6a4,

Skromna fasada, oszałamiające wnętrze

Konkatedra św. Jana w Valletcie z zewnątrz wygląda surowo, niemal jak forteca. Ale gdy przekroczysz próg, wchodzisz do jednego z najbogatszych wnętrz barokowych na świecie. Każdy centymetr sklepienia, ścian i posadzki jest pokryty złotymi rzeźbieniami, malowidłami i marmurowymi intarsjami. Kościół budowano w latach 1573-1578 według projektu maltańskiego architekta Girolamo Cassara, ale obecny wystrój to dzieło kalabryjskiego artysty Mattii Pretiego z lat 1661-1666.

Osiem kaplic, osiem języków

Wzdłuż nawy głównej rozciąga się osiem kaplic bocznych, każda należąca do innego "języka" (langue) Zakonu Maltańskiego: Prowansji, Owernii, Francji, Aragonii, Kastylii, Anglii z Bawarią, Niemiec i Italii. Każdy "język" rywalizował o najbogatszy wystrój swojej kaplicy, co dało efekt ośmiu miniaturowych arcydzieł obok siebie. Na posadzce leży 374 nagrobków rycerzy, każdy z własnym herbem i mozaiką marmurową.

Caravaggio na Malcie

W oratorium wisi "Ścięcie św. Jana Chrzciciela" — największe dzieło Caravaggia (361 x 520 cm) i jedyny obraz, który artysta podpisał. Caravaggio namalował go na Malcie w 1608 roku, uciekając przed wyrokiem śmierci w Rzymie. Jego podpis ukrył w krwi płynącej z szyi św. Jana. Obok wisi drugi obraz: "Św. Hieronim piszący".

Praktyczna rada: Wstęp kosztuje 15 EUR (2026). Przyjdź rano (przed 10:00), bo po południu tłumy z wycieczkowców blokują wejście. Audioguide w cenie biletu. Zakaz wstępu w krótkich spodenkach i na ramiączkach.

6d:T6a4,

Skromna fasada, oszałamiające wnętrze

Osiem kaplic, osiem języków

Caravaggio na Malcie

Praktyczna rada: Wstęp kosztuje 15 EUR (2026). Przyjdź rano (przed 10:00), bo po południu tłumy z wycieczkowców blokują wejście. Audioguide w cenie biletu. Zakaz wstępu w krótkich spodenkach i na ramiączkach.

6e:T869,

Turkusowy skarb Morza Śródziemnego

Błękitna Laguna to wąski kanał między Comino a malutkią wysepką Cominotto, gdzie płytka, krystalicznie czysta woda przybiera odcienie od turkusu po szmaragd. To nie jest zwykła plaża — to geologiczny fenomen. Biały piaskowiec dna odbija światło słoneczne, tworząc efekt naturalnego basenu o widoczności podwodnej sięgającej 30 metrów.

Historia ukryta pod wodą

Przez wieki Laguna była znana tylko rybakom i przemytnikom. Jej płytkie wody — zaledwie 1-5 metrów głębokości — stanowiły idealną kryjówkę. W czasie panowania Rycerzy Maltańskich (1530-1798) kanał służył jako punkt obserwacyjny. Pobliską Wieżę Santa Marija (1618) pilnowała właśnie tego przejścia między wyspami.

Dopiero w latach 70. XX wieku, gdy Malta zaczęła rozwijać turystykę, Laguna stała się znana. Przez dekady nie istniały żadne ograniczenia — w szczycie sezonu przybywało tu nawet 8000 osób dziennie na niewielką przestrzeń.

Kryzys i ochrona

Niekontrolowany ruch turystyczny zaczął niszczyć ekosystem. Posidonia oceanica — trawa morska będąca domem dla setek gatunków — cofała się. W 2019 roku naukowcy z Uniwersytetu Malty opublikowali alarmujący raport o degradacji dna morskiego.

Od 2023 roku obowiązuje limit 4000 odwiedzających dziennie. Kamery monitorują ruch, a operatorzy promowi muszą rezerwować sloty czasowe. To kontrowersyjna, ale konieczna decyzja — Laguna powoli wraca do zdrowia.

Sekrety, których nie znajdziesz w przewodnikach

Po zachodniej stronie Laguny, dostępną tylko kajakiem, ukrywa się mała jaskinia prowadząca do ukrytej plaży wewnątrz klifu. To jedno z najsłabiej znanych miejsc na Comino. A najlepszy moment na odwiedziny? Wrzesień — turyści już odjechali, woda wciąż ma 26°C, a światło jest złociste.

Rada: Przyjedź pierwszym promem (9:00) lub ostatnim (16:30). W południe Laguna jest pełna — ale o świcie masz ją prawie dla siebie.

6f:T869,

Turkusowy skarb Morza Śródziemnego

Historia ukryta pod wodą

Kryzys i ochrona

Sekrety, których nie znajdziesz w przewodnikach

Rada: Przyjedź pierwszym promem (9:00) lub ostatnim (16:30). W południe Laguna jest pełna — ale o świcie masz ją prawie dla siebie.

70:T5fc,

Rybacka zatoka na końcu doliny

Xlendi to wąski fiord wcinający się w południowe klify Gozo, tworzący naturalną przystań otoczoną skałami i tarasami restauracji. Dawna wioska rybacka przekształciła się w kameralny kurort, ale zachowała swój czar. Kolorowe luzzu (tradycyjne maltańskie łodzie) wciąż kołyszą się w zatoczce, a miejscowi rybacy dostarczają świeże ryby wprost do restauracji nad wodą.

Fenicki wrak z VII w. p.n.e.

W 2007 roku zespół Uniwersytetu Maltańskiego podczas podwodnego badania sonarem wykrył anomalię na dnie morza ok. 900 metrów od wybrzeża Xlendi, na głębokości 110 metrów. Dalsze badania ujawniły fenicki statek handlowy z VII wieku p.n.e., załadowany kamiennymi żarnami i amforami z oliwą i winem. To zaledwie ósmy wrak z epoki archaicznej odnaleziony na świecie. Statek miał ok. 14 metrów długości. Żarna nigdy nie były używane, co sugeruje, że stanowiły towar handlowy.

Nurkowanie i spacery klifowe

Xlendi słynie z doskonałego nurkowania. Jaskinie i tunele podwodne są dostępne wprost z brzegu. Nad zatoką biegnie szlak klifowy prowadzący do Wieży Xlendi z XVII wieku i dalej do Sanap Cliffs, oferujący jedne z najlepszych widoków na południowym wybrzeżu Gozo.

Praktyczna rada: Kolacja w restauracji z widokiem na zatokę o zachodzie słońca to obowiązkowy punkt wizyty na Gozo. Zarezerwuj stolik z wyprzedzeniem w sezonie letnim.

71:T5fc,

Rybacka zatoka na końcu doliny

Fenicki wrak z VII w. p.n.e.

Nurkowanie i spacery klifowe

Praktyczna rada: Kolacja w restauracji z widokiem na zatokę o zachodzie słońca to obowiązkowy punkt wizyty na Gozo. Zarezerwuj stolik z wyprzedzeniem w sezonie letnim.

72:T668,

Jedyna piaszczysta plaża wyspy

Na całym Comino — wyspie o powierzchni zaledwie 3.5 km² — istnieje tylko jedna prawdziwa piaszczysta plaża. Santa Marija Bay, ukryta w północnej zatoce, to miękki piasek otoczony starymi tamaryszkami, które dają naturalny cień nawet w najgorętsze dni.

Serce społeczności

Przez wieki Santa Marija Bay była centrum życia na Comino. W XVIII i XIX wieku mieszkało tu od 20 do 40 rodzin — rybackich, rolniczych, samotnych. Zatoka była jedynym miejscem, gdzie można było bezpiecznie cumować małe łodzie. Pobliska Kaplica Santa Marija (1296) — najstarsza budowla na wyspie — powstała właśnie tutaj, bo tu skupiała się cała społeczność.

Cmentarz na wzgórzu powyżej zatoki świadczy o pokoleniach, które tu żyły i umierały. Gdy ostatni stali mieszkańcy opuścili Comino w latach 60. XX wieku, plaża na krótko opustoszała.

Tamaryszki — drzewa przetrwania

Tamaryszki rosnące wokół plaży to nie przypadek. Te niezwykle odporne drzewa znoszą słoną morską bryzę, ekstremalny upał i skrajnie małą ilość wody. Na Comino, gdzie roczne opady nie przekraczają 500 mm, to jedne z niewielu drzew zdolnych do przetrwania. Ich drobne, igiełkowe liście minimalizują parowanie — ewolucyjne arcydzieło.

Rodzinny raj

Dziś Santa Marija Bay to najlepsza plaża na Comino dla rodzin z dziećmi. Płytka woda, naturalny cień i łagodne wejście do morza sprawiają, że nawet maluchy mogą bezpiecznie pluskać się w Morzu Śródziemnym.

73:T668,

Jedyna piaszczysta plaża wyspy

Serce społeczności

Cmentarz na wzgórzu powyżej zatoki świadczy o pokoleniach, które tu żyły i umierały. Gdy ostatni stali mieszkańcy opuścili Comino w latach 60. XX wieku, plaża na krótko opustoszała.

Tamaryszki — drzewa przetrwania

Rodzinny raj

74:T655,

Centrum władzy od 450 lat

Pałac Wielkiego Mistrza zajmuje cały kwartał w sercu Valetty, przy Placu św. Jerzego. To budynek, w którym od 1571 roku rezydowali kolejni Wielcy Mistrzowie Zakonu Maltańskiego, potem gubernatorzy brytyjscy, a od 1974 roku urzęduje tu prezydent Republiki Malty. To jeden z nielicznych pałaców w Europie, który nieprzerwanie pełni funkcję głowy państwa od ponad czterech wieków.

Korytarz Pancerników i Zbrojownia

Wewnątrz pałacu ciągnie się Korytarz Wielkiego Oblężenia, ozdobiony freskami przedstawiającymi epizody z Wielkiego Oblężenia Malty w 1565 roku. Zbrojownia (Palace Armoury) to jedna z największych kolekcji uzbrojenia w Europie: ok. 5000 eksponatów, w tym pełne zbroje ceremonialne rycerzy, miecze, halabardy, muszkiety i tarcze. Część zbrojowni jest dostępna dla turystów, reszta pałacu bywa zamknięta z powodu funkcji państwowych.

Sala Tronowa i arrasy

Sala Tronowa (Throne Room), zwana też Salą Najwyższej Rady, to miejsce, gdzie Wielcy Mistrzowie przyjmowali ambasadorów. Na ścianach wiszą arrasy Les Teintures des Indes, utkane w paryskiej manufakturze Gobelinów w XVIII wieku, przedstawiające egzotyczne sceny z tropików. Są to jedne z najcenniejszych tkanin tego typu na świecie.

Praktyczna rada: Zbrojownia kosztuje 10 EUR. Sale państwowe bywają zamknięte bez zapowiedzi (funkcje prezydenckie). Sprawdź na stronie Heritage Malta przed wizytą. Warto połączyć z wizytą w Konkatedrze św. Jana (5 minut spacerem).

75:T655,

Centrum władzy od 450 lat

Korytarz Pancerników i Zbrojownia

Sala Tronowa i arrasy

Praktyczna rada: Zbrojownia kosztuje 10 EUR. Sale państwowe bywają zamknięte bez zapowiedzi (funkcje prezydenckie). Sprawdź na stronie Heritage Malta przed wizytą. Warto połączyć z wizytą w Konkatedrze św. Jana (5 minut spacerem).

76:T4a8,

Hotel, który zmienił wyspę

W 1962 roku nad spokojną Zatoką San Niklaw wyrósł Comino Hotel — jedyny hotel na wyspie. Przez 57 lat to właśnie on definiował turystykę na Comino. Goście przybywali promem, a personel mieszkał na miejscu. Hotel miał basen, kort tenisowy, restaurację z widokiem na morze i własną plażę.

Złote lata i upadek

W latach 80. i 90. Comino Hotel był perłą maltańskiej turystyki. Europejscy turyści szukający spokoju — daleko od zgiełku Sliema i St. Julian's — znajdowali tu idyllę. Ale z czasem standard spadał, a rosnącej konkurencji nie dało się pokonać bez inwestycji.

W 2019 roku hotel ostatecznie zamknięto. Od tamtej pory budynki stoją opuszczone — powoli pochłaniane przez rdzę i dziką roślinność. Plany rewitalizacji istnieją, ale napotykają opór ekologów, którzy chcą chronić Comino przed zabudową.

Dzikie nurkowanie

Zatoka San Niklaw to doskonałe miejsce do snorkelingu. Czysta, spokojna woda i skalisty brzeg stwarzają idealne warunki do obserwacji życia podwodnego — od ośmiornic po barwne gąbki morskie.

77:T4a8,

Hotel, który zmienił wyspę

Złote lata i upadek

Dzikie nurkowanie

Zatoka San Niklaw to doskonałe miejsce do snorkelingu. Czysta, spokojna woda i skalisty brzeg stwarzają idealne warunki do obserwacji życia podwodnego — od ośmiornic po barwne gąbki morskie.

78:T50d,

Ukryta siostra Ramla Bay

San Blas Bay to mała, kameralna plaża z drobnym czerwonawym piaskiem, położona ok. 1,5 km na zachód od większej Ramla Bay i ok. 2 km na północ od wioski Nadur. Często nazywana "młodszą siostrą Ramla Bay", San Blas oferuje podobny kolor piasku, ale w znacznie bardziej kameralnym i zacisznym otoczeniu.

Zejście, które odstrasza tłumy

Jedyna droga na plażę prowadzi wąską, bardzo stromą drogą z Nadur. Ostatni odcinek jest zamknięty dla ruchu samochodowego ze względu na duży spadek. Można zejść piechotą (ok. 10 minut w dół, 20 w górę) lub skorzystać z jeepa, który kursuje za 2,50 EUR od osoby. To trudne dojście sprawia, że San Blas pozostaje stosunkowo pusta nawet w szczycie sezonu.

Dolina i przyroda

Plażę otaczają zbocza doliny porośle trzcinami bambusowymi i drzewami owocowymi, tworzące prawie tropikalną scenerię. Na plaży działa mały kiosk z napojami, a leżaki są dostępne do wynajęcia w sezonie.

Praktyczna rada: Zabierz wodę i przekąski na wypadek, gdyby kiosk był zamknięty. Zejście jest trudne dla małych dzieci i osób z problemami ruchowymi. Nagrodą jest plaża, na której często będziesz prawie sam.

79:T50d,

Ukryta siostra Ramla Bay

Zejście, które odstrasza tłumy

Dolina i przyroda

Praktyczna rada: Zabierz wodę i przekąski na wypadek, gdyby kiosk był zamknięty. Zejście jest trudne dla małych dzieci i osób z problemami ruchowymi. Nagrodą jest plaża, na której często będziesz prawie sam.

7a:T5db,

Na miejscu spotkania św. Pawła

Katedra Metropolitalna św. Pawła stoi w samym sercu Mdiny, dawnej stolicy Malty. Według tradycji to dokładnie miejsce, gdzie w 60 roku n.e. apostoł Paweł spotkał rzymskiego gubernatora Publiusza po swoim słynnym rozbiciu na maltańskim wybrzeżu (opisanym w Dziejach Apostolskich, rozdział 28). Publiusz przyznał Pawłowi gościnność, a potem został pierwszym biskupem Malty.

Trzęsienie ziemi i odbudowa

Pierwotna katedra średniowieczna została poważnie uszkodzona przez trzęsienie ziemi w 1693 roku (to samo, które zniszczyło Catanię na Sycylii). Obecny budynek zaprojektował maltański architekt Lorenzo Gafà w stylu baroku. Konsekrowano go w 1702 roku. Kopuła jest jednym z najważniejszych elementów panoramy Malty, widoczną z wielu kilometrów.

Freski i skarby

Wnętrze zdobi fresk na kopule autorstwa Mattii Pretiego przedstawiający rozbicie okrętu św. Pawła. W muzeum katedralnym (osobny bilet) znajduje się kolekcja sreber, szat liturgicznych i drzeworytów Albrechta Dürera. Posadzka katedry, podobnie jak w Konkatedrze św. Jana, jest pokryta marmurowymi nagrobkami.

Praktyczna rada: Wstęp do katedry 5 EUR, muzeum 5 EUR (bilet łączony 8 EUR). Cicha i pusta w porównaniu z Konkatedrą św. Jana. Najlepiej łączyć ze spacerem po Mdinie, która sama w sobie jest muzeum na otwartym powietrzu.

7b:T5db,

Na miejscu spotkania św. Pawła

Trzęsienie ziemi i odbudowa

Freski i skarby

Praktyczna rada: Wstęp do katedry 5 EUR, muzeum 5 EUR (bilet łączony 8 EUR). Cicha i pusta w porównaniu z Konkatedrą św. Jana. Najlepiej łączyć ze spacerem po Mdinie, która sama w sobie jest muzeum na otwartym powietrzu.

7c:T5cf,

Jedyna taka budowla na świecie

Hypogeum Hal Saflieni w Paoli to jedyna znana podziemna świątynia prehistoryczna na świecie. Wykuta w miękkim wapiennym podłożu ok. 4000 p.n.e., rozciąga się na trzech poziomach do głębokości 10,6 metra pod ziemią, zajmując ok. 500 metrów kwadratowych. Odkryta przypadkiem w 1902 roku, gdy robotnicy budowlani przebili się do podziemnych komnat.

Nekropolia 7000 dusz

W Hypogeum znaleziono szczątki ok. 7000 osób, co czyni je jednym z największych prehistorycznych cmentarzy na świecie. Ale to nie tylko nekropolia. Przestrzenie dekorowane są czerwonymi spiralami malowideł, a nisze i komory imitują architekturę nadziemnych świątyń megalitycznych, z wyrzeźbionymi kolumnami i nadprożami.

Sala Wyroczni

Najbardziej tajemnicza jest Sala Wyroczni (Oracle Room) na drugim poziomie. Małe pomieszczenie ma unikalną właściwość akustyczną: męski głos o niskiej częstotliwości rezonuje po całym kompleksie, natomiast wyższe głosy nie. Naukowcy spekulują, że efekt był wykorzystywany w rytuałach religijnych, tworząc wrażenie, że cała świątynia "mówi".

Praktyczna rada: Rezerwuj bilety MINIMUM 2-3 tygodnie wcześniej na stronie Heritage Malta (35 EUR). Wpuszczają maksymalnie 80 osób dziennie w grupach po 10. Nie ma szans na wejście bez rezerwacji. To najcenniejszy zabytek Malty.

7d:T5cf,

Jedyna taka budowla na świecie

Nekropolia 7000 dusz

Sala Wyroczni

Praktyczna rada: Rezerwuj bilety MINIMUM 2-3 tygodnie wcześniej na stronie Heritage Malta (35 EUR). Wpuszczają maksymalnie 80 osób dziennie w grupach po 10. Nie ma szans na wejście bez rezerwacji. To najcenniejszy zabytek Malty.

7e:T4aa,

Fosa Granatów

Hondoq ir-Rummien dosłownie znaczy "fosa granatów" (drzewa granatu). Ta kameralna zatoka na południowo-wschodnim wybrzeżu Gozo, w gminie Qala, jest jedną z najpopularniejszych plaż wśród miejscowych. Piaszczysto-żwirowe dno łagodnie schodzi w krystalicznie czystą wodę, a zatoka posiada status Błękitnej Flagi, potwierdzający doskonałą jakość wody.

Widok na Comino i snorkeling

Z Hondoq roztacza się wspaniały widok na wyspę Comino i Blue Lagoon po drugiej stronie kanału. Skaliste podłoże na południe od plaży porasta łąka Posidonia oceanica, tworząc bogaty ekosystem dla ryb i bezkręgowców. Snorkeling jest tu doskonały, ze spokojną, czystą wodą idealną dla początkujących.

Wschody słońca

Wschodnia ekspozycja czyni Hondoq jednym z najlepszych miejsc na Gozo do oglądania wschodu słońca. Słońce wstaje znad Comino, zalewając zatokę ciepłym światłem.

Praktyczna rada: Dojedziesz autobusem 303 do przystanku Kuncizzjoni, potem 15 minut piechotą. Leżaki i mały bar są dostępne w sezonie. Przyjedź wcześnie, bo parking jest mały.

7f:T4aa,

Fosa Granatów

Widok na Comino i snorkeling

Wschody słońca

Wschodnia ekspozycja czyni Hondoq jednym z najlepszych miejsc na Gozo do oglądania wschodu słońca. Słońce wstaje znad Comino, zalewając zatokę ciepłym światłem.

Praktyczna rada: Dojedziesz autobusem 303 do przystanku Kuncizzjoni, potem 15 minut piechotą. Leżaki i mały bar są dostępne w sezonie. Przyjedź wcześnie, bo parking jest mały.

80:T4f5,

Ukryta laguna

Podczas gdy tysiące turystów ściągają do Blue Lagoon, zaledwie kilkaset metrów dalej kryje się jej cichsza siostra — Crystal Lagoon. Otoczona z trzech stron pionowymi klifami, dostępna wyłącznie z wody (kajakiem, łodzią lub wpław), ta laguna oferuje coś, czego Blue Lagoon już nie może: spokój.

Podwodne kino

Widoczność pod wodą sięga 30 metrów — to jedne z najlepszych warunków w całym Morzu Śródziemnym. Dno pokryte jest białym piaskiem i rafami skalnymi, a w szczelinach żyją ośmiornice, mureny i setki kolorowych ryb. Nurkowie nazywają to miejsce "podwodnym kinem" — tyle tu do zobaczenia.

Formacja geologiczna

Crystal Lagoon powstała w wyniku tysięcy lat erozji morskiej. Fale drążyły wapień koralowy — ten sam, z którego zbudowana jest cała Malta — aż powstała zamknięta zatoka z wąskim wejściem od strony morza. W sezonie burzowym (październik-marzec) fale wdzierają się do laguny z ogromną siłą, dalej modelując jej kształt.

Najlepszy moment: wczesne popołudnie, gdy słońce stoi wysoko i oświetla dno laguny. Zabierz maskę i rurkę — nie pożałujesz.

81:T4f5,

Ukryta laguna

Podwodne kino

Formacja geologiczna

Najlepszy moment: wczesne popołudnie, gdy słońce stoi wysoko i oświetla dno laguny. Zabierz maskę i rurkę — nie pożałujesz.

82:T4cb,

Najmniejsza wyspa archipelagu

Cominotto (po maltańsku Kemmunett) to miniaturowa, niezamieszkała wysepka o powierzchni zaledwie 0.01 km² — mniej niż dwa boiska piłkarskie. Leży 100 metrów od Comino, oddzielona kanałem Blue Lagoon. Mimo niewielkich rozmiarów, ma własną malutkią plażę z białym piaskiem — około 250 m².

Raj dla odważnych

Nie kursują tu żadne promy ani łodzie. Jedyny sposób, żeby dotrzeć na Cominotto, to przepłynąć kanał wpław (około 100 metrów, płytka woda) lub przypłynąć kajakiem. Ci, którzy dotrą, znajdą ciszę, jakiej nie oferuje żadne inne miejsce w archipelagu maltańskim.

Wysepkę porasta dzika roślinność — niskie krzewy, macchia śródziemnomorska i kwitnące wiosną dzikie kwiaty. W szczelinach skalnych gnieżdżą się mewy i burzyki. Człowiek tu nie mieszkał nigdy — nie ma tu słodkiej wody.

Ochrona przyrody

Cominotto jest częścią obszaru Natura 2000 i podlega ścisłej ochronie. Zakazane jest rozpalanie ognisk, biwakowanie i zostawianie śmieci. To jeden z ostatnich fragmentów dzikiej natury na Malcie — warto go chronić.

83:T4cb,

Najmniejsza wyspa archipelagu

Raj dla odważnych

Ochrona przyrody

84:T61e,

Najbogaciej zdobione świątynie Malty

Świątynie Tarxien, położone w samym środku tej samej miejscowości na południu Malty, są datowane na ok. 3600-2500 p.n.e. i wyróżniają się najbogatszą dekoracją spośród wszystkich maltańskich świątyń megalitycznych. Odkryte w 1914 roku przez maltańskiego archeologa Sir Themistoclesa Zammita, tego samego, który odkrył związek między gorączką maltańską a kozim mlekiem.

Gruba Dama i spirale

Ikona Tarxien to dolna część ogromnego posągu kobiecego, zwanego "Grubą Damą" (Fat Lady). Oryginał znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Valletcie. Pełna figura miała prawdopodobnie ponad 2 metry wysokości. Posąg symbolizował płodność i obfitość. Na płytach kamiennych świątyń wyryte są spirale, zwierzęta (byki, świnie, kozy) i geometryczne wzory o zadziwiającej precyzji.

Od świątyni do cmentarza

Ok. 2500 p.n.e. kultura budowniczych świątyń zanikła z nieznanych przyczyn. Po kilku stuleciach pustki miejsce zostało ponownie zasiedlone przez ludzi epoki brązu, którzy wykorzystali ruiny jako cmentarz kremacyjny. Znaleziska z tej fazy (ok. 1500 p.n.e.) obejmują urny z prochami, narzędzia z brązu i najstarsze przedmioty metalowe znalezione na Malcie.

Praktyczna rada: Wstęp 6 EUR, znacznie mniej turystów niż w Ħaġar Qim. Połącz z Hypogeum (10 minut spacerem). Oryginały rzeźb są w National Museum of Archaeology w Valletcie, na miejscu repliki.

85:T61e,

Najbogaciej zdobione świątynie Malty

Gruba Dama i spirale

Od świątyni do cmentarza

Praktyczna rada: Wstęp 6 EUR, znacznie mniej turystów niż w Ħaġar Qim. Połącz z Hypogeum (10 minut spacerem). Oryginały rzeźb są w National Museum of Archaeology w Valletcie, na miejscu repliki.

86:T773,

Starsze niż piramidy

Świątynie Ggantija to dwa megalityczne kompleksy sakralne datowane na ok. 3600-2500 p.n.e. Mają ponad 5500 lat, co czyni je drugimi najstarszymi wolnostojącymi kamiennymi budowlami na świecie, zaraz po Göbekli Tepe w Turcji. Dla porównania, Wielka Piramida w Gizie powstała około 2560 p.n.e., czyli ponad tysiąc lat później.

Kolosalne bloki bez koła i metalu

Nazwa Ggantija pochodzi od maltańskiego słowa ggant, czyli olbrzym. Według legendy świątynie zbudowała olbrzymka, karmiąca dziecko przy piersi. W rzeczywistości neolityczni budowniczowie nie znali ani koła, ani narzędzi metalowych. Użyto kamiennych kul jako łożysk tocznych do transportu bloków, z których niektóre ważą ponad 50 ton, czyli dwadzieścia razy więcej niż przeciętny blok Wielkiej Piramidy. Południowa świątynia sięga 6 metrów wysokości.

UNESCO i odkrycia archeologiczne

Ggantija została wpisana na listę UNESCO w 1980 roku jako pierwsza ze świątyń megalitycznych Malty. W 1992 roku listę rozszerzono o kolejne pięć kompleksów. Prace archeologiczne ujawniły rytualne oleje, fragmenty ceramiki i ślady ofiar ze zwierząt. Charakterystyczny kształt w formie koniczynki sugeruje, że każda absyda pełniła odrębną funkcję sakralną.

Muzeum interpretacyjne

Nowoczesne centrum interpretacyjne otwarte w 2013 roku prowadzi zwiedzających przez neolityczną historię Gozo. Można tu obejrzeć oryginalne artefakty, rekonstrukcje 3D i model pokazujący, jak wyglądałby kompleks w swoim rozkwicie. Wejście kosztuje 9 EUR dla dorosłych (2026).

Praktyczna rada: Odwiedź świątynie rano, zaraz po otwarciu o 9:00. Unikniesz grup wycieczkowych i będziesz mieć światło idealne do zdjęć. Bilet obejmuje też muzeum interpretacyjne.

87:T773,

Starsze niż piramidy

Kolosalne bloki bez koła i metalu

UNESCO i odkrycia archeologiczne

Muzeum interpretacyjne

Praktyczna rada: Odwiedź świątynie rano, zaraz po otwarciu o 9:00. Unikniesz grup wycieczkowych i będziesz mieć światło idealne do zdjęć. Bilet obejmuje też muzeum interpretacyjne.

88:T659,

Warownia na szczycie Gozo

Cytadela, znana po maltańsku jako Cittadella, jest sercem Victoria, stolicy Gozo. Warownia na szczycie wzgórza była zamieszkana niemal nieprzerwanie od epoki brązu, ok. 1500 p.n.e. Przez wieki stanowiła jedyną ochronę ludności wyspy przed najazdami piratów i korsarzy.

Wielki najazd 1551 roku

18 lipca 1551 roku osmańska flota pod dowództwem Sinana Paszy i korsarza Turguta Reisa zaatakowała Gozo. Mieszkańcy schronili się w Cytadeli, ale po krótkim oblężeniu warownia padła. Osmanowie porwali w niewolę ok. 5000 osób, prawie całą ludność wyspy. Gozo pozostało niemal wyludnione przez lata. To traumatyczne wydarzenie na zawsze zmieniło historię wyspy.

Odbudowa pod Kawalerami Maltańskimi

Po najeździe Kawalerowie Maltańscy umocnili Cytadelę potężniejszymi bastionami. Barokowa katedra Wniebowzięcia NMP powstała w 1697 roku, zastępując wcześniejszy kościół. Ciekawostka: sufit katedry nie ma prawdziwej kopuły. Zamiast niej namalowano iluzję optyczną (trompe-l'oeil), która z wnętrza wygląda jak prawdziwa kopuła.

Panorama i muzea

Z murów Cytadeli rozciąga się najlepsza panorama Gozo, obejmująca całą wyspę aż po Comino i Maltę. Wewnątrz znajdują się cztery muzea, w tym Muzeum Archeologiczne i Stare Więzienie z autentycznymi graffiti więźniów z XVII-XIX wieku.

Praktyczna rada: Wejdź na mury o zachodzie słońca. Widok na całą wyspę w złotym świetle jest niezapomniany. Wstęp na mury i do katedry jest bezpłatny.

89:T659,

Warownia na szczycie Gozo

Wielki najazd 1551 roku

Odbudowa pod Kawalerami Maltańskimi

Panorama i muzea

Praktyczna rada: Wejdź na mury o zachodzie słońca. Widok na całą wyspę w złotym świetle jest niezapomniany. Wstęp na mury i do katedry jest bezpłatny.

8a:T5f2,

Starsze niż piramidy

Ħaġar Qim (wymowa: "hadżar im") to kompleks megalitycznych świątyń na południowym klifie Malty, z widokiem na morze i wysepkę Filfla. Datowany na ok. 3600-3200 p.n.e., jest starszy od Wielkiej Piramidy w Gizie o ponad tysiąc lat i od Stonehenge o sześćset. Nazwa oznacza "stojące kamienie" w języku maltańskim.

Kolos z wapienia

Świątynia jest zbudowana z globigerinowego wapienia, miękkiego kamienia, który twardnieje po wystawieniu na powietrze. Największy blok w kompleksie waży ok. 20 ton i mierzy 6,4 metra długości. Budowcy neolityczni nie znali koła ani metalu. Prawdopodobnie transportowali bloki na kamiennych kulach ustawionych w rowkach, działających jak łożyska kulkowe.

Światło przesilenia

W dniu przesilenia letniego (ok. 21 czerwca) promień słońca przechodzi przez mały otwór w zewnętrznym murze świątyni i pada dokładnie na jedną z wewnętrznych płyt. To zjawisko wskazuje, że budowniczowie mieli zaawansowaną wiedzę astronomiczną. Podobne ustawienie astronomiczne można zaobserwować w sąsiednich świątyniach Mnajdra.

Praktyczna rada: Odwiedź 21 czerwca o wschodzie słońca, żeby zobaczyć efekt przesilenia (darmowe wydarzenie Heritage Malta, wymaga rezerwacji). Codziennie wstęp 10 EUR, łączy się z Mnajdra (15 minut spacerem). Namiot ochronny nad świątynią chroni kamienie, ale utrudnia zdjęcia.

8b:T5f2,

Starsze niż piramidy

Kolos z wapienia

Światło przesilenia

Praktyczna rada: Odwiedź 21 czerwca o wschodzie słońca, żeby zobaczyć efekt przesilenia (darmowe wydarzenie Heritage Malta, wymaga rezerwacji). Codziennie wstęp 10 EUR, łączy się z Mnajdra (15 minut spacerem). Namiot ochronny nad świątynią chroni kamienie, ale utrudnia zdjęcia.

8c:T50a,

Siedem wieków na wietrze

Kaplica Santa Marija stoi na Comino od 1296 roku — to 728 lat nieprzerwanej obecności. Gdy ją budowano, w Polsce rządził Przemysł II, a Rycerze Maltańscy nie istnieli jeszcze na Malcie (przybyli dopiero w 1530). Ta mała, kamienna budowla jest starsza niż większość katedr w Europie.

Kaplica społeczności

Comino nigdy nie miało kościoła parafialnego — kaplica pełniła wszystkie funkcje religijne. Tu chrzczono dzieci, tu brano śluby, tu odprawiano msze żałobne. Raz w roku, 15 sierpnia, na święto Wniebowzięcia Matki Boskiej, na Comino przybywali goście z Malty i Gozo na wielką fiestę — tradycja trwająca do dziś.

Obecna kaplica to wynik kilku przebudów. Najstarsza część — kamienny ołtarz i fragmenty ścian — datowane są na XIII wiek. Fasada i dach odbudowano w XVII i XVIII wieku po zniszczeniach spowodowanych burzami i piratami.

Jedyna msza

Dziś msza w kaplicy odprawiana jest raz w roku — 15 sierpnia. To jedyny dzień, kiedy opuszczona wyspa znów tętni życiem. Setki Maltańczyków przybywają łodziami, kładąc kwiaty przy ołtarzu i pijąc lokalne wino pod tamaryszkami na plaży Santa Marija.

8d:T50a,

Siedem wieków na wietrze

Kaplica społeczności

Jedyna msza

8e:T5f1,

Kalendarz z kamienia

Mnajdra to kompleks trzech świątyń megalitycznych na południowym klifie Malty, 500 metrów poniżej Ħaġar Qim, z widokiem na morze i wysepkę Filfla. Datowane na ok. 3600-2500 p.n.e., są wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO razem z innymi świątyniami megalitycznymi Malty.

Precyzyjne ustawienie astronomiczne

Dolna Świątynia (Lower Temple) to arcydzieło inżynierii neolitycznej. Jej wejście jest ustawione tak, że w dniu równonocy wiosennej i jesiennej (ok. 20-21 marca i 22-23 września) promień słońca przechodzi dokładnie przez główne wejście i oświetla główną oś świątyni. W dniach przesileń letniego i zimowego światło pada na boczne płyty. Świątynia działała więc jak precyzyjny kalendarz słoneczny, odmierzający pory roku.

Trzy świątynie, trzy epoki

Każda z trzech świątyń pochodzi z innego okresu. Najstarsza (Upper Temple) datowana jest na ok. 3600 p.n.e. Środkowa na ok. 3000 p.n.e. Dolna, najbardziej wyrafinowana, na ok. 3000-2500 p.n.e. Widać wyraźną ewolucję technik budowlanych, od prostych konstrukcji po skomplikowane, wielopoziomowe struktury z dekoracyjnymi elementami.

Praktyczna rada: Połącz z Ħaġar Qim (jeden bilet 10 EUR). Ścieżka między świątyniami wiedzie klifem z pięknym widokiem. Wygodne buty obowiązkowe. Filflę widać najlepiej rano, gdy słońce świeci za plecami.

8f:T5f1,

Kalendarz z kamienia

Precyzyjne ustawienie astronomiczne

Trzy świątynie, trzy epoki

Praktyczna rada: Połącz z Ħaġar Qim (jeden bilet 10 EUR). Ścieżka między świątyniami wiedzie klifem z pięknym widokiem. Wygodne buty obowiązkowe. Filflę widać najlepiej rano, gdy słońce świeci za plecami.

90:T5bd,

Głos z małej kaplicy

22 czerwca 1883 roku Karmela Grima, prosta kobieta ze wsi Gharb, przechodziła obok starej kaplicy z XVI wieku na otwartym polu. Usłyszała głos mówiący po maltańsku: "Przyjdź, przyjdź." Weszła do kaplicy i przed obrazem Matki Boskiej ponownie usłyszała głos proszący o trzy Zdrowaś Maryjo. Kilka tygodni później jej przyjaciel Francesco Portelli doznał podobnego doświadczenia w tym samym miejscu.

Cuda i budowa sanktuarium

Po objaweniu zaczęły mnożyć się relacje o uzdrowieniach i cudach przypisywanych modlitwie w kaplicy. Kościół katolicki oficjalnie zbadał sprawę i zatwierdził budowę nowej bazyliki. Prace trwały od 1920 do 1932 roku. Architekci wkomponowali oryginalną małą kaplicę z XVI wieku w strukturę nowego kościoła, tak że stoi ona za głównym ołtarzem.

Architektura i wnętrze

Bazylika w stylu neoromańskim ma długą nawę z mozaikami, malowidłami i marmurami sprowadzonymi z całej Europy. Korytarze boczne są wypełnione setkami wotywnych tablic dziękczynnych od pielgrzymów, opisujących uzdrowienia i łask. Papież Jan Paweł II odwiedził bazylikę w 1990 roku i ukoronował obraz Matki Boskiej.

Praktyczna rada: Bazylika stoi samotnie wśród pól, ok. 1,5 km od Gharb. Droga Via Crucis (Droga Krzyżowa) z 14 stacjami prowadzi z wioski do bazyliki i jest piękna o zachodzie słońca.

91:T5bd,

Głos z małej kaplicy

Cuda i budowa sanktuarium

Architektura i wnętrze

Praktyczna rada: Bazylika stoi samotnie wśród pól, ok. 1,5 km od Gharb. Droga Via Crucis (Droga Krzyżowa) z 14 stacjami prowadzi z wioski do bazyliki i jest piękna o zachodzie słońca.

92:T63d,

Ostatni bastion Wielkiego Oblężenia

Fort St. Elmo stoi na samym czubku półwyspu Sciberras, tam gdzie dziś leży Valletta. W maju 1565 roku, gdy ogromna flota osmańska (ok. 40 000 żołnierzy) zaatakowała Maltę, fort stał się pierwszym celem. Przez 31 dni garstka ok. 1500 obrońców (rycerze maltańscy, żołnierze hiszpańscy i maltańscy ochotnicy) odpierała szturmy wielokrotnie liczniejszego wroga.

Koszty oblężenia

Fort padł 23 czerwca 1565 roku. Wszyscy obrońcy zginęli lub zostali zabici po zdobyciu. Ale Turcy zapłacili ogromną cenę: ok. 8000 żołnierzy poległo przy zdobywaniu małego fortu, którego spodziewali się zająć w kilka dni. Sulejman Wspaniały, informowany o stratach, miał powiedzieć: "Jeśli tak mały fort kosztował nas tylu ludzi, jaką cenę zapłacimy za resztę?". To opóźnienie dało Wielkim Mistrzom czas na przygotowanie obrony reszty wyspy.

National War Museum

Dziś fort mieści National War Museum, z ekspozycjami od epoki brązu po II wojnę światową. Najważniejsze eksponaty to Krzyż św. Jerzego (George Cross) przyznany Malcie przez króla Jerzego VI w 1942 roku za bohaterstwo cywilów podczas nalotów, oraz wraki samolotów z bitwy o Maltę.

Praktyczna rada: Wstęp 10 EUR, warto poświęcić 2 godziny. Re-enactment Wielkiego Oblężenia "In Guardia" odbywa się w niedziele (sprawdź daty na stronie Heritage Malta). Świetny widok na oba porty — Grand Harbour i Marsamxett.

93:T63d,

Ostatni bastion Wielkiego Oblężenia

Koszty oblężenia

National War Museum

Praktyczna rada: Wstęp 10 EUR, warto poświęcić 2 godziny. Re-enactment Wielkiego Oblężenia "In Guardia" odbywa się w niedziele (sprawdź daty na stronie Heritage Malta). Świetny widok na oba porty — Grand Harbour i Marsamxett.

94:T5b0,

Kopuła widoczna z całego Gozo

Rotunda św. Jana Chrzciciela w Xewkija to dominujący element panoramy Gozo. Jej ogromna kopuła o średnicy 27 metrów i całkowitej wysokości kościoła ok. 75 metrów jest trzecią co do wielkości podpartą kopułą na świecie, po Bazylice św. Piotra w Rzymie i Panteonie. Widać ją z niemal każdego punktu na wyspie, a nawet z promu wpływającego do Mgarr.

26 lat budowy

Budowę rozpoczęto w 1952 roku, a ukończono dopiero w 1978 roku. Prace finansowali i wykonywali w dużej mierze sami mieszkańcy Xewkija. Stary kościół z XVII wieku rozebrano etapami, a materiały z niego użyto do budowy nowego. W podziemiach Rotundy urządzono muzeum, gdzie można obejrzeć fragmenty starego kościoła, w tym piękną barokową półkę ołtarza.

Wnętrze i architektura

Wnętrze Rotundy jest jasne i przestronne, z marmurowymi posadzkami, mozaikami i monumentalnym ołtarzem. Kopuła od wewnątrz prezentuje się jeszcze bardziej imponująco niż z zewnątrz. Architektura jest eklektyczna, łącząca elementy neoklasyczne i neobarokowe.

Praktyczna rada: Wejście do kościoła jest bezpłatne. Podziemne muzeum (2 EUR) jest warte odwiedzenia. Jeśli masz tylko 30 minut na Xewkija, wejdź do środka i spójrz w górę na kopułę — wrażenie skali jest niesamowite.

95:T5b0,

Kopuła widoczna z całego Gozo

26 lat budowy

Wnętrze i architektura

Praktyczna rada: Wejście do kościoła jest bezpłatne. Podziemne muzeum (2 EUR) jest warte odwiedzenia. Jeśli masz tylko 30 minut na Xewkija, wejdź do środka i spójrz w górę na kopułę — wrażenie skali jest niesamowite.

96:T5b3,

Serce obrony Malty

Fort St. Angelo wznosi się na cyplu Birgu (Vittoriosa), jednego z Trzech Miast, naprzeciwko Valetty po drugiej stronie Grand Harbour. To prawdopodobnie najstarsze fortyfikowane miejsce na Malcie, zamieszkane od epoki brązu (ok. 2000 p.n.e.). Fort w obecnej formie pochodzi głównie z okresu rycerzy maltańskich (XVI-XVIII w.).

Dowództwo Wielkiego Oblężenia

Gdy Rycerze Maltańscy przybyli na Maltę w 1530 roku, Fort St. Angelo stał się siedzibą Wielkiego Mistrza Jean de la Valette'a. Podczas Wielkiego Oblężenia w 1565 roku fort pełnił funkcję głównej kwatery dowodzenia. Stąd de la Valette koordynował obronę całej wyspy, obserwując bitwę o Fort St. Elmo po drugiej stronie portu. Po zwycięstwie rycerze przenieśli się do nowo wybudowanej Valetty.

Statek Jego Królewskiej Mości

W czasie II wojny światowej fort został włączony do Royal Navy jako HMS St. Angelo, pełniąc funkcję bazy marynarki na całym Morzu Śródziemnym. Ucierpiał od ponad 69 bezpośrednich trafień bombowych, ale nigdy nie padł. Po wojnie zwrócony Malcie, odrestaurowany i otwarty dla turystów w 2016 roku.

Praktyczna rada: Wstęp 8 EUR. Dojedziesz wodnym taxi z Valetty (2 EUR, 5 minut) lub autobusem do Birgu. Widok z wieży na Grand Harbour jest rewelacyjny. Połącz z pieszym zwiedzaniem Birgu.

97:T5b3,

Serce obrony Malty

Dowództwo Wielkiego Oblężenia

Statek Jego Królewskiej Mości

Praktyczna rada: Wstęp 8 EUR. Dojedziesz wodnym taxi z Valetty (2 EUR, 5 minut) lub autobusem do Birgu. Widok z wieży na Grand Harbour jest rewelacyjny. Połącz z pieszym zwiedzaniem Birgu.

98:T5b9,

Wyspa kwarantanny

Pod koniec XIX wieku Imperium Brytyjskie zmierzało się z epidemiami cholery. Żołnierze i marynarze wracający z Indii, Afryki i Bliskiego Wschodu mogli przenieść zarazki do portów Malty — a stamtąd do całej Europy. Rozwiązanie? Izolacja na Comino.

W latach 1890-tych Brytyjczycy zbudowali szpital kwarantannowy: kilka niskich budynków z kamienia, lazarety i studnie. Żołnierze podejrzani o zarażenie spędzali tu 40 dni (od łacińskiego "quaranta giorni" pochodzi słowo "kwarantanna") pod nadzorem lekarza wojskowego.

Drugie życie budynków

Po opanowaniu cholery szpital stracił swoją pierwotną funkcję. Ale budynki nie stały puste — kolejno służyły jako:

Szkoła — jednoizbowa, dla dzieci z całego Comino (od 1948)
Sklep ogólny — jedyny na wyspie
Pub — z jedną beczką piwa i widokiem na morze
Komisariat policji — z jednym policjantem

Gdy ostatni mieszkańcy odeszli w latach 60., budynki opustoszały definitywnie.

Ruiny dziś

Dziś ruiny szpitala są jednym z najciekawszych miejsc do eksploracji na Comino. Kamienne ściany wciąż stoją, ale dachy dawno runęły. Mury oplatają dzikie figi i kapary. To miejsce, które mówi więcej o historii niż jakikolwiek muzeum.

99:T5b9,

Wyspa kwarantanny

Drugie życie budynków

Po opanowaniu cholery szpital stracił swoją pierwotną funkcję. Ale budynki nie stały puste — kolejno służyły jako:

Szkoła — jednoizbowa, dla dzieci z całego Comino (od 1948)
Sklep ogólny — jedyny na wyspie
Pub — z jedną beczką piwa i widokiem na morze
Komisariat policji — z jednym policjantem

Gdy ostatni mieszkańcy odeszli w latach 60., budynki opustoszały definitywnie.

Ruiny dziś

9a:T57d,

Brama na Gozo

Mgarr Harbour to pierwsze, co widzisz po przypłynięciu promem z Malty. Naturalnie chroniona zatoka na południowo-wschodnim wybrzeżu Gozo służy jako główny port wyspy od czasów starożytnych. Prom z Cirkewwa na Malcie płynie tu ok. 25 minut, kursując co 45 minut w sezonie. Port ma dwa nabrzeża: jedno dla promów pasażerskich Gozo Channel Line, drugie dla szybkich promów i łodzi prywatnych.

Fort Chambray

Na wzgórzu nad portem stoi Fort Chambray, zbudowany w 1749 roku według projektu inżyniera Jacquesa de Chambray. Kawalerowie Maltańscy planowali przenieść tu całe miasto Victoria, aby ludność Gozo była lepiej chroniona przed najazdami. Plan nigdy nie został w pełni zrealizowany, ale fort przesłużył jako koszary, szpital i więzienie. Obecnie jest częściowo przekształcony w kompleks mieszkalny.

Kaplica i tradycja

Na wzgórzu po drugiej stronie portu stoi kaplica Matki Boskiej z Lourdes z 1888 roku, widoczna z daleka dla wpływających statków. Nabrzeże portowe jest pełne kolorowych luzzu i restauracji serwujących świeże ryby.

Praktyczna rada: Nie spiesz się z odejściem z portu. Restauracje na nabrzeżu serwują świetne lampuki (dorade) i inne ryby prosto z połowu. Port jest też dobrą bazą na wycieczkę łodzią do Blue Lagoon na Comino.

9b:T57d,

Brama na Gozo

Fort Chambray

Kaplica i tradycja

Praktyczna rada: Nie spiesz się z odejściem z portu. Restauracje na nabrzeżu serwują świetne lampuki (dorade) i inne ryby prosto z połowu. Port jest też dobrą bazą na wycieczkę łodzią do Blue Lagoon na Comino.

9c:T680,

Czwarta kopuła Europy

Rotunda Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Moście to kościół z czwartą co do wielkości kopułą w Europie (po Panteonie w Rzymie, Bazylice św. Piotra i katedrze we Florencji). Kopuła ma 37 metrów średnicy i 60 metrów wysokości. Budowę rozpoczęto w 1833 roku według projektu Giorgia Grognetego de Vassé, inspirowanego Panteonem. Kościół budowano wokół starego (wiernych nie pozbawiano miejsca kultu), a stary rozebrano dopiero po ukończeniu nowego w 1871 roku.

Cud bomby

9 kwietnia 1942 roku, podczas nalotu Luftwaffe na Maltę, bomba lotnicza o wadze 500 kg przebiła kopułę i wpadła do środka kościoła, gdzie trwała msza z ok. 300 wiernymi. Bomba przetoczyła się po posadzce i zatrzymała się przy ścianie. Nie eksplodowała. Nikt nie zginął. Maltańczycy uznali to za cud Matki Boskiej. Replika bomby jest wystawiona w zakrystii.

Symbol maltańskiej wiary

Mosta Dome jest jednym z najważniejszych symboli maltańskiej religijności i narodowej tożsamości. Fakt, że mała, biedna społeczność zdołała wybudować tak ogromną świątynię w XIX wieku, świadczy o sile wiary i determinacji. Codziennie kościół przyciąga turystów z całego świata, zafascynowanych zarówno architekturą, jak i historią cudownej bomby.

Praktyczna rada: Wstęp wolny (to aktywny kościół parafialny). Replika bomby i mała wystawa są w zakrystii po lewej od wejścia. Kopułę najlepiej widzieć z autobusu jadącego z Valetty do Mosty (linia 31 lub 44).

9d:T680,

Czwarta kopuła Europy

Cud bomby

Symbol maltańskiej wiary

Praktyczna rada: Wstęp wolny (to aktywny kościół parafialny). Replika bomby i mała wystawa są w zakrystii po lewej od wejścia. Kopułę najlepiej widzieć z autobusu jadącego z Valetty do Mosty (linia 31 lub 44).

9e:T72c,

Serce wodne Gozo

Na wyspie, gdzie roczne opady ledwo sięgają 500 mm i każda kropla wody jest na wagę złota, Fontana zajmuje wyjątkowe miejsce: leży nad jednym z najważniejszych naturalnych źródeł słodkiej wody na Gozo. Sama nazwa pochodzi od włoskiego słowa "fontanna" — świadectwo tego, jak niezwykła była bieżąca woda w tym suchym archipelagu.

Pralnia od 1373 roku

Pierwszą publiczną pralnię zbudowano tu w 1373 roku, gdy Gozo było jeszcze pod panowaniem aragońskim. Przez ponad 600 lat kobiety z całej wyspy przychodziły do Fontany, by prać ubrania w kamiennych basenach zasilanych źródłem. Obecna, łukowata konstrukcja została wzniesiona w 1685 roku przez Rycerzy Joannitów, którzy rozumieli, że kontrola nad wodą oznacza kontrolę nad wyspą.

Pomysłowy kamienny system irygacyjny prowadzi wodę ze źródła w Dolinie Kerċem do pralni — dzieło średniowiecznej inżynierii działające do dziś.

Żywa historia

W odróżnieniu od większości zabytków, Pralnia Rycerzy to nie tylko pomnik — wciąż jest używana. Miejscowe Gozitanki nadal przychodzą tu prać ubrania tradycyjnym sposobem, co czyni ją prawdopodobnie najstarszą nieprzerwanie działającą pralnią w Europie. Chłodna woda źródlana płynie przez cały rok, nawet w najsuchsze lata.

Droga do Xlendi

Pralnia stoi przy Triq tal-Għajn (Ulica Źródlana) — historycznym szlaku łączącym Victorię z rybacką wioską Xlendi. Rycerze, rolnicy i rybacy codziennie tu przechodzili — i zatrzymywali się, by napić się wody. To 15 minut spaceru w dół od Cytadeli w Victorii, co czyni ją idealnym przystankiem w drodze do zatoki Xlendi.

9f:T72c,

Serce wodne Gozo

Pralnia od 1373 roku

Pomysłowy kamienny system irygacyjny prowadzi wodę ze źródła w Dolinie Kerċem do pralni — dzieło średniowiecznej inżynierii działające do dziś.

Żywa historia

Droga do Xlendi

a0:T570,

Strażnica na dzikim wybrzeżu

Wieża Dwejra została zbudowana w 1651 roku za panowania Wielkiego Mistrza Lascarisa, sfinansowana przez Universitą (samorząd) Gozo. Stanęła na wystawionym na wiatry zachodnim klifie, by chronić narażony odcinek wybrzeża, przez który piraci i korsarze mogli się wedrzeć na wyspę. Wieża była uzbrojona w trzy 6-funtowe armaty.

Strażnik Fungus Rock

Oprócz funkcji obronnej wieża pełniła unikalną rolę: jej czteroosobowa stała załoga pilnowała dostępu do pobliskiej Fungus Rock. Roślina Cynomorium coccineum, rosnąca na tej izolowanej skale, była uważana za cenny specyfik medyczny i eksportowana jako prezent dyplomatyczny dla europejskich dworów. Strażnicy mieli zakaz wpuszczania kogokolwiek na skałę bez pisemnego pozwolenia Wielkiego Mistrza.

Od ruin do muzeum

Wieża służyła do 1873 roku, potem została opuszczona. Brytyjczycy krótko używali jej jako punktu obserwacyjnego w czasie I wojny światowej. W 1997 roku organizacja Din l-Art Helwa (Maltański Trust Dziedzictwa) odrestaurowała wieżę, która jest teraz otwarta dla zwiedzających.

Praktyczna rada: Wieża otwarta jest bezpłatnie w godzinach otwarcia (sprawdź na stronie Din l-Art Helwa). Widok z dachu na Fungus Rock, Inland Sea i klify Dwejra jest rewelacyjny.

a1:T570,

Strażnica na dzikim wybrzeżu

Strażnik Fungus Rock

Od ruin do muzeum

Praktyczna rada: Wieża otwarta jest bezpłatnie w godzinach otwarcia (sprawdź na stronie Din l-Art Helwa). Widok z dachu na Fungus Rock, Inland Sea i klify Dwejra jest rewelacyjny.

a2:T548,

Złoty piasek Malty

Golden Bay (Il-Bajja tal-Mixquqa) to jedna z niewielu piaszczystych plaż na Malcie, położona na północno-zachodnim wybrzeżu między Mgarr a Mellieha. Szeroki łuk złotego piasku, turkusowa woda i łatwy dojazd samochodem i autobusem (linia 44 z Valetty) czynią ją jedną z najpopularniejszych plaż na wyspie.

Infrastruktura plażowa

W odróżnieniu od wielu maltańskich plaż, Golden Bay ma pełną infrastrukturę: ratownicy (w sezonie), leżaki i parasole do wynajęcia, bar plażowy, prysznice i toalety. Hotel Radisson Golden Sands stoi bezpośrednio przy plaży. To sprawia, że jest idealna dla rodzin i osób ceniących wygodę.

Zachody słońca

Golden Bay jest zwrócona na zachód, co czyni ją jednym z najlepszych miejsc na zachód słońca na Malcie. Wieczorami, szczególnie latem, tłumy zbierają się na plaży i klifach, żeby oglądać słońce zanurzające się w Morzu Śródziemnym. Hotel oferuje kolację z widokiem na sunset, ale sam zachód jest bezpłatny i równie piękny z plaży.

Praktyczna rada: Leżak ok. 10 EUR/dzień (2026). Parking płatny (3 EUR/dzień). Ghajn Tuffieha jest 10 minut pieszo i znacznie spokojniejsza. Autobus 44 z Valetty jedzie ok. 45 minut.

a3:T548,

Złoty piasek Malty

Infrastruktura plażowa

Zachody słońca

Praktyczna rada: Leżak ok. 10 EUR/dzień (2026). Parking płatny (3 EUR/dzień). Ghajn Tuffieha jest 10 minut pieszo i znacznie spokojniejsza. Autobus 44 z Valetty jedzie ok. 45 minut.

a4:T5d6,

Siedem lat w objęciach nimfy

W Odysei Homera Odyseusz po ucieczce z wyspy Kirke został wyrzucony przez morze na tajemniczą wyspę Ogygię, zamieszkaną przez piękną nimfę Calypso. Calypso zakochała się w Odyseuszu i przetrzymywała go na wyspie przez siedem lat, obiecując mu nieśmiertelność, jeśli zostanie z nią na zawsze. Dopiero interwencja Zeusa i posłaniec Hermes zmusili nimfę do uwolnienia bohatera.

Gozo jako Ogygia?

Tradycja identyfikująca Gozo z Ogygią sięga co najmniej XVII wieku. Jaskinia na szczycie klifu nad Ramla Bay od dawna nosi nazwę Calypso Cave. Homer opisał Ogygię jako wyspę "daleko na morzu", z jaskinią otoczoną łąką i drzewami, co pasuje do lokalizacji nad Ramla Bay. Jednak ta identyfikacja jest mitem turystycznym, a nie faktem naukowym. Inne wyspy Morza Śródziemnego też roszczą sobie prawo do tytułu Ogygia.

Punkt widokowy

Sama jaskinia jest niewielka i częściowo zamknięta ze względów bezpieczeństwa. Jednak punkt widokowy nad nią oferuje jeden z najlepszych widoków na Gozo: panoramę na całą Ramla Bay z jej pomarańczowym piaskiem, turkusową wodą i zieloną doliną.

Praktyczna rada: Jaskinia jest zamknięta dla wejścia, ale punkt widokowy nad nią jest łatwo dostępny z drogi. Przyjdź rano, gdy światło podkreśla kolory piasku Ramla Bay. Połącz z wizytą na plaży w dole (15 minut zejścia).

a5:T5d6,

Siedem lat w objęciach nimfy

Gozo jako Ogygia?

Punkt widokowy

Praktyczna rada: Jaskinia jest zamknięta dla wejścia, ale punkt widokowy nad nią jest łatwo dostępny z drogi. Przyjdź rano, gdy światło podkreśla kolory piasku Ramla Bay. Połącz z wizytą na plaży w dole (15 minut zejścia).

a6:T4b5,

Pamięć zapisana w kamieniu

Na wzgórzu powyżej Zatoki Santa Marija, z dala od turystycznych szlaków, stoi mały cmentarz. Kilkadziesiąt kamiennych nagrobków — wiele już nieczytelnych — to jedyne materialne świadectwo pokoleń, które żyły na Comino.

Społeczność, która odeszła

W XVIII i XIX wieku na Comino mieszkało 20-40 rodzin. Zajmowały się rybołówstwem, hodowlą królików, uprawą kuminu (od którego wyspa wzięła nazwę) i zbieraniem soli z naturalnych salin. To było twarde życie — brak słodkiej wody, brak lekarza, brak szkoły (aż do 1948 roku).

Kiedy po II wojnie światowej Malta modernizowała się, młodzi ludzie zaczęli emigrować na główną wyspę. Jeden po drugim, domy pustoszały. Ostatni stali mieszkańcy opuścili Comino w latach 60. XX w. Cmentarz zamknięto — nie było kogo chować.

Cisza, która mówi

Dziś cmentarz jest jednym z najbardziej poruszających miejsc na Comino. Wiatr szumi w suchej trawie, a na nagrobkach można odczytać maltańskie nazwiska — Borg, Camilleri, Vella — te same, które do dziś nosi większość Maltańczyków.

a7:T4b5,

Pamięć zapisana w kamieniu

Społeczność, która odeszła

Cisza, która mówi

a8:T53c,

Źródło Jabłek

Ghajn Tuffieha (wymowa: "ajn tuf-FI-ha", dosł. "Źródło Jabłek") to jedna z najbardziej malowniczych plaż Malty, położona między klifami na północy-zachodzie wyspy. Nazwa pochodzi od dawnego źródła wody w dolinie powyżej plaży, wokół której rosły drzewa owocowe. Plaża ma charakterystyczny czerwonawy piasek (dzięki żelazu w glinie otaczających klifów).

200 schodów

Dojście wymaga pokonania ok. 200 schodów wykutych w klifie. To właśnie ta bariera sprawia, że Ghajn Tuffieha jest spokojniejsza niż sąsiednia Golden Bay (tam można wjechać samochodem). Schody odstraszają tłumy, zostawiając plażę tym, którzy nie boją się wysiłku.

Wieża rycerzy

Na klifie nad plażą stoi Ghajn Tuffieha Tower, wieża wartownicza z 1637 roku, zbudowana przez Rycerzy Maltańskich. Jedna z 13 wież Lascaris rozmieszczonych wokół wybrzeża. Dziś odrestaurowana, oferuje panoramiczny widok na obie zatoki (Ghajn Tuffieha i Golden Bay).

Praktyczna rada: Parking na klifie powyżej (wspólny z Golden Bay). Schody są strome, na dół ok. 5 minut, w górę 10-15 minut. Leżaki i bar na plaży w sezonie. Zachód słońca z wieży Ghajn Tuffieha Tower jest spektakularny.

a9:T53c,

Źródło Jabłek

200 schodów

Wieża rycerzy

Praktyczna rada: Parking na klifie powyżej (wspólny z Golden Bay). Schody są strome, na dół ok. 5 minut, w górę 10-15 minut. Leżaki i bar na plaży w sezonie. Zachód słońca z wieży Ghajn Tuffieha Tower jest spektakularny.

aa:T578,

Odkrycie pod domem

W 1923 roku Anthony Xerri z wioski Xaghra kopał studnię pod swoim domem. Na głębokości kilku metrów napotkał pustkę. Okazało się, że pod jego domem kryje się piękna jaskinia z formacjami naciekowymi. Grota Xerriego, jak ją nazwano, stała się od tamtej pory atrakcją turystyczną prowadzoną przez rodzinę Xerri.

Stalaktyty i stalagmity

Do groty schodzi się po kręconych schodach o długości ok. 10 metrów, zbudowanych w oryginalnym szybie studni. Na dole rozciąga się okrężna trasa o długości ok. 30 metrów. Formacje naciekowe o wysokości od 25 cm do metra przybierają fantazyjne kształty, które lokalni przewodnicy porównują do żółwia, sępa, żyraf czy uszu słonia. Niektóre stalaktyty są półprzezroczyste.

Dwie jaskinie Xaghry

Grota Xerriego nie jest jedyną jaskinią pod domami Xaghry. Zaledwie kilka ulic dalej znajduje się Ninu's Cave, odkryta w 1888 roku w identyczny sposób, też podczas kopania studni. Obie jaskinie można odwiedzić w ciągu jednego spaceru po Xaghrze.

Praktyczna rada: Obydwie jaskinie są małymi atrakcjami rodzinnymi. Wejście kosztuje ok. 5 EUR do każdej. Zwiedzanie trwa ok. 15 minut, więc można łatwo połączyć obie w jeden spacer po Xaghrze, dorzucając jeszcze świątynie Ggantija.

ab:T578,

Odkrycie pod domem

Stalaktyty i stalagmity

Dwie jaskinie Xaghry

Praktyczna rada: Obydwie jaskinie są małymi atrakcjami rodzinnymi. Wejście kosztuje ok. 5 EUR do każdej. Zwiedzanie trwa ok. 15 minut, więc można łatwo połączyć obie w jeden spacer po Xaghrze, dorzucając jeszcze świątynie Ggantija.

ac:T54d,

Najdłuższa plaża Malty

Mellieha Bay (Ghadira Bay) to najdłuższa piaszczysta plaża na Malcie, rozciągająca się na ok. 800 metrów wzdłuż północnego wybrzeża. Szeroki pas złotego piasku, płytka woda (można iść 50 metrów od brzegu i nadal mieć wodę do kolan) i łagodne dno czynią ją idealnym wyborem dla rodzin z małymi dziećmi.

Pełna infrastruktura

Plaża ma wszystko: ratownicy (w sezonie czerwiec-wrzesień), leżaki i parasole (ok. 10 EUR/dzień), kilka barów plażowych, prysznice, toalety i parking (płatny latem). Wzdłuż plaży biegnie promenada z restauracjami. Hotel Seabank i Mellieha Bay Hotel stoją przy samej plaży.

Ghadira Nature Reserve

Za plażą rozciąga się Ghadira Nature Reserve, rezerwat mokradeł BirdLife Malta. Sezonowe jeziorko przyciąga ptaki wędrowne (w tym flamingi zimą). To unikalne połączenie: najlepsza plaża Malty sąsiaduje z najważniejszym rezerwatem przyrody.

Praktyczna rada: Autobus 41 lub 42 z Valetty (50 minut). Latem przyjdź przed 10:00, bo parking się zapełnia. Woda jest płytka i bezpieczna, ale może być nieco mętna po sztormie (piasek podnoszony przez fale). Za plażą jest rezerwat ptaków, wart 30-minutowego spaceru.

ad:T54d,

Najdłuższa plaża Malty

Pełna infrastruktura

Ghadira Nature Reserve

Praktyczna rada: Autobus 41 lub 42 z Valetty (50 minut). Latem przyjdź przed 10:00, bo parking się zapełnia. Woda jest płytka i bezpieczna, ale może być nieco mętna po sztormie (piasek podnoszony przez fale). Za plażą jest rezerwat ptaków, wart 30-minutowego spaceru.

ae:T537,

Studnia, która stała się jaskinią

W 1888 roku Joseph Rapa kopał studnię pod swoim domem w Xaghrze i natrafił na rozległą naturalną pustkę. Odkrył jaskinię o wymiarach ok. 20 na 8 metrów, wypełnioną stalaktytami i stalagmitami. Jaskinię nazwano Ninu's Cave na cześć poprzedniego właściciela domu, Ninu.

Formacje naciekowe

Do jaskini schodzi się po kręconych schodach o długości ok. 4 metrów, zbudowanych w oryginalnym szybie studni. Na dole rozciąga się przestronna komora. Wiele formacji naciekowych jest suchych i ma kolor otaczającej skały, ale kilka jest półprzezroczystych, co świadczy o wciąż aktywnym procesie tworzenia się nacieków. Jaskinia jest wykształcona w wapieniu koralowym górnym.

Tradycja rodzinna

Od ponad 130 lat jaskinia jest prowadzona jako atrakcja turystyczna przez rodzinę Rapa i ich potomków. Oświetlenie elektryczne umożliwia wygodne zwiedzanie przez cały rok. Wizyta trwa ok. 15 minut, a przewodnik (członek rodziny) oprowadza po jaskini z komentarzem.

Praktyczna rada: Połącz wizytę z Xerri's Grotto (5 minut piechotą) i świątyniami Ggantija (10 minut piechotą) na półtoragodzinny szlak po podziemnej i prehistorycznej Xaghrze.

af:T537,

Studnia, która stała się jaskinią

Formacje naciekowe

Tradycja rodzinna

Praktyczna rada: Połącz wizytę z Xerri's Grotto (5 minut piechotą) i świątyniami Ggantija (10 minut piechotą) na półtoragodzinny szlak po podziemnej i prehistorycznej Xaghrze.

b0:T733,

Łuk, który stał się legendą

Łazurowe Okno (Tieqa tad-Dwejra) było naturalnym łukiem skalnym z wapienia na zachodnim wybrzeżu Gozo, w rejonie Dwejra. Formacja miała ok. 28 metrów wysokości i 25 metrów rozpiętości. Przez dziesięciolecia stanowiła najbardziej rozpoznawalny symbol Malty, zdobiący pocztówki, znaczki i materiały turystyczne.

Gra o Tron i wielki ekran

W 2010 roku Łazurowe Okno zyskało światową sławę jako plan filmowy serialu Gra o Tron. W pierwszym odcinku pierwszego sezonu, "Winter Is Coming", to właśnie tutaj nakręcono scenę wesela Daenerys Targaryen i Khala Drogo na wybrzeżu Pentos. Wcześniej, w 1981 roku, lokalizacja pojawiła się w filmie "Starcie Tytanów" jako tło do finału z Krakenem.

Zawalenie 8 marca 2017

Geologowie ostrzegali od lat, że erozja morska podcinająca filar łuku jest nieodwracalna. 8 marca 2017 roku, po silnym sztormie z północnego zachodu, Łazurowe Okno zawaliło się do morza. Moment zawalenia uchwycił na filmie turysta stojący na klifach. Wiadomość obiegła cały świat. Premier Malty Joseph Muscat napisał: "Straciliśmy serce, które przyciągało turystów z całego świata."

Nowe życie pod wodą

Ruiny łuku leżą teraz na dnie morza na głębokości 8-15 metrów, tworząc sztuczną rafę i fenomenalne miejsce do nurkowania. Koralowce i życie morskie szybko zasiedliły gruz skalny. Miejsce na klifie, skąd podziwiano okno, nadal oferuje spektakularne widoki na Morze Śródziemne i pobliską Fungus Rock.

Praktyczna rada: Choć Łazurowego Okna już nie ma, klify przy Dwejra wciąż są wspaniałe. Przyjdź o zachodzie słońca i połącz wizytę z Blue Hole i Inland Sea. Nurkowie mogą eksplorować ruiny łuku pod wodą.

b1:T733,

Łuk, który stał się legendą

Gra o Tron i wielki ekran

Zawalenie 8 marca 2017

Nowe życie pod wodą

Praktyczna rada: Choć Łazurowego Okna już nie ma, klify przy Dwejra wciąż są wspaniałe. Przyjdź o zachodzie słońca i połącz wizytę z Blue Hole i Inland Sea. Nurkowie mogą eksplorować ruiny łuku pod wodą.

b2:T50f,

Plaża lokalnych

Pretty Bay (Il-Bajja s-Sabiha) to szeroka piaszczysta plaża w Birzebbuga na południu Malty. To ulubione miejsce kąpielowe maltańskich rodzin, szczególnie z okolic południowej Malty. Turyści rzadko tu docierają, co jest jej urokiem: autentyczna, lokalna atmosfera bez komercji.

Widok na Freeport

Z plaży widać Malta Freeport, trzeci co do wielkości port kontenerowy na Morzu Śródziemnym. Wielkie kontenerowce przeładowane suwnicami tworzą surrealistyczny kontrast z plażowiczami. Jedni uważają to za wadę (brzydko), inni za fascynującą mieszankę przemysłu i rekreacji. Woda jest czysta, bo port jest oddzielony falochronem.

Udogodnienia

Pretty Bay ma pełną infrastrukturę: promenada z kawiarniami, leżaki (tanie — ok. 5 EUR), plac zabaw dla dzieci, prysznice i toalety. W weekendy jest tłoczno (lokalnych), w dni robocze spokojna. Płytka woda przy brzegu idealna dla małych dzieci.

Praktyczna rada: Autobus 82 z Valetty do Birzebbuga. Połącz z Ghar Dalam (10 minut pieszo) lub St. Peter's Pool (15 minut samochodem). Parking łatwy. Ceny w kawiarniach na promenadzie są niższe niż w turystycznych częściach Malty.

b3:T50f,

Plaża lokalnych

Widok na Freeport

Udogodnienia

Praktyczna rada: Autobus 82 z Valetty do Birzebbuga. Połącz z Ghar Dalam (10 minut pieszo) lub St. Peter's Pool (15 minut samochodem). Parking łatwy. Ceny w kawiarniach na promenadzie są niższe niż w turystycznych częściach Malty.

b4:T4eb,

Naturalny basen

St. Peter's Pool to naturalny skalny basen na południowo-wschodnim wybrzeżu Malty, ok. 2 km od Marsaxlokk. Woda morska wpływa do płaskoskalnej zatoczki otoczonej z trzech stron klifami, tworząc efekt naturalnego basenu z turkusową, krystalicznie czystą wodą.

Skoki z klifu

St. Peter's Pool jest słynny z cliff jumpingu. Płaskie krawędzie klifów na różnych wysokościach (od 1 do ok. 5 metrów) pozwalają na skoki do głębokiej wody. To jedno z najczęściej instagramowanych miejsc na Malcie, z setkami zdjęć skoków na tle turkusu.

Zero infrastruktury

Nie ma tu ładnych: żadnych leżaków, barów, toalet, ratowników ani parasoli. Leżysz na płaskich skałach, kąpiesz się w naturalnej zatoczce i cieszysz się ciszą. Jedyne "usługi" to food truck, który czasem parkuje na drodze dojazdowej w szczycie sezonu.

Praktyczna rada: Dojazd samochodem z Marsaxlokk (5 minut), ostatni odcinek drogi gruntowej. Parking nieformalny wzdłuż drogi. Zabierz buty kąpielowe (wchodzenie ze skał), wodę i parasol. Rano (przed 10:00) jest pusto, po południu tłumy w szczycie sezonu.

b5:T4eb,

Naturalny basen

Skoki z klifu

Zero infrastruktury

Praktyczna rada: Dojazd samochodem z Marsaxlokk (5 minut), ostatni odcinek drogi gruntowej. Parking nieformalny wzdłuż drogi. Zabierz buty kąpielowe (wchodzenie ze skał), wodę i parasol. Rano (przed 10:00) jest pusto, po południu tłumy w szczycie sezonu.

b6:T455,

Laguna wewnątrz wyspy

Monte Cristo Cave to nie zwykła jaskinia — to ukryta laguna. Wchodzisz łodzią przez wąską szczelinę w klifie, a za nią otwiera się przestrzeń o wysokości kilkunastu metrów, osłonięta skałą ze wszystkich stron. Światło wdziera się przez otwór w suficie, tworząc efekt katedry.

Kryjówka piratów

Przez wieki jaskinia służyła piratom i przemytnikom jako idealna kryjówka. Wąska szczelina wejściowa jest praktycznie niewidoczna z otwartego morza — łatwo ją przegapić nawet z bliska. Legendy mówią o skrzyniach ze złotem ukrytych w podcieniach skalnych, choć nigdy ich nie znaleziono.

Hollywood zakłada się

W 2002 roku producenci filmu "Hrabia Monte Christo" z Guy Pearce'em i Jimem Caviezelem szukali idealnej lokacji na scenę uwięzienia Edmonda Dantesa. Jaskinia na Comino idealnie odpowiadała opisowi Alexandre'a Dumas — ciemna, wilgotna, odcięta od świata. Film okazał się kasowym sukcesem, a jaskinia zyskała swoją dzisiejszą nazwę.

b7:T455,

Laguna wewnątrz wyspy

Kryjówka piratów

Hollywood zakłada się

b8:T5e3,

Kamienne groby nad przepaścią

Na wapiennym płaskowyżu Ta' Cenc, zaledwie kilkadziesiąt metrów od krawędzi 120-metrowych klifów, stoją dwa dolmeny z fazy cmentarza Tarxien, datowanej na ok. 2500-700 p.n.e. Dolmeny to proste konstrukcje megalityczne: pozioma płyta kamienna (tzw. capstone) oparta na dwóch lub trzech pionowych słupach, tworząca komorę grobową. Jeden z dolmenów na Ta' Cenc jest w doskonałym stanie zachowania.

Tajemnicze koleiny wozów

Obok dolmenów przebiegają "cart ruts" — pary równoległych rowków wyciętych w skalnym podłożu o standardowym rozstawie ok. 1,41 metra. Setki takich kolein znajdują się na całej Malcie i Gozo, ale naukowcy nadal nie są pewni ich pochodzenia. Badania z 2008 roku sugerują, że zostały wyżłobione przez drewniane koła wozów erodujących miękki wapień. Datowanie waha się od neolitu do epoki brązu.

Znaczenie archeologiczne

Ta' Cenc jest jednym z niewielu miejsc na Gozo, gdzie dolmeny i koleiny wozów występują obok siebie, co sugeruje intensywne użytkowanie tego terenu w prehistorii. Obszar obejmuje też szczątki świątyni megalitycznej Borg l-Imramma z fazy Mgarr (ok. 3800-3600 p.n.e.).

Praktyczna rada: Dolmeny są trudne do znalezienia bez przewodnika. Szukaj kamiennej tabliczki informacyjnej po prawej stronie ścieżki, ok. 15 minut od hotelu Ta' Cenc. Idź rano, gdy światło jest najlepsze.

b9:T5e3,

Kamienne groby nad przepaścią

Tajemnicze koleiny wozów

Znaczenie archeologiczne

Praktyczna rada: Dolmeny są trudne do znalezienia bez przewodnika. Szukaj kamiennej tabliczki informacyjnej po prawej stronie ścieżki, ok. 15 minut od hotelu Ta' Cenc. Idź rano, gdy światło jest najlepsze.

ba:T4d0,

Raj na końcu wyspy

Paradise Bay to mała, piaszczysta plaża na najdalszej północy Malty, zaledwie kilkaset metrów od terminalu promowego Cirkewwa. Dojście wymaga zejścia po schodach w klifie, ale nagroda jest proporcjonalna: turkusowa woda, żółty piasek i widok na Comino z Blue Lagoon po drugiej stronie kanału.

Plażowa infrastruktura

Mimo niewielkich rozmiarów, Paradise Bay ma leżaki, parasole, bar plażowy i toalety (w sezonie). Woda jest czysta i spokojna (plaża jest osłonięta przez klify od wiatru). Popularna wśród rodzin i osób czekających na prom na Gozo lub Comino, bo terminal jest dosłownie za rogiem.

Zachody słońca nad Comino

Wieczorem plaża oferuje widok na zachód słońca z Comino i Gozo w tle. Słońce zanurza się za Gozo, oświetlając cały kanał między wyspami na złoto. Hotel Paradise Bay nad plażą ma taras z widokiem.

Praktyczna rada: Autobus do Cirkewwa (linia 41 lub 42 z Valetty), plaża 5 minut pieszo od terminalu. Leżak ok. 8 EUR/dzień. Można połączyć z promem na Gozo lub rejsem do Blue Lagoon. Rano jest spokojniej.

bb:T4d0,

Raj na końcu wyspy

Plażowa infrastruktura

Zachody słońca nad Comino

Praktyczna rada: Autobus do Cirkewwa (linia 41 lub 42 z Valetty), plaża 5 minut pieszo od terminalu. Leżak ok. 8 EUR/dzień. Można połączyć z promem na Gozo lub rejsem do Blue Lagoon. Rano jest spokojniej.

bc:T520,

Malta jako Westeros

Malta i Gozo były jednym z pierwszych zagranicznych planów filmowych serialu Gra o Tron HBO. Cały pierwszy sezon (2011) korzystał z maltańskich lokalizacji dla scen w Królewskiej Przystani, Pentos i na wybrzeżu Dothraki. Gozo odegrało w tym kluczową rolę dzięki swoim dramatycznym krajobrazom.

Wesele Daenerys przy Azure Window

Najsłynniejsza scena nakręcona na Gozo to wesele Daenerys Targaryen i Khala Drogo na wybrzeżu Pentos w pierwszym odcinku serialu, "Winter Is Coming". Łazurowe Okno (Azure Window) przy Dwejra stanowiło spektakularne tło dla uczty weselnej Dothraki. Scena została nagrana w 2010 roku, siedem lat przed zawaleniem się łuku.

Inne maltańskie lokacje Gry o Tron

Na Malcie (główna wyspa) nakręcono jeszcze więcej scen z sezonu 1: Fort Manoel jako Wielki Sept Baelora (egzekucja Neda Starka), Mdina jako Królewska Przystań, Fort Ricasoli i San Anton Palace. Od sezonu 2 produkcja przeniosła się głównie do Dubrownika w Chorwacji.

Praktyczna rada: Choć Azure Window się zawaliło, warto odwiedzić Dwejra i wyobrazić sobie wesele Dothraki na tle klifów. Na Malcie odwiedź Fort Manoel i bramę Mdiny, by zobaczyć Królewską Przystań na żywo.

bd:T520,

Malta jako Westeros

Wesele Daenerys przy Azure Window

Inne maltańskie lokacje Gry o Tron

Praktyczna rada: Choć Azure Window się zawaliło, warto odwiedzić Dwejra i wyobrazić sobie wesele Dothraki na tle klifów. Na Malcie odwiedź Fort Manoel i bramę Mdiny, by zobaczyć Królewską Przystań na żywo.

be:T530,

Jolie i Pitt na Gozo

"Nad morzem" (By the Sea, 2015) to dramat reżyserowany, napisany i zagrany przez Angelinę Jolie, z Bradem Pittem w roli partnerskiej. Film opowiada o amerykańskim małżeństwie w kryzysie, które przyjeżdża na wakacje do fikcyjnego miasteczka nad Morzem Śródziemnym w latach 70. Gozo zagrało rolę francuskiej Riwiery, a wyspiarskie krajobrazy są jednym z głównych bohaterów filmu.

Lokacje na Gozo

Film kręcono w kilku miejscach na Gozo: Mgarr Harbour, gdzie para przybywa łodzią, Xlendi Bay jako nadmorski kurort, oraz malownicze kamienne domy i uliczki gozitańskich wiosek. Hotel w filmie to prawdziwy budynek w Xlendi, odpowiednio udekorowany na potrzeby produkcji. Morze, klify i światło Gozo dodały filmowi niesamowitej atmosfery.

Gozo jako plan filmowy

Dla Gozo film miał specjalne znaczenie: mała wyspa gościła hollywoodzką supergwiazdę przez kilka tygodni, co przyciągnęło uwagę mediów z całego świata. Lokacje filmowe można odwiedzić i dziś, choć dekoracje zostały już zdjęte.

Praktyczna rada: Spacer po Mgarr Harbour i Xlendi pozwala zobaczyć lokacje filmowe. Porównaj kadry z filmu z rzeczywistością — Gozo wygląda równie pięknie w życiu jak na ekranie.

bf:T530,

Jolie i Pitt na Gozo

Lokacje na Gozo

Gozo jako plan filmowy

Praktyczna rada: Spacer po Mgarr Harbour i Xlendi pozwala zobaczyć lokacje filmowe. Porównaj kadry z filmu z rzeczywistością — Gozo wygląda równie pięknie w życiu jak na ekranie.

c0:T5b1,

Siedem jaskiń, jeden kolor

Blue Grotto (Taht il-Hnejja) to system siedmiu jaskiń morskich w klifie południowego wybrzeża Malty, koło wioski Wied iz-Zurrieq. Główna jaskinia ma łuk skalny o rozpiętości ok. 30 metrów i wysokości 15 metrów, co czyni ją jedną z największych jaskiń morskich w basenie Morza Śródziemnego.

Dlaczego woda świeci

Woda w jaskiniach ma intensywny, fosforyzujący niebieski kolor. Efekt powstaje dzięki odbijaniu światła słonecznego od jasnego piaszczystego dna i ścian z białego wapienia. Światło wchodzące przez podwodne otwory jest filtrowane — czerwone i żółte fale są absorbowane, a niebieskie odbijane, tworząc efekt neonowego blasku. Najlepsze warunki do obserwacji są rano (8:00-12:00), gdy słońce świeci bezpośrednio do jaskiń.

Rejs łódką

Do jaskiń dociera się małymi, tradycyjnymi łódkami z przystani w Wied iz-Zurrieq. Rejs trwa ok. 25 minut i prowadzi przez wszystkie siedem jaskiń. Łódki nie kursują przy silnym wietrze (falowanie wpływa do jaskiń), dlatego zimą i w wietrzne dni atrakcja bywa zamknięta.

Praktyczna rada: Rejs kosztuje 8 EUR (2026). Przyjdź rano przed 10:00 po najlepsze światło i krótsze kolejki. Punkt widokowy na klifie nad jaskiniami jest darmowy i sam w sobie wart wizyty. Autobus 74 z Valetty.

c1:T5b1,

Siedem jaskiń, jeden kolor

Dlaczego woda świeci

Rejs łódką

Praktyczna rada: Rejs kosztuje 8 EUR (2026). Przyjdź rano przed 10:00 po najlepsze światło i krótsze kolejki. Punkt widokowy na klifie nad jaskiniami jest darmowy i sam w sobie wart wizyty. Autobus 74 z Valetty.

c2:T59a,

Jaskinia Ciemności

Ghar Dalam (wymowa: "aar dallam") to jaskinia krasowa długości 144 metrów w miejscowości Birzebbuga na południu Malty. Jej nazwa oznacza "Jaskinia Ciemności" w języku maltańskim. To najstarsze stanowisko archeologiczne na wyspach maltańskich, z osadami datowanymi na ponad 500 000 lat.

Kości karłowatego hipopotama

Najniższe warstwy osadów (tzw. warstwa hipopotama) zawierają kości karłowatego hipopotama (Hippopotamus melitensis) i słonia sycylijskiego (Palaeoloxodon falconeri), wysokiego na zaledwie 1 metr. Te zwierzęta dotarły na Maltę, gdy wyspa była połączona z Sycylią mostem lądowym w epoce lodowcowej. Odcięte od kontynentu, ewoluowały w formy karłowate — klasyczny przykład tzw. karłowacenia wyspowego.

Od jeleni do ludzi

Ponad warstwą hipopotama leży warstwa jelenia (ok. 18 000 lat), a nad nią warstwa kulturowa ze śladami pierwszych ludzkich osadników na Malcie (ok. 5200 p.n.e.). Muzeum przy jaskini prezentuje kolekcję kości, narzędzi i ceramiki z wszystkich warstw. Można wejść do jaskini na ok. 50 metrów (reszta zamknięta ze względów bezpieczeństwa).

Praktyczna rada: Wstęp 5 EUR, muzeum jest bardziej interesujące niż sama jaskinia (ciemna, krótka). Połącz z St. Peter's Pool (15 minut samochodem) lub Pretty Bay.

c3:T59a,

Jaskinia Ciemności

Kości karłowatego hipopotama

Od jeleni do ludzi

Praktyczna rada: Wstęp 5 EUR, muzeum jest bardziej interesujące niż sama jaskinia (ciemna, krótka). Połącz z St. Peter's Pool (15 minut samochodem) lub Pretty Bay.

c4:T4f9,

Perseusz kontra Kraken

Oryginalny film "Starcie Tytanów" z 1981 roku, z Harrym Hamlinem jako Perseuszem i legendarnym Rayem Harryhausenem odpowiedzialnym za efekty specjalne poklatkowej animacji, wykorzystał Łazurowe Okno na Gozo jako tło dla jednej z najbardziej ikonicznych scen kina fantasy. Przy Azure Window nakręcono finałową scenę filmu, w której Perseusz używa głowy Meduzy, by zamienić Krakena w kamień i uratować Andromedę.

Malta jako starożytna Grecja

Malta i Gozo idealnie nadawały się do odtworzenia starożytnej Grecji na ekranie. Wapienne klify Dwejra, naturalny łuk Azure Window i dziki krajobraz wyspy doskonale imitowały legendarne wybrzeża mitologii greckiej. Film korzystał też z lokacji na Malcie, w tym Fort Ricasoli.

Dziedzictwo filmowe Gozo

Choć Azure Window już nie istnieje, Gozo i Malta pozostają popularnym planem filmowym. Na wyspach nakręcono ponad 100 filmów i seriali, w tym Gladiatora, Troję, Grę o Tron, Assassin's Creed i Napoleona Ridleya Scotta.

Praktyczna rada: Odwiedź Dwejra i Blue Hole, by zobaczyć klify, które gościły i Starcie Tytanów, i Grę o Tron. Dwa ikoniczne filmy, jedno spektakularne miejsce.

c5:T4f9,

Perseusz kontra Kraken

Malta jako starożytna Grecja

Dziedzictwo filmowe Gozo

Praktyczna rada: Odwiedź Dwejra i Blue Hole, by zobaczyć klify, które gościły i Starcie Tytanów, i Grę o Tron. Dwa ikoniczne filmy, jedno spektakularne miejsce.

c6:T53f,

Geologiczna wizytówka Gozo

Dwejra to rozległe wybrzeże klifowe na zachodnim krańcu Gozo, obejmujące niektóre z najbardziej spektakularnych formacji geologicznych Malty. Na niewielkim obszarze skupiają się Blue Hole, Inland Sea, Fungus Rock, miejsce po Łazurowym Oknie i warstwy skalne dokumentujące miliony lat historii geologicznej. Wapień koralowy górny tworzy strome ściany, a poniżej odsłaniają się miększe warstwy globigerynowe.

Fungus Rock

Tuż przy klifach stoi izolowana skała zwana Fungus Rock (Il-Ġebla tal-Ġeneral). Rosła na niej Cynomorium coccineum, roślina pasożytnicza, którą Kawalerowie Maltańscy uważali za cudowne lekarstwo na rany, krwotoki i dyzenterię. Wielki Mistrz Pinto w XVIII wieku ograniczył dostęp do skały i karał karą galér każdego, kto odważył się ją zerwać bez pozwolenia.

Rezerwat przyrody

Cały obszar Dwejra jest chroniony w ramach sieci Natura 2000 i jest jednym z najcenniejszych przyrodniczo terenów Malty. Na klifach gnieżdżą się rzadkie gatunki ptaków morskich, w tym burzyki i wodniki.

Praktyczna rada: Dwejra to doskonały punkt na półtoragodzinny spacer o zachodzie słońca. Zacznij od Inland Sea, przejdź obok Blue Hole i zakończ na dawnym punkcie widokowym Azure Window.

c7:T53f,

Geologiczna wizytówka Gozo

Fungus Rock

Rezerwat przyrody

Praktyczna rada: Dwejra to doskonały punkt na półtoragodzinny spacer o zachodzie słońca. Zacznij od Inland Sea, przejdź obok Blue Hole i zakończ na dawnym punkcie widokowym Azure Window.

c8:T56b,

Jaskinia pirata

Ghar Hasan to jaskinia w klifie na południowym wybrzeżu Malty, między Birzebbugą a Blue Grotto. Według legendy w XII wieku ukrywał się tu saraceński pirat Hasan, który porwał maltańską dziewczynę. Rycerze odkryli kryjówkę i odbili zakładniczkę, a pirat uciekł morzem. Historia jest prawdopodobnie zmyślona, ale nazwa przetrwała wieki.

Okno na morze

Jaskinia ma kilka komór połączonych wąskimi przejściami. Najbardziej efektowny jest moment, gdy po ciemnym korytarzu wychodzi się do komory z naturalnym oknem skalnym otwartym na morze, ok. 80 metrów nad wodą. Widok jest dramatyczny: pionowe klify, turkusowa woda i nic po horyzont. To jedno z mniej znanych, ale najbardziej spektakularnych miejsc na Malcie.

Śladami archeologii

Badania archeologiczne potwierdziły, że jaskinia była zamieszkana w epoce brązu (ok. 2000-1000 p.n.e.). Znaleziono ceramikę i narzędzia kamienne. W czasie II wojny światowej jaskinia służyła jako schron przeciwlotniczy dla okolicznych mieszkańców.

Praktyczna rada: Zabierz latarkę, wewnątrz jest ciemno. Podłoga jest śliska, więc wygodne buty ze żłobkowaniem są konieczne. Dojazd samochodem, parking przy drodze. Nie ma opłat za wstęp. Unikaj po deszczu (ryzyko oblodzenia kamieni).

c9:T56b,

Jaskinia pirata

Okno na morze

Śladami archeologii

Praktyczna rada: Zabierz latarkę, wewnątrz jest ciemno. Podłoga jest śliska, więc wygodne buty ze żłobkowaniem są konieczne. Dojazd samochodem, parking przy drodze. Nie ma opłat za wstęp. Unikaj po deszczu (ryzyko oblodzenia kamieni).

ca:T5c2,

Ciche Miasto

Mdina, znana jako "Ciche Miasto" (Silent City), leży na wzgórzu w środku Malty i była stolicą wyspy od czasów fenickich (ok. 700 p.n.e.) aż do przybycia Rycerzy Maltańskich w 1530 roku. Dziś za średniowiecznymi murami mieszka zaledwie ok. 300 osób. Ruch samochodowy jest zakazany (poza mieszkańcami), co tworzy unikalną atmosferę ciszy i bezruchu.

Arabska forteca

Obecne mury i układ ulic pochodzą z okresu arabskiego panowania (870-1091 n.e.). To Arabowie nadali miastu nazwę "Medina" (arab. miasto) i oddzielili je fosą od przedmieścia Rabat (arab. przedmieście). Normanowie, którzy zdobyli Maltę w 1091 roku, zachowali arabską strukturę, dodając katedrę i pałace szlacheckie.

Game of Thrones i kino

Mdina była lokacją filmową dla pierwszego sezonu "Gry o Tron" — brama Mdiny to King's Landing Gate, przez którą Ned Stark wjeżdża na koniu. Wąska ulica, gdzie Catelyn Stark spotyka Petyra Baelisha, to Mesquita Street. Miasto pojawiło się też w filmach "The Count of Monte Cristo" i serialu "The Crown".

Praktyczna rada: Wstęp wolny (to działające miasto, nie muzeum). Przyjdź wczesnym rankiem lub po 17:00, gdy wycieczkowcy się rozjeżdżają. Wieczorem Mdina jest magiczna, oświetlona latarniami. Fontanella Tea Garden na bastionie ma najlepsze ciasto na Malcie i widok na pół wyspy.

cb:T5c2,

Ciche Miasto

Arabska forteca

Game of Thrones i kino

Praktyczna rada: Wstęp wolny (to działające miasto, nie muzeum). Przyjdź wczesnym rankiem lub po 17:00, gdy wycieczkowcy się rozjeżdżają. Wieczorem Mdina jest magiczna, oświetlona latarniami. Fontanella Tea Garden na bastionie ma najlepsze ciasto na Malcie i widok na pół wyspy.

cc:T5e3,

Kolebka maltańskich rycerzy

Trzy Miasta — Birgu (Vittoriosa), Senglea (L-Isla) i Cospicua (Bormla) — leżą po południowej stronie Grand Harbour, naprzeciwko Valetty. To tutaj w 1530 roku Rycerze Maltańscy osiedlili się po raz pierwszy na Malcie, zanim wybudowali Vallettę. Birgu ("Vittoriosa", czyli "zwycięska") zyskała swoją nazwę po zwycięskim przetrwaniu Wielkiego Oblężenia w 1565 roku.

Linie Cottonera

Wszystkie trzy miasta otoczone są potężnym systemem fortyfikacji zwanym Liniami Cottonera, zbudowanym w latach 1670-1680. To jeden z największych systemów obronnych w Europie, zaprojektowany, by chronić stocznie i porty. Mury rozciągają się na ponad 4 kilometry długości.

Żywy kontrast

W przeciwieństwie do turystycznej Valetty, Trzy Miasta zachowały autentyczny, codzienny charakter. Wąskie uliczki, balkoniki, kościoły parafialne, rybacy naprawiający sieci. Kołacz (water taxi) z Valetty kosztuje 2 EUR i daje przepiękny widok na obie strony portu. W Birgu warto odwiedzić Muzeum Morskie i Fort St. Angelo, w Senglei ogrody Gardjola z ikoniczną wieżyczką z wyrzeźbionym okiem.

Praktyczna rada: Wodne taxi z Valetty (przystań pod Barrakka Lift) to najlepszy sposób na dotarcie. Zaplanuj 3-4 godziny na spokojne zwiedzanie. W Birgu jest kilka świetnych restauracji z widokiem na Vallettę, taniej niż po drugiej stronie portu.

cd:T5e3,

Kolebka maltańskich rycerzy

Linie Cottonera

Żywy kontrast

Praktyczna rada: Wodne taxi z Valetty (przystań pod Barrakka Lift) to najlepszy sposób na dotarcie. Zaplanuj 3-4 godziny na spokojne zwiedzanie. W Birgu jest kilka świetnych restauracji z widokiem na Vallettę, taniej niż po drugiej stronie portu.

ce:T547,

Następca Łazurowego Okna

Po zawaleniu się Azure Window w 2017 roku, Wied il-Mielah Window stało się najsłynniejszym łukiem skalnym Gozo. Ta naturalna formacja wapienna na północno-zachodnim wybrzeżu, przy końcu doliny Wied il-Mielah, na północ od wioski Gharb, jest często nazywane "mini Azure Window". Łuk wisi nad krystalicznie czystą wodą, tworząc jeden z najbardziej fotogenicznych widoków na wyspie.

Ile jeszcze przetrwa?

Badania stabilności opublikowane w 2021 roku (Sustainability, MDPI) oceniły współczynnik bezpieczeństwa łuku na 3,75, z prawdopodobieństwem zawalenia na poziomie 0,5-1,5%. Naukowcy szacują, że formacja może przetrwać jeszcze 50-100 lat, chyba że przyspieszy ją niezwykły sztorm lub trzęsienie ziemi.

Nurkowanie i przyroda

Pod łukiem i wokół niego znajdują się dwie podwodne jaskinie i tunel, dostępne dla nurków. Płytka podwodna półka pod łukiem to dom dla ławic barrakud i bogatego życia morskiego. Na klifach gnieżdżą się rzadkie ptaki morskie.

Praktyczna rada: Dojście z Gharb zajmuje ok. 20 minut piechotą. Nie wchodź na sam łuk — jest naturalny i może być niestabilny. Najlepsze zdjęcia zrobisz z klifu po prawej stronie, patrząc na łuk z profilu.

cf:T547,

Następca Łazurowego Okna

Ile jeszcze przetrwa?

Nurkowanie i przyroda

Praktyczna rada: Dojście z Gharb zajmuje ok. 20 minut piechotą. Nie wchodź na sam łuk — jest naturalny i może być niestabilny. Najlepsze zdjęcia zrobisz z klifu po prawej stronie, patrząc na łuk z profilu.

d0:T534,

Gorczycowe klify

Klify Sanap (Tas-Sanap) wznoszą się na ok. 130 metrów nad Morzem Śródziemnym na południowo-zachodnim wybrzeżu Gozo, między wioskami Munxar i Sannat. Nazwa pochodzi od maltańskiego słowa "senapa", czyli gorczyca, która kiedyś obficie rosła na tych zboczach. Dziś klify pokrywa gariga z roślinnością typową dla suchych, wietrznych siedlisk śródziemnomorskich.

Najlepszy szlak klifowy Gozo

Trasa piesza z Xlendi Bay do Sanap Cliffs (i dalej do Ta' Cenc) jest uznawana za jeden z najlepszych szlaków klifowych na całej Malcie. Droga prowadzi wzdłuż krawędzi klifów z widokami na otwarte morze, małe wysepki Filfla na horyzoncie i kamieniste zatoczki daleko w dole. Cała trasa Xlendi-Sanap-Ta' Cenc zajmuje ok. 2-3 godziny w jedną stronę.

Zachody słońca

Zachodnia ekspozycja klifów sprawia, że Sanap jest jednym z najlepszych miejsc na Gozo do oglądania zachodów słońca. Klify są stosunkowo mało odwiedzane, więc można cieszyć się ciszą i spokojem w otoczeniu dzikiej natury.

Praktyczna rada: Zrób pętlę: autobusem do Xlendi, piechotą wzdłuż klifów do Sannat, a potem autobusem z powrotem do Victoria. Zabierz wodę — na trasie nie ma znaków ani sklepów.

d1:T534,

Gorczycowe klify

Najlepszy szlak klifowy Gozo

Zachody słońca

Praktyczna rada: Zrób pętlę: autobusem do Xlendi, piechotą wzdłuż klifów do Sannat, a potem autobusem z powrotem do Victoria. Zabierz wodę — na trasie nie ma znaków ani sklepów.

d2:T587,

Podziemne centrum dowodzenia

Lascaris War Rooms to kompleks podziemnych tuneli i pomieszczeń pod bastionami Valetty, na głębokości ok. 45 metrów pod Upper Barrakka Gardens. Wydrążone w skalnym podłożu, pełniły funkcję głównej kwatery dowodzenia brytyjskich sił zbrojnych na Morzu Śródziemnym podczas II wojny światowej.

Operation Husky

Stąd generał Dwight Eisenhower i marszałek Bernard Montgomery dowodzili Operation Husky, aliancką inwazją na Sycylię w lipcu 1943 roku. To była największa operacja desantowa w historii do tego czasu (przed D-Day). Na wielkich plotterach zaznaczano pozycje okrętów i samolotów, a informacje spływały przez system łączności z całego teatru działań.

Zimna wojna

Po II wojnie światowej tunele przejęła NATO. Jako część Kwatery Głównej Sił Morskich Południowej Europy (NAVSOUTH), bunkry działały aż do 1977 roku, gdy Malta opuściła Sojusz. Zachowały się oryginalne stoliki plotterskie, mapy, sprzęt łączności i nawet kubki po herbacie zostawione przez operatorów.

Praktyczna rada: Wstęp 15 EUR z audioprzewodnikiem (polski dostępny). Wycieczka trwa ok. 45 minut. Pod ziemią jest ok. 18°C cały rok. Wejście z ulicy tuż pod Upper Barrakka Gardens. Połącz z Saluting Battery.

d3:T587,

Podziemne centrum dowodzenia

Operation Husky

Zimna wojna

Praktyczna rada: Wstęp 15 EUR z audioprzewodnikiem (polski dostępny). Wycieczka trwa ok. 45 minut. Pod ziemią jest ok. 18°C cały rok. Wejście z ulicy tuż pod Upper Barrakka Gardens. Połącz z Saluting Battery.

d4:T5dc,

Naturalna brama do podwodnego świata

Blue Hole to okrągły naturalny basen skalny o średnicy około 10 metrów, wycięty w wapiennym klifie przy Dwejra na zachodnim wybrzeżu Gozo. Pod powierzchnią woda ma średnio 15 metrów głębokości, a tunel o długości około 80 metrów łączy basen z otwartym morzem. To jedno z najsłynniejszych miejsc do nurkowania w całym basenie Morza Śródziemnego.

Geologia i formacja

Blue Hole powstał w wyniku tysięcy lat erozji morskiej, która wydrążyła komin w wapieniu koralowym. Ściany basenu opadają niemal pionowo, tworząc naturalny "szyb" idealny dla nurków. Woda w środku jest niezwykle klarowna, z widocznością sięgającą 30-40 metrów w dobrych warunkach, dzięki czemu kolory podwodnego świata są niezwykle intensywne.

Raj dla nurków i snorkelistów

Nurkowie mogą przepłynąć tunelem na otwarte morze, gdzie ściany klifu opadają do głębokości ponad 60 metrów. Podwodna ścianka jest pokryta gąbkami, koralowcami i ukwiałami. Regularnie spotyka się tu barrakudy, ośmiornice, mureny i stada ryb. Snorkeling w samym basenie też jest rewelacyjny, bo woda jest spokojna nawet przy lekkim falowaniu morza.

Praktyczna rada: Nawet jeśli nie nurkujesz, warto przyjść i spojrzeć w dół Blue Hole z klifu. Kontrast między ciemnoniebieską wodą basenu a turkusowym morzem jest niesamowity. Najlepsze światło do zdjęć rano.

d5:T5dc,

Naturalna brama do podwodnego świata

Geologia i formacja

Raj dla nurków i snorkelistów

Praktyczna rada: Nawet jeśli nie nurkujesz, warto przyjść i spojrzeć w dół Blue Hole z klifu. Kontrast między ciemnoniebieską wodą basenu a turkusowym morzem jest niesamowity. Najlepsze światło do zdjęć rano.

d6:T574,

Laguna w sercu klifu

Inland Sea (Qawra) to płytka laguna o średnicy około 60 metrów, zamknięta w skalistym amfiteatrze na wybrzeżu Dwejra. Laguna jest połączona z otwartym morzem przez naturalny tunel o długości ok. 80 metrów, przebity w wapiennym klifie. Przy spokojnym morzu małe łodzie rybackie i turystyczne przepływają przez tunel, wypływając na spektakularne otwarte wody Morza Śródziemnego.

Życie rybackie

Od pokoleń miejscowi rybacy trzymają tu swoje luzzu w małych hangarach skalnych (boathouses) wyciosanych w klifie. Każda rodzina rybacka ma swój własny boks na łódź, dziedziczony z pokolenia na pokolenie. Widok luzzu wpływających i wypływających przez ciemny tunel to jeden z najbardziej fotogenicznych motywów Gozo.

Geologia i snorkeling

Laguna powstała w wyniku zawalenia się jaskini morskiej. Dno jest piaszczysto-skalne, a woda krystalicznie czysta. Snorkeling w lagunie jest bezpieczny nawet dla początkujących, bo woda jest spokojna. W tunelu i na zewnątrz klifu życie morskie jest niezwykle bogate.

Praktyczna rada: Łodzie turystyczne kursują w sezonie od kwietnia do października. Przejażdżka kosztuje ok. 5 EUR i trwa 20 minut. Nie wypływaj w dzień z silnym zachodnim wiatrem, bo morze przy wyjściu z tunelu może być niebezpieczne.

d7:T574,

Laguna w sercu klifu

Życie rybackie

Geologia i snorkeling

Praktyczna rada: Łodzie turystyczne kursują w sezonie od kwietnia do października. Przejażdżka kosztuje ok. 5 EUR i trwa 20 minut. Nie wypływaj w dzień z silnym zachodnim wiatrem, bo morze przy wyjściu z tunelu może być niebezpieczne.

d8:T57e,

Hollywood w zatoce

Popeye Village (oficjalnie Sweethaven Village) to oryginalny plan filmowy z 1980 roku, zbudowany na potrzeby filmu "Popeye" z Robinem Williamsem w roli tytułowej i Shelley Duvall jako Olive Oyl. Produkcja Paramount Pictures i Walta Disneya wybudowała 19 drewnianych budynków w zatoce Anchor Bay na północnym wybrzeżu Malty.

Od planu filmowego do parku

Po zakończeniu zdjęć dekoracje miały zostać rozebrane, ale rząd Malty zdecydował się je zachować jako atrakcję turystyczną. Dziś Popeye Village to park rozrywki z aktorami przebranymi za postacie z kreskówki, muzeum filmowym, rejsami łódką po zatoce, trampolinami wodnymi i pokazami. To jedna z najpopularniejszych atrakcji rodzinnych na Malcie.

Anchor Bay

Sama zatoka Anchor Bay jest piękna niezależnie od parku: turkusowa woda, skalne klify i widok na morze. Można kąpać się w zatoce za dodatkową opłatą lub bezpłatnie ze skał poza terenem parku (po zachodniej stronie zatoki).

Praktyczna rada: Wstęp 19 EUR dorośli, 15 EUR dzieci (2026, wlicza się rejs i atrakcje). Otwarty cały rok. Latem tłoczno, więc przyjdź rano. Z Melliehi 10 minut samochodem. Z klifu nad zatoką (darmowy) widok na wioskę jest równie dobry jak ze środka.

d9:T57e,

Hollywood w zatoce

Od planu filmowego do parku

Anchor Bay

Praktyczna rada: Wstęp 19 EUR dorośli, 15 EUR dzieci (2026, wlicza się rejs i atrakcje). Otwarty cały rok. Latem tłoczno, więc przyjdź rano. Z Melliehi 10 minut samochodem. Z klifu nad zatoką (darmowy) widok na wioskę jest równie dobry jak ze środka.

da:T534,

Katedra pod klifem

Cathedral Cave to morska jaskinia znajdująca się u wylotu kanionu Wied il-Għasri na północnym wybrzeżu Gozo. Jej nazwa pochodzi od imponującego sklepienia, które sięga ok. 15 metrów nad poziom wody, przywodząc na myśl nawę katedry. Gdy słońce świeci pod odpowiednim kątem, promienie wpadają przez wejście z morza i rozświetlają wnętrze jaskini niebiesko-zielonym światłem, tworząc nieziemską atmosferę.

Dostęp i nurkowanie

Do jaskini można dotrzeć pływając lub na kajaku z zatoczki u końca kanionu Wied il-Għasri. Nurkowie eksplorują jaskinie i okoliczne formacje skalne, w tym tunele i kominy. Widoczność pod wodą jest doskonała. Jaskinia jest też osiągalna z otwartego morza łodzią, ale wymaga spokojnych warunków.

Akustyka i cisza

Wnętrze jaskini ma niezwykłą akustykę, wzmacniającą dźwięki fal odbijających się od ścian. W spokojny dzień panuje tu niemal mistyczna cisza, przerywana jedynie delikatnym pluskaniem wody.

Praktyczna rada: Najłatwiejszy dostęp to kajak z zatoczki Wied il-Għasri (wynajem dostępny w sezonie w Marsalforn). Pływacy mogą dotrzeć z zatoczki, ale pilnuj odległości od wejścia do jaskini, gdy morze nie jest idealnie spokojne.

db:T534,

Katedra pod klifem

Dostęp i nurkowanie

Akustyka i cisza

Praktyczna rada: Najłatwiejszy dostęp to kajak z zatoczki Wied il-Għasri (wynajem dostępny w sezonie w Marsalforn). Pływacy mogą dotrzeć z zatoczki, ale pilnuj odległości od wejścia do jaskini, gdy morze nie jest idealnie spokojne.

dc:T595,

Ptasie sanktuarium nad morzem

Klify Ta' Cenc stanowią jedno z najważniejszych na Malcie lęgowisk ptaków morskich. Niedostępne ściany klifów, wolne od drapieżników lądowych, oferują idealne warunki gniazdowania dla kilku gatunków, w tym burzyka śródziemnomorskiego (Calonectris diomedea) i nawałnika (Hydrobates pelagicus melitensis), endemicznego podgatunku dla regionu Morza Śródziemnego.

Spektakl o zmierzchu

Burzyki śródziemnomorskie są aktywne nocą. Wieczorami, po zachodzie słońca, można usłyszeć ich charakterystyczne, prawie ludzkie nawoływania dobiegające z nor w klifach. Ptaki wracają z morza, gdzie polowały cały dzień, i w ciemności lądują na klifach. W sezonie lęgowym (od maja do października) to niezapomniany spektakl dźwiękowy.

Ochrona i zagrożenia

Cały obszar Ta' Cenc jest chroniony jako teren Natura 2000 oraz Important Bird Area (IBA) według BirdLife International. Głównymi zagrożeniami są zanieczyszczenie świetlne z pobliskich budynków (dezorientujące ptaki), inwazyjne gatunki szczurów i nielegalne polowania. BirdLife Malta prowadzi regularne monitoringi populacji.

Praktyczna rada: Przyjdź po zachodzie słońca w maju-październiku, aby usłyszeć burzyki. Zabierz latarkę z czerwonym filtrem (białe światło dezorientuje ptaki). Zachowaj ciszę i trzymaj się ścieżki.

dd:T595,

Ptasie sanktuarium nad morzem

Spektakl o zmierzchu

Ochrona i zagrożenia

Praktyczna rada: Przyjdź po zachodzie słońca w maju-październiku, aby usłyszeć burzyki. Zabierz latarkę z czerwonym filtrem (białe światło dezorientuje ptaki). Zachowaj ciszę i trzymaj się ścieżki.

de:T569,

Zielona oaza na suchej wyspie

Dolina Lunzjata (Il-Wied tal-Lunzjata) to rolnicza dolina między Fontaną a Kercem, na południowy zachód od Victoria. Na suchym, skalistym Gozo jest wyjątkowa, bo ma stałe źródło słodkiej wody, płynące przez cały rok. Woda ta od wieków nawadnia pola uprawne w dolinie przez sieć rowów i kanałów.

Kaplica i fontanna

Kaplica w dolinie sięga co najmniej 1347 roku, gdy według zapisów została ufundowana przez Donę Sibilę z Aragonii. Administracja przeszła przez szlachtę Aragonii i Sycylii, zanim w 1530 roku przejęli ją Kawalerowie Maltańscy. W 1698 roku Ercole Martino Testaferrata, na polecenie Wielkiego Mistrza Perellosa, zbudował monumentalną fontannę nad naturalnym źródłem.

Natura 2000 i rolnictwo

Dolina jest objęta ochroną sieci Natura 2000. Miejscowi rolnicy wciąż uprawiają tu warzywa i owoce, tak jak robili to od wieków. Rosną tu drzewa karobowe, trzciny, oliwki i inne gatunki typowe dla śródziemnomorskich dolin.

Praktyczna rada: Dolina jest idealna na spokojny spacer z dala od turystycznych szlaków. Wejście najłatwiejsze od strony Fontana (5 minut od centrum Victoria). Zabierz aparat — zielona dolina na tle suchych klifów Gozo jest piękna o każdej porze roku.

df:T569,

Zielona oaza na suchej wyspie

Kaplica i fontanna

Natura 2000 i rolnictwo

Praktyczna rada: Dolina jest idealna na spokojny spacer z dala od turystycznych szlaków. Wejście najłatwiejsze od strony Fontana (5 minut od centrum Victoria). Zabierz aparat — zielona dolina na tle suchych klifów Gozo jest piękna o każdej porze roku.

e0:T5bd,

Najlepszy widok na Malcie

Upper Barrakka Gardens to tarasowe ogrody na szczycie bastionów St. Peter i St. Paul w Valletcie, na wysokości 58 metrów nad poziomem morza. Rozciąga się stąd panorama na cały Grand Harbour, Trzy Miasta (Birgu, Senglea, Cospicua), Fort St. Angelo i dok suchy. Wielu uważa ten widok za najlepszy w całym basenie Morza Śródziemnego.

Prywatny ogród rycerzy

Ogrody powstały w 1661 roku z inicjatywy włoskiego rycerza Fra Flaminio Balbianiego. Początkowo były prywatnym terenem rekreacyjnym Langue d'Italie, jednego z ośmiu "języków" Zakonu Maltańskiego. Arkadowa loggia, która do dziś tworzy charakterystyczną kolumnadę, pochodzi właśnie z tego okresu. Dopiero w 1824 roku Brytyjczycy otworzyli ogrody dla publiczności.

Salut armatni

Na tarasie pod ogrodami stoi Saluting Battery, osiem armat z epoki. Codziennie o godzinie 12:00 (i dawniej także o 16:00) pada salut armatni, tradycja sięgająca czasów rycerzy, którzy sygnalizowali strzałem południe dla zegarów okrętowych w porcie. Dziś to jedna z najpopularniejszych atrakcji Valetty, przyciągająca tłumy turystów.

Praktyczna rada: Przyjdź 10 minut przed 12:00, żeby zająć miejsce przy balustradzie. Po salucie zejdź na dolny taras Saluting Battery (wstęp 3 EUR), gdzie możesz obejrzeć armaty z bliska.

e1:T5bd,

Najlepszy widok na Malcie

Prywatny ogród rycerzy

Salut armatni

Praktyczna rada: Przyjdź 10 minut przed 12:00, żeby zająć miejsce przy balustradzie. Po salucie zejdź na dolny taras Saluting Battery (wstęp 3 EUR), gdzie możesz obejrzeć armaty z bliska.

e2:T55f,

Dach Malty

Dingli Cliffs na zachodnim wybrzeżu Malty to najwyższy punkt wyspy, wznoszący się na 253 metry nad poziomem morza. Pionowe klify z białego wapienia opadają prosto do morza, tworząc dramatyczną scenę. Na horyzoncie widać malutką wysepkę Filfla, niezamieszkaną i chronioną jako rezerwat przyrody.

Kaplica na krawędzi

Na samej krawędzi klifu stoi mała kaplica św. Marii Magdaleny, datowana na XVII wiek. Obok niej znajduje się stacja radarowa lotnictwa. Kontrast między maleńką kaplicą a ogromem morza i nieba jest niezwykły. To jedno z najbardziej fotografowanych miejsc na Malcie.

Zachody słońca

Klify są zwrócone na zachód, co czyni je idealnym miejscem na zachód słońca. Słońce zanurza się w morzu bezpośrednio przed twoją twarzą, oświetlając klify na złoto i pomarańczowo. Wieczorny spacer wzdłuż krawędzi (ok. 3 km od Dingli do wioski Clapham Junction) to jedna z najlepszych rzeczy, które można zrobić na Malcie za darmo.

Praktyczna rada: Dojazd autobusem 56 z Valetty do Dingli lub samochodem. Nie ma barier ochronnych na krawędzi klifów, więc zachowaj ostrożność (szczególnie z dziećmi i przy wietrze). Pub "The Cliffs" koło kaplicy serwuje piwo z widokiem.

e3:T55f,

Dach Malty

Kaplica na krawędzi

Zachody słońca

Praktyczna rada: Dojazd autobusem 56 z Valetty do Dingli lub samochodem. Nie ma barier ochronnych na krawędzi klifów, więc zachowaj ostrożność (szczególnie z dziećmi i przy wietrze). Pub "The Cliffs" koło kaplicy serwuje piwo z widokiem.

e4:T58a,

Okno na Ramla Bay

Jaskinia Tal-Mixta to wielka, szeroko otwarta grota usytuowana na klifie nad Ramla Bay. Nazwa "Mixta" pochodzi od maltańskiego słowa "Mxett", oznaczającego zimowisko, bo od niepamiętnych czasów pasterze chronili tu bydło przed zimowym chłodem i wiatrem. Jaskinia oferuje jeden z najbardziej instagramowych widoków na Gozo: panoramę Ramla Bay widzianą przez naturalną "ramę" skalnego otworu.

Od prehistorii do twierdzy

Ślady archeologiczne wskazują, że jaskinia była zamieszkana od czasów prehistorycznych. Strategiczne położenie na klifie dawało schronienie i doskonały punkt obserwacyjny. W 1743 roku, w ramach umocnień obrony wybrzeża, wejście do jaskini zamurowano kamieniami, zostawiając jedynie dwa otwory na armaty skierowane w stronę morza, by chronić zatokę przed wrogimi statkami.

Współczesna atrakcja

Dziś jaskinia jest łatwo dostępna piechotą z drogi nad Ramla Bay (ok. 15 minut). Nie ma opłat za wstęp. Przestronne wnętrze daje przyjemny cień w upalne dni, a widok z wnętrza jaskini na plażę jest absolutnie fenomenalny.

Praktyczna rada: Najlepsze światło do zdjęć jest rano, gdy słońce jest za tobą i oświetla plażę. Zabierz latarkę, żeby obejrzeć głębsze części jaskini. Połącz z wizytą na Ramla Bay i Calypso Cave.

e5:T58a,

Okno na Ramla Bay

Od prehistorii do twierdzy

Współczesna atrakcja

Praktyczna rada: Najlepsze światło do zdjęć jest rano, gdy słońce jest za tobą i oświetla plażę. Zabierz latarkę, żeby obejrzeć głębsze części jaskini. Połącz z wizytą na Ramla Bay i Calypso Cave.

e6:T4f2,

Krzyż na wzgórzu

Krzyż Laferla to kamienny krzyż o wysokości ok. 6 metrów, stojący na szczycie wzgórza koło wioski Siggiewi na południu Malty. Wzniesiony w 1900 roku przez księdza Guzeppiego Laferlę, zastąpił starszy, drewniany krzyż z XIX wieku. Wzgórze (185 m n.p.m.) to jeden z najwyższych punktów na Malcie.

Droga krzyżowa

Do krzyża prowadzi ścieżka z 14 stacjami drogi krzyżowej, wyrzeźbionymi w kamieniu i ustawionymi wzdłuż zbocza. W okresie Wielkanocy (szczególnie w Wielki Piątek) tłumy maltańskich wiernych pokonują tę drogę w procesji. To jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych na Malcie.

Panorama 360 stopni

Ze szczytu rozciąga się panorama na Dingli Cliffs, Filfla, Mdina, kopuły kościołów i niemal połowę wyspy. W czyste dni widać Gozo na północy. To świetny punkt na obserwację zachodu słońca, bez tłumów spotykanych na Dingli Cliffs.

Praktyczna rada: Dojazd samochodem do Siggiewi, dalej podążaj za znakami "Laferla Cross" (5 minut autem po drodze gruntowej). Można też dojść piechotą z Siggiewi (20 minut). Wstęp wolny. Ciesz się ciszą.

e7:T4f2,

Krzyż na wzgórzu

Droga krzyżowa

Panorama 360 stopni

Praktyczna rada: Dojazd samochodem do Siggiewi, dalej podążaj za znakami "Laferla Cross" (5 minut autem po drodze gruntowej). Można też dojść piechotą z Siggiewi (20 minut). Wstęp wolny. Ciesz się ciszą.

e8:T50a,

Kanion w miniaturze

Wied il-Ghasri to wąski, głęboki kanion wyrzeźbiony przez erozję w północnym wybrzeżu Gozo, między wioskami Żebbuġ i Għasri. Dolina opada między wysokimi wapiennymi ścianami i kończy się malutką, niezwykle malowniczą zatoczką, do której można zejść po stromych kamiennych schodach. Zatoczka ma zaledwie kilkanaście metrów szerokości, otoczona pionowymi ścianami skalnymi.

Naturalny basen do snorkelingu

Woda w zatoczce jest krystalicznie czysta i stosunkowo spokojna dzięki ochronie ścian kanionu. Dno jest skaliste z bogatym życiem morskim. To jedno z najlepszych miejsc na Gozo do snorkelingu w kameralnym otoczeniu, z dala od tłumów. Na otwartym morzu tuż za wyjściem z kanionu nurkowie mogą eksplorować jaskinie i formacje skalne.

Salt pans i spacer

Na klifach po obu stronach kanionu znajdują się małe saliny (podobne do tych w Marsalforn) oraz ścieżki spacerowe z widokami na morze. Cały spacer z wioski Għasri do zatoczki zajmuje ok. 20 minut.

Praktyczna rada: Zejście jest strome i śliskie. Noś buty z dobrym chwytem, nie klapki. Nie pływaj tu przy silnym północnym wietrze, bo fale wbijają się w kanion. W spokojne dni jest magicznie.

e9:T50a,

Kanion w miniaturze

Naturalny basen do snorkelingu

Salt pans i spacer

Praktyczna rada: Zejście jest strome i śliskie. Noś buty z dobrym chwytem, nie klapki. Nie pływaj tu przy silnym północnym wietrze, bo fale wbijają się w kanion. W spokojne dni jest magicznie.

ea:Td9e,

Jezioro Niemożliwe

Gdy kartograf Zakonu przedstawił Kapitule mapę z zaznaczonym jeziorem na Gozo, Wielki Mistrz kazał mu dmuchnąć w rurkę. Malta to 316 kilometrów kwadratowych wapienia. Zero rzek. Zero strumieni. Deszcz spada, wsiąka w skałę i znika, jakby nigdy nie istniał. A tu nagle — stały zbiornik słodkiej wody, spokojnie leżący sobie między Kercem a Xlendi, jakby to było normalne.

Kartograf nie pił. Jezioro istnieje. L-Għadira ta' Sarraflu to jedyny naturalny, stały zbiornik słodkiej wody na całym archipelagu maltańskim. Jedyny. Na trzech wyspach, gdzie nawet kaktusy narzekają na suszę.

Opancerzeni Rezydenci

Jezioro jest domem dla Żaby Malowanej (Discoglossus pictus) — jedynego rodzimego płazu na Wyspach Maltańskich. Siedem centymetrów furii w kamuflażu. Zakon oficjalnie uznaje ją za najmniejszego rycerza na wyspie.

Żaba Malowana posiada umiejętność, której zazdrości wielu Rycerzy po długiej biesiadzie: potrafi przespać całe lato. Proces ten uczeni nazywają „estywacja" — letni odpowiednik hibernacji. Kiedy deszcz w końcu spadnie, żaba budzi się w ciągu kilku godzin, gotowa do akcji. Półkoźlne kości tych żab znaleziono w Jaskini Għar Dalam, co oznacza, że mieszkają tu od tysięcy lat. Dłużej niż Zakon. Dłużej niż ktokolwiek chciałby pamiętać.

Turecka Inwazja (Żab)

W 1551 roku Osmanie pod dowództwem Sinana Paszy porwali prawie 5000 mieszkańców Gozo. Przez lata wyspa była niemal wyludniona. Ale Osmanie najwyraźniej nie zapomnieli o Gozo, bo w latach 90. XX wieku ktoś — nikt nie wie kto — podrzucił do jeziora Żabę Lewantyńską (Rana bedriagae). Badania genetyczne wykazały, że te żaby pochodzą z południowej Anatolii w Turcji.

Herpetolog Arnold Sciberras odkrył je, gdy usłyszał dziwne pohukiwania dochodzące z jeziora. Nie były to duchy maltańskich rycerzy, jak początkowo podejrzewał. Rekonkwista Ta' Sarraflu trwa do dziś. Żaba Malowana jakoś sobie radzi, ale Zakon monitoruje sytuację z należytą powagą*.

* Należyta powaga oznacza, że raz na kwartał ktoś idzie sprawdzić, czy jezioro jeszcze tam jest.

Dlaczego To Ważne

Ta' Sarraflu jest chronione jako Obszar Ekologicznego Znaczenia Poziomu 1 oraz Kandydat na Specjalny Obszar Ochrony o Znaczeniu Międzynarodowym. Brzmi poważnie, bo jest poważnie. Bez tej kałuży** Żaba Malowana nie ma dokąd iść. Na całej Malcie nie ma ani jednej rzeki, ani jednego innego stałego jeziora.

Wokół jeziora rosną dzikie drzewa oliwne, tamaryszki i wiosną rozkwitają żółte kwiaty. Woda jest spokojna, czasem lekko mętna, a chmury odbijają się w jej powierzchni jak w lustrze. To najcichsze miejsce na Gozo. Nawet GPS milknie z szacunku.

** Zakon oficjalnie sprzeciwia się nazywaniu Jeziora „kałużą", jednocześnie przyznając, że nie zrobiłoby ono wrażenia na Bawarczyku.

Praktyczna rada: Stój cicho przy brzegu, szczególnie po deszczu — żaby wychodzą na powierzchnię. Wiosna jest najlepszą porą: dzika roślinność kwitnie, a jezioro jest pełne wody. Dojdziesz pieszo z Kercem (15 min) lub ze szlaku klifowego z Xlendi (30 min). Nie ma parkingu, bo nie ma czego parkować — Zakon Maltazarów docenia tę filozofię.

eb:Td95,

Jezioro Niemożliwe

Opancerzeni Rezydenci

Jezioro jest domem dla Żaby Malowanej (Discoglossus pictus) — jedynego rodzimego płazu na Wyspach Maltańskich. Siedem centymetrów furii w kamuflażu. Maltazar opisuje uznaje ją za najmniejszego rycerza na wyspie.

Turecka Inwazja (Żab)

* Należyta powaga oznacza, że raz na kwartał ktoś idzie sprawdzić, czy jezioro jeszcze tam jest.

Dlaczego To Ważne

** Maltazar opisuje sprzeciwia się nazywaniu Jeziora „kałużą", jednocześnie przyznając, że nie zrobiłoby ono wrażenia na Bawarczyku.

Praktyczna rada: Stój cicho przy brzegu, szczególnie po deszczu — żaby wychodzą na powierzchnię. Wiosna jest najlepszą porą: dzika roślinność kwitnie, a jezioro jest pełne wody. Dojdziesz pieszo z Kercem (15 min) lub ze szlaku klifowego z Xlendi (30 min). Nie ma parkingu, bo nie ma czego parkować — Maltazar docenia tę filozofię.

ec:T577,

Czerwona strażnica

Red Tower (Wieża św. Agaty) to masywna warownia na szczycie Marfa Ridge na północy Malty, zbudowana w 1649 roku za panowania Wielkiego Mistrza Lascarisa. Należała do systemu 13 wież obronnych rozlokowanych wokół całego wybrzeża Malty, zaprojektowanych przez inżyniera Florianiego. Pomalowana na czerwono od XVIII wieku (prawdopodobnie by była lepiej widoczna z morza), stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Malty.

360-stopniowa panorama

Z tarasu na szczycie wieży rozciąga się panorama na Gozo, Comino, Blue Lagoon, Mellieħa Bay i północne wybrzeże Malty. W czyste dni widać Sycylię (96 km). To jeden z najlepszych punktów widokowych na całej wyspie, a przy tym mało odwiedzany przez turystów.

Restauracja przez wolontariuszy

Wieża popadła w ruinę w XX wieku. W latach 90. organizacja Din l-Art Ħelwa (maltański odpowiednik National Trust) przeprowadziła pełną restaurację siłami wolontariuszy. Dziś wieżę można zwiedzać w ich godzinach otwarcia.

Praktyczna rada: Wstęp 2 EUR (darowizna dla Din l-Art Ħelwa). Dojazd samochodem na Marfa Ridge lub 20 minut marszu z przystanku autobusu przy Ċirkewwa. Idealny punkt na zachód słońca, gdy Gozo świeci w złotym świetle.

ed:T577,

Czerwona strażnica

360-stopniowa panorama

Restauracja przez wolontariuszy

Praktyczna rada: Wstęp 2 EUR (darowizna dla Din l-Art Ħelwa). Dojazd samochodem na Marfa Ridge lub 20 minut marszu z przystanku autobusu przy Ċirkewwa. Idealny punkt na zachód słońca, gdy Gozo świeci w złotym świetle.

ee:T52c,

Oko czuwające nad portem

Gardjola Gardens to małe ogrody na szczycie bastionu w Senglei (L-Isla), jednym z Trzech Miast. Najsłynniejszy element to wieża wartownicza (gardjola) z XVII wieku, ozdobiona wyrzeźbieniami: oko, ucho i żuraw (czujność). Symbole te oznaczały, że strażnik widzi, słyszy i jest czujny, pilnując wejścia do Grand Harbour.

Widok na Vallettę

Z ogrodów rozciąga się jeden z najlepszych widoków na Vallettę: panorama całego frontu wodnego, Katedry Anglikańskiej, Upper Barrakka i murów obronnych. Widok z poziomu wody (nie z góry jak z Barrakka) daje zupełnie inną perspektywę na miasto.

Pomnik Wielkiego Oblężenia

W ogrodach stoi pomnik upamiętniający Wielkie Oblężenie 1565 roku. Senglea (wówczas l-Isla) była jednym z kluczowych punktów obrony. Mieszkańcy, w tym kobiety i dzieci, walczyli ramię w ramię z rycerzami. Nazwa "Senglea" pochodzi od Wielkiego Mistrza Claude de la Sengle'a.

Praktyczna rada: Wstęp wolny. Dojdziesz wodnym taxi z Valetty (2 EUR) lub autobusem do Senglei. Ogrody są małe (10 minut zwiedzania), ale widok i gardjola są warte odwiedzin. Połącz z Fort St. Angelo w Birgu (10 minut spacerem).

ef:T52c,

Oko czuwające nad portem

Widok na Vallettę

Pomnik Wielkiego Oblężenia

Praktyczna rada: Wstęp wolny. Dojdziesz wodnym taxi z Valetty (2 EUR) lub autobusem do Senglei. Ogrody są małe (10 minut zwiedzania), ale widok i gardjola są warte odwiedzin. Połącz z Fort St. Angelo w Birgu (10 minut spacerem).

f0:T57a,

Tajemnicze koleiny

Wardija Ridge to skalny grzbiet na zachodnim wybrzeżu Malty, między Mtahleb a Rabat. Na płaskim wapiennym podłożu zachowały się cart ruts, pary równoległych kolein wyrytych w skale o standardowym rozstawie ok. 1,4 metra. Takich kolein są setki na całej Malcie i Gozo, ale ich pochodzenie pozostaje jedną z największych zagadek archeologii maltańskiej.

Kto je wyrzeźbił?

Teorie sięgają od neolitu po epokę brązu. Najpopularniejsza mówi, że koleiny wydrążyły drewniane koła wozów transportujących kamienie lub płody rolne po miękkim wapiennym podłożu. Inne hipotezy obejmują systemy nawadniające, tory ślizgowe dla łódek i ceremonialne drogi. Datowanie jest trudne, bo skała nie podlega datowaniu radiowęglowemu.

Samotność na klifie

Wardija Ridge to jedno z najmniej odwiedzanych miejsc na całej Malcie. Żadnych turystów, żadnych bileterów, żadnych barier. Tylko wiatr, gariga (niska roślinność klifowa) i widoki na zachodnie klify i morze. Idealne miejsce na samotny spacer i kontemplację.

Praktyczna rada: Dojazd samochodem do Mtahleb, dalej pieszo po skałach (20 minut). Nie ma oznaczonych ścieżek, więc używaj GPS lub mapy offline. Unikaj po deszczu (ślisko na wapiennych płytach). Zabierz wodę.

f1:T57a,

Tajemnicze koleiny

Kto je wyrzeźbił?

Samotność na klifie

Praktyczna rada: Dojazd samochodem do Mtahleb, dalej pieszo po skałach (20 minut). Nie ma oznaczonych ścieżek, więc używaj GPS lub mapy offline. Unikaj po deszczu (ślisko na wapiennych płytach). Zabierz wodę.

f2:T517,

Podwodny raj

Cirkewwa Reef to rafa przy samym północnym końcu Malty, obok terminalu promowego. To jedno z najlepszych i najłatwiej dostępnych miejsc do nurkowania na całych wyspach maltańskich, z wejściem prosto z brzegu (shore dive). Rafa schodzi do 18 metrów, a za nią zaczyna się piaszczyste dno.

Wrak holownika Rozi

W 1992 roku holownik MV Rozi został celowo zatopiony na głębokości 36 metrów jako atrakcja dla nurków. Wrak o długości 40 metrów jest dziś porośnięty koralowcami i zamieszkany przez setki ryb. To jeden z najczęściej nurkowanych wraków na Malcie, dostępny nawet dla początkujących z instruktorem.

Łuk skalny

Obok rafy znajduje się Cirkewwa Arch, naturalny łuk skalny pod wodą na głębokości ok. 15 metrów. Przepływanie przez łuk z turkusową wodą wokół i światłem wpadającym z góry to jedno z najbardziej fotogenicznych doświadczeń nurkowych na Malcie.

Praktyczna rada: Nurkowanie z brzegu (shore dive), brak opłat za wejście do wody. Szkoły nurkowe z Bugibby i St. Julian's organizują wycieczki. Snorkeling jest łatwy po południowej stronie rafy (płytko, dobre widoki). Parking przy terminalu promowym.

f3:T517,

Podwodny raj

Wrak holownika Rozi

Łuk skalny

Praktyczna rada: Nurkowanie z brzegu (shore dive), brak opłat za wejście do wody. Szkoły nurkowe z Bugibby i St. Julian's organizują wycieczki. Snorkeling jest łatwy po południowej stronie rafy (płytko, dobre widoki). Parking przy terminalu promowym.

f4:T5c2,

Tragiczna historia

MV Um El Faroud był libijskim tankowcem o długości 110 metrów. W lutym 1995 roku, podczas remontu w suchym doku Grand Harbour, na statku doszło do wybuchu gazu, w którym zginęło 9 maltańskich pracowników stoczni. Statek został poważnie uszkodzony i nie nadawał się już do eksploatacji.

Druga kariera pod wodą

W 1998 roku Malta Tourism Authority zdecydowała o zatopieniu wraku u wybrzeży Wied iz-Zurrieq jako sztucznej rafy i atrakcji nurkowej. Statek leży na głębokości 18-36 metrów, doskonale widoczny w czystej, śródziemnomorskiej wodzie. Dach mostku kapitańskiego jest na zaledwie 18 metrach, co czyni go dostępnym nawet dla nurków z certyfikatem Open Water.

Podwodny ekosystem

W ciągu dwóch dekad wrak stał się kwitnącą sztuczną rafą. Pokryły go gąbki, koralowce miękkie i glony, a we wnętrzu zamieszkały mureny, groupery, barrakudy i setki mniejszych ryb. Um El Faroud jest regularnie uznawany za jeden z 10 najlepszych wraków nurkowych w Europie.

Praktyczna rada: Nurkowanie dostępne przez szkoły nurkowe (nie shore dive, wymaga łodzi). Certyfikat minimum Open Water (18 m) do mostku, Advanced (30 m+) do dna. Najlepsza widoczność maj-październik. Połącz z wizytą w Blue Grotto (ta sama lokalizacja — Wied iz-Zurrieq).

f5:T5c2,

Tragiczna historia

Druga kariera pod wodą

Podwodny ekosystem

Praktyczna rada: Nurkowanie dostępne przez szkoły nurkowe (nie shore dive, wymaga łodzi). Certyfikat minimum Open Water (18 m) do mostku, Advanced (30 m+) do dna. Najlepsza widoczność maj-październik. Połącz z wizytą w Blue Grotto (ta sama lokalizacja — Wied iz-Zurrieq).

f6:T50c,

Miejsce rozbicia św. Pawła

Dwie malutkie wysepki (Selmunett) leżą w zatoce St. Paul's Bay, ok. 200 metrów od brzegu. Według tradycji to właśnie tutaj w 60 roku n.e. apostoł Paweł rozbił swój statek podczas podróży do Rzymu, jak opisano w Dziejach Apostolskich (rozdział 27-28). Na większej wyspie stoi posąg św. Pawła z 1845 roku.

Niezamieszkane i chronione

Wyspy są niezamieszkane i chronione jako rezerwat przyrody. Rosną na nich endemiczne gatunki roślin, a skaliste brzegi są siedliskiem jaszczurek i ptaków morskich. Lądowanie na wyspach jest formalnie zabronione bez pozwolenia Environment and Resources Authority (ERA).

Widok z brzegu

Najlepszy widok na wyspy jest z promenady w Bugibba lub ze skalistego wybrzeża między Bugibba a Xemxija. Można do nich dopłynąć kajakiem (wypożyczalnie w Bugibba) lub łódką wycieczkową. Woda wokół wysp jest czysta i płytka, idealna do snorkelingu.

Praktyczna rada: Kajaki do wypożyczenia w Bugibba (ok. 15 EUR/godzinę). Nie wolno lądować na wyspach. Snorkeling wokół wysepek jest świetny (ryby, koniki morskie). Widok na wyspy jest darmowy z promenady Bugibba.

f7:T50c,

Miejsce rozbicia św. Pawła

Niezamieszkane i chronione

Widok z brzegu

Praktyczna rada: Kajaki do wypożyczenia w Bugibba (ok. 15 EUR/godzinę). Nie wolno lądować na wyspach. Snorkeling wokół wysepek jest świetny (ryby, koniki morskie). Widok na wyspy jest darmowy z promenady Bugibba.

f8:T4e3,

Zatoka za Popeye Village

Anchor Bay to zatoka, w której stoi Popeye Village. Ale poza parkiem rozrywki, sama zatoka jest doskonałym miejscem do snorkelingu. Woda jest czysta, chroniona od wiatru przez skalne ściany, i pełna życia morskiego. Z zachodniej strony zatoki (poza terenem parku) można wejść do wody bezpłatnie.

Podwodny ogród

Pod wodą znajdziesz skalne formacje, małe jaskinie, trawy morskie (Posidonia oceanica) i bogatą faunę: wrazki, ośmiornice, koniki morskie, barweny i flądry. Głębokość waha się od 1 do 8 metrów, co sprawia, że jest idealne zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych snorkelerów.

Historyczna zatoka

Nazwa "Anchor Bay" pochodzi od kotwic, które znajdowano na dnie zatoki. Prawdopodobnie były to kotwice statków, które schroniły się tu przed sztormami na przestrzeni wieków. Niektóre datowano na czasy rycerzy maltańskich.

Praktyczna rada: Wejście do wody z zachodniej strony zatoki (nie od strony Popeye Village). Zabierz maskę, rurkę i buty kąpielowe. Parking na klifie nad zatoką. Z Melliehi 10 minut samochodem. Najlepsza widoczność rano.

f9:T4e3,

Zatoka za Popeye Village

Podwodny ogród

Historyczna zatoka

Praktyczna rada: Wejście do wody z zachodniej strony zatoki (nie od strony Popeye Village). Zabierz maskę, rurkę i buty kąpielowe. Parking na klifie nad zatoką. Z Melliehi 10 minut samochodem. Najlepsza widoczność rano.

fa:T545,

Brama do Blue Grotto

Wied iz-Zurrieq (wymowa: "wied iz-ZUR-rik") to mała wioska i port rybacki na południowym wybrzeżu Malty, skąd odpływają łódki do Blue Grotto. Wioska leży na dnie głębokiej skalnej doliny (wied = dolina po maltańsku), a port jest schowany między klifami, dostępny po stromej drodze serpentynowej.

Port rybacki

Mały port jest nadal aktywnym portem rybackim, z kolorowymi łodziami luzzu zacumowanymi w zatoczce. Kilka restauracji na nabrzeżu serwuje świeżą rybę i owoce morza z widokiem na morze i klify. To jedno z najbardziej autentycznych miejsc rybackich na Malcie, mniejsze i spokojniejsze niż Marsaxlokk.

Punkt nurkowy

Stąd wyruszają też łódki do wraku Um El Faroud, jednego z najlepszych wraków nurkowych w Europie (110 m tankowiec na 18-36 m głębokości). Szkoły nurkowe organizują wycieczki z portu Wied iz-Zurrieq. Snorkeling wzdłuż skalnego wybrzeża jest też możliwy (łatwe wejście z nabrzeża).

Praktyczna rada: Autobus 74 z Valetty. Rejs do Blue Grotto kosztuje 8 EUR (ok. 25 minut). Łódki kursują tylko przy spokojnym morzu (sprawdź rano). Restauracja "Blue Grotto" na klifie powyżej ma widok i ceny bardziej przystępne niż te na dole w porcie.

fb:T545,

Brama do Blue Grotto

Port rybacki

Punkt nurkowy

Praktyczna rada: Autobus 74 z Valetty. Rejs do Blue Grotto kosztuje 8 EUR (ok. 25 minut). Łódki kursują tylko przy spokojnym morzu (sprawdź rano). Restauracja "Blue Grotto" na klifie powyżej ma widok i ceny bardziej przystępne niż te na dole w porcie.

fc:T55c,

Jedyny las na Malcie

Buskett Gardens (od włoskiego "boschetto", mały las) to jedyny teren leśny na Malcie. Położony w dolinie poniżej Pałacu Verdala, koło Dingli, został posadzony w XVII wieku przez Rycerzy Maltańskich jako prywatny teren łowiecki Wielkiego Mistrza. Rosną tu cyprysy, sosny alepskie, drzewa pomarańczowe, oliwne i karobowe.

Festiwal Mnarja

Co roku 28-29 czerwca w Buskett odbywa się Mnarja (od włoskiego "luminaria", światła), najstarszy maltański festiwal ludowy. Tradycja sięga czasów sprzed rycerzy. Maltańczycy spędzają noc pod drzewami, jedzą królika (fenkata) i słuchają muzyki ludowej (ghana). To maltański piknik na wielką skalę, z wystawami zwierząt i wyścigami koni w Saqqajja.

Oaza ciszy

W lecie, gdy reszta Malty przypomina piec (35+ C), Buskett oferuje cień i chłód jako jedyne zalesione miejsce na wyspie. Spacer między drzewami, słuchając świergotu ptaków, to odskocznia od skalistych plaż i rozgrzanych miast.

Praktyczna rada: Wstęp wolny, otwarty cały rok. Dojazd samochodem lub autobusem do Dingli (potem 10 minut pieszo). Połącz z Dingli Cliffs i Laferla Cross. Mnarja (28-29 czerwca) to must-see, jeśli akurat jesteś na Malcie.

fd:T55c,

Jedyny las na Malcie

Festiwal Mnarja

Oaza ciszy

Praktyczna rada: Wstęp wolny, otwarty cały rok. Dojazd samochodem lub autobusem do Dingli (potem 10 minut pieszo). Połącz z Dingli Cliffs i Laferla Cross. Mnarja (28-29 czerwca) to must-see, jeśli akurat jesteś na Malcie.

fe:T566,

Jedyne jezioro Malty

Ghadira Nature Reserve to jedyny rezerwat przyrody na Malcie z naturalnym zbiornikiem słodkowodnym. Położony za Mellieha Bay na północy wyspy, rezerwat obejmuje ok. 6 hektarów nadbrzeżnych mokradeł i jeziorka, które napełnia się wodą deszczową zimą i wysycha latem (typowy zbiornik sezonowy śródziemnomorski).

Raj dla ptaków

Ghadira leży na szlaku wędrownym ptaków między Europą a Afryką. Wiosną i jesienią rezerwat odwiedza ponad 200 gatunków ptaków, w tym czaple, flamingi, sowy błotne i rzadkie gatunki kulików. To jedyne miejsce na Malcie, gdzie można obserwować ptaki w naturalnym środowisku mokradłowym.

BirdLife Malta

Rezerwatem zarządza BirdLife Malta, organizacja ochrony przyrody walcząca z nielegalnymi polowaniami na ptaki (poważny problem na Malcie). Punkt obserwacyjny z lornetkami i przewodnikami jest otwarty publicznie w sezonie (październik-maj). Wolontariusze pomagają identyfikować gatunki.

Praktyczna rada: Otwarty październik-maj, soboty i niedziele (sprawdź godziny na birdlifemalta.org). Wstęp wolny, lornetki udostępniane. Najlepszy czas to październik-listopad (jesienne wędrówki) i marzec-kwiecień (wiosenne). Mellieha Bay jest 5 minut pieszo.

ff:T566,

Jedyne jezioro Malty

Raj dla ptaków

BirdLife Malta

Praktyczna rada: Otwarty październik-maj, soboty i niedziele (sprawdź godziny na birdlifemalta.org). Wstęp wolny, lornetki udostępniane. Najlepszy czas to październik-listopad (jesienne wędrówki) i marzec-kwiecień (wiosenne). Mellieha Bay jest 5 minut pieszo.

100:T54a,

Solne dziedzictwo

Salina Nature Reserve to obszar dawnych panwi solnych (salin) w zatoce Salina Bay na północy Malty, między Bugibba a St. Paul's Bay. Saliny działały od czasów Rycerzy Maltańskich (XVI-XVIII w.), a nazwa zatoki pochodzi właśnie od produkcji soli. Dziś panwie nie są już użytkowane komercyjnie, ale nadal napełniają się wodą morską.

Ptasie skrzyżowanie

Płytkie, słone zbiorniki przyciągają ptaki wędrowne. Zimą pojawiają się flamingi (Phoenicopterus roseus), czaple i kuliki. BirdLife Malta zarządza rezerwatem i prowadzi punkt obserwacyjny z lornetkami. To drugie po Ghadirze najważniejsze miejsce do obserwacji ptaków na Malcie.

Ścieżka edukacyjna

Wokół panwi biegnie ścieżka edukacyjna z tablicami informacyjnymi o historii produkcji soli, ekosystemie mokradeł i gatunkach ptaków. Spacer zajmuje ok. 30 minut. Miejsce jest mało znane turystom, odwiedzane głównie przez lokalnych spacerowiczów i birdwatcherów.

Praktyczna rada: Wstęp wolny, otwarty cały rok. Punkt obserwacyjny BirdLife czynny w weekendy (październik-maj). Dojazd autobusem do Bugibba lub Salina Bay. Flamingi najczęściej w grudniu-lutym. Połącz ze spacerem do Kennedy Grove.

101:T54a,

Solne dziedzictwo

Ptasie skrzyżowanie

Ścieżka edukacyjna

Praktyczna rada: Wstęp wolny, otwarty cały rok. Punkt obserwacyjny BirdLife czynny w weekendy (październik-maj). Dojazd autobusem do Bugibba lub Salina Bay. Flamingi najczęściej w grudniu-lutym. Połącz ze spacerem do Kennedy Grove.

102:T5c0,

Wioska rybacka

Marsaxlokk (wymowa: "marsa-SZLOK") to najbardziej malownicza wioska rybacka na Malcie, położona w zatoce na południowym-wschodnim wybrzeżu. Port pełny jest kolorowych łodzi luzzu, tradycyjnych maltańskich łodzi rybackich pomalowanych na zielono, żółto, czerwono i niebiesko, z charakterystycznymi oczami Ozyrysa namalowanymi na dziobie.

Oczy na dziobie

Tradycja malowania oczu na dziobach łodzi sięga Fenicjan (ok. 1000 p.n.e.), którzy wierzyli, że oczy chronią łódź przed złem i pomagają w nawigacji. Identyczna tradycja istnieje w Grecji, Turcji i Egipcie. Na Malcie oczy przetrwały ponad 3000 lat, choć dziś mają raczej charakter dekoracyjny niż magiczny.

Niedzielny targ

Każdą niedzielę rano nabrzeże Marsaxlokk zamienia się w targ rybny (il-Monti), gdzie rybacy sprzedają połów prosto z łodzi. Oprócz ryb (miecza, tuńczyka, dorad, ośmiornic) są stragany z miodem, oliwkami, kaparami, koronkami i pamiątkami. To najświeższe ryby na całej Malcie, w cenach niższych niż w restauracjach.

Praktyczna rada: Przyjdź w niedzielę rano (8:00-12:00) na targ. Restauracje na nabrzeżu serwują świeżą rybę, ale ceny turystyczne. Lepiej kupić rybę na targu i ugotować w kwaterze. Autobus 81 z Valetty (30 minut). W tygodniu Marsaxlokk jest spokojny i równie piękny.

103:T5c0,

Wioska rybacka

Oczy na dziobie

Niedzielny targ

Praktyczna rada: Przyjdź w niedzielę rano (8:00-12:00) na targ. Restauracje na nabrzeżu serwują świeżą rybę, ale ceny turystyczne. Lepiej kupić rybę na targu i ugotować w kwaterze. Autobus 81 z Valetty (30 minut). W tygodniu Marsaxlokk jest spokojny i równie piękny.

104:T5cb,

Podziemne miasto umarłych

Katakumby św. Pawła w Rabat to największy podziemny kompleks grobowy na Malcie, rozciągający się na ponad 2000 metrów kwadratowych. Powstały w III-IV wieku n.e. jako cmentarz poza murami starożytnego miasta Melita (dzisiejsza Mdina). Zawierają ponad 1000 grobów rozmieszczonych w labiryncie korytarzy i komór wyciętych w skale.

Stoły agape

Unikalną cechą katakumb są stoły agape (agape tables), kamienne stoły z łożami wycięte w skale, przy których rodziny ucztowały na cześć zmarłych. To jedne z najlepiej zachowanych tego typu struktur w świecie śródziemnomorskim. Uczty pogrzebowe (refrigerium) łączyły chrześcijan, ale tradycja ta wywodziła się z pogańskich praktyk rzymskich.

Wspólnota ponad religiami

Niezwykłą cechą katakumb jest fakt, że grobowce chrześcijańskie, żydowskie i pogańskie znajdują się obok siebie, czasem w tych samych komorach. Grobowce żydowskie rozpoznaje się po symbolach menory, chrześcijańskie po krzyżu, a pogańskie po braku symboli religijnych. Ta koegzystencja świadczy o tolerancji religijnej w starożytnej Malcie.

Praktyczna rada: Wstęp 6 EUR. Korytarze są niskie (schylaj głowę!) i chłodne (ok. 18°C cały rok). Połącz z Domus Romana i Mdiną (obie 5 minut spacerem). Heritage Malta daje zniżkowy bilet łączony.

105:T5cb,

Podziemne miasto umarłych

Stoły agape

Wspólnota ponad religiami

Praktyczna rada: Wstęp 6 EUR. Korytarze są niskie (schylaj głowę!) i chłodne (ok. 18°C cały rok). Połącz z Domus Romana i Mdiną (obie 5 minut spacerem). Heritage Malta daje zniżkowy bilet łączony.

106:T583,

Letnia rezydencja

Pałac Verdala (Il-Palazz Verdala) to elegancki zamek-pałac na wzgórzu nad lasem Buskett, zbudowany w 1586 roku dla Wielkiego Mistrza Hugues Loubenx de Verdali. Projektantem był Girolamo Cassar, ten sam architekt, który zaprojektował Konkatedrę św. Jana i większość budynków Valetty.

Od rycerzy do prezydenta

Pałac służył jako letnia rezydencja Wielkich Mistrzów, którzy uciekali tu z gorącej Valetty w letnie miesiące. Potem pełniła tę samą funkcję dla brytyjskich gubernatorów. Od 1974 roku jest oficjalną letnią rezydencją prezydenta Republiki Malty. To sprawia, że jest to jeden z nielicznych pałaców na świecie nieprzerwanie użytkowanych jako rezydencja głowy państwa od ponad 400 lat.

Architektura obronna

Mimo elegancji, pałac ma cechy obronne: cztery narożne wieże, głęboka fosa (dziś sucha) i grube mury. Cassar zaprojektował go jako budynek, który w razie potrzeby mógł służyć jako schronienie. Otoczony jedynym lasem na Malcie, pałac wygląda jak wycięty z bajki.

Praktyczna rada: Pałac jest zamknięty dla publiczności (czynna rezydencja prezydenta). Można go zobaczyć z zewnątrz, spacerując po Buskett Gardens. Okazjonalnie otwierany podczas Mnarja (28-29 czerwca) i Notte Bianca.

107:T583,

Letnia rezydencja

Od rycerzy do prezydenta

Architektura obronna

Praktyczna rada: Pałac jest zamknięty dla publiczności (czynna rezydencja prezydenta). Można go zobaczyć z zewnątrz, spacerując po Buskett Gardens. Okazjonalnie otwierany podczas Mnarja (28-29 czerwca) i Notte Bianca.

108:T4ea,

Światło na końcu Malty

Latarnia morska Delimara stoi na południowo-wschodnim cyplu Malty, na Delimara Point. Zbudowana przez Brytyjczyków w 1855 roku, była jedną z kilku latarni światłokujących statki wpływające do Grand Harbour i portów południowej Malty. Wieża ma 15 metrów wysokości, a światło sięga 13 mil morskich.

Dzikie wybrzeże

Okolice latarni to jedno z najdzikszych miejsc na całej Malcie. Klify, skalne platformy, małe zatoczki i brak jakiejkolwiek zabudowy. Woda jest krystalicznie czysta, a kilka ukrytych punktów dostępowych pozwala wejść do morza z płaskich skał. To raj dla pływających szukających samotności.

Elektrownia i kontrasty

W sąsiedztwie latarni stoi elektrownia Delimara Power Station, co tworzy ciekawy kontrast: przemysłowa budowla obok dzikiej przyrody. Mimo obecności elektrowni, samo wybrzeże wokół latarni pozostaje nienaruszone i piękne.

Praktyczna rada: Dojazd samochodem z Marsaxlokk (10 minut). Droga jest wąska, ale przejezdna. Latarnia jest zamknięta (czynna), ale okolice są ogólnodostępne. Zabierz buty kąpielowe do wchodzenia w morze ze skał.

109:T4ea,

Światło na końcu Malty

Dzikie wybrzeże

Elektrownia i kontrasty

Praktyczna rada: Dojazd samochodem z Marsaxlokk (10 minut). Droga jest wąska, ale przejezdna. Latarnia jest zamknięta (czynna), ale okolice są ogólnodostępne. Zabierz buty kąpielowe do wchodzenia w morze ze skał.

10a:T477,

Dolina Miodu

Wied il-Ghasel (Dolina Miodu) to malownicza dolina biegnąca od Mosta w kierunku morza, jedna z najdłuższych na Malcie. Nazwa pochodzi od pszczół, które od wieków zamieszkują skalne nisze w jej zboczach. Dolina jest terenem chronionym (Natura 2000), z unikalną florą śródziemnomorską.

Tysiącletnia oliwka

W dolinie rośnie drzewo oliwne szacowane na ok. 1000 lat, jedno z najstarszych na Malcie. Potężny pień o obwodzie ponad 5 metrów świadczy o wiekach historii. Oliwki są symbolem Malty, a tradycja ich uprawy sięga czasów fenickich.

Spacer między murkami

Trasa spacerowa prowadzi wzdłuż kamiennych murków (rubble walls), które od stuleci dzielą pola uprawne. Mijasz ogrody warzywne, sady cytrusowe i małe kapliczki przydrożne. To Malta, jakiej turysta nie zna, daleko od plaż i zabytków.

Praktyczna rada: Start z Mosta (koło Rotundy). Trasa ok. 5 km w jedną stronę, łatwa. Zabierz wodę i czapkę, nie ma cienia. Wiosną (marzec-maj) dolina kwitnie dziko, najlepsza pora na wizytę.

10b:T477,

Dolina Miodu

Tysiącletnia oliwka

Spacer między murkami

Praktyczna rada: Start z Mosta (koło Rotundy). Trasa ok. 5 km w jedną stronę, łatwa. Zabierz wodę i czapkę, nie ma cienia. Wiosną (marzec-maj) dolina kwitnie dziko, najlepsza pora na wizytę.

10c:T5dc,

Wielki Mur Malty

Victoria Lines to linia fortyfikacji biegnąca w poprzek całej Malty, od Fomm ir-Rih na zachodnim wybrzeżu do Madlieny na wschodnim. Długość: ok. 12 kilometrów. Zbudowana przez Brytyjczyków w latach 1870-1897, miała chronić południową część Malty (z portami i bazą morską) przed ewentualnym desantem na północnych plażach.

Natural Great Fault

Brytyjczycy wykorzystali naturalną formację geologiczną — Great Fault, uskok tektoniczny biegnący przez całą wyspę. Naturalny klif o wysokości 60-80 metrów tworzył idealną linię obronną. Wystarczyło dodać forty, mury, stanowiska artylerii i wieże sygnałowe. System obejmował 4 forty (Mosta, Mgarr, Bingemma, Madliena) i kilkanaście mniejszych umocnień.

Nigdy nie użyto

Victoria Lines nigdy nie zostały wykorzystane w walce. Rozwój artylerii morskiej i lotnictwa pod koniec XIX wieku sprawił, że fortyfikacje lądowe straciły znaczenie strategiczne. Dziś linia jest popularną trasą pieszą (Victoria Lines Trail), prowadzącą przez dzikie krajobrazy, z panoramami na obie strony wyspy.

Praktyczna rada: Cały szlak Victoria Lines Trail można przejść w 5-6 godzin (12 km, średnio trudne). Najlepszy odcinek dla krótkiego spaceru to Fort Mosta do Bingemma z widokiem na Mgarr. Zabierz wodę, nie ma cienia. Dojazd autobusem do Mosty lub Mgarr.

10d:T5dc,

Wielki Mur Malty

Natural Great Fault

Nigdy nie użyto

Praktyczna rada: Cały szlak Victoria Lines Trail można przejść w 5-6 godzin (12 km, średnio trudne). Najlepszy odcinek dla krótkiego spaceru to Fort Mosta do Bingemma z widokiem na Mgarr. Zabierz wodę, nie ma cienia. Dojazd autobusem do Mosty lub Mgarr.

10e:T530,

Skaliste platformy

Riviera Bay to nieformalna nazwa skalnych platform kąpielowych na północnej krawędzi zatoki Ghajn Tuffieha, powyżej głównej plaży. Zamiast schodzić 200 schodami na plażę, można zejść na płaskie skały przy klifie i kąpać się w głębokiej, czystej wodzie bez tłumów.

Leżenie na skałach

Platformy są popularne wśród lokalnych Maltańczyków, którzy wolą płaskie skały od piasku. Skały nagrzewają się w słońcu jak naturalne leżanki. Wejście do wody jest z płaskich stopni lub skokiem (głębokość od razu 2-3 metry). Snorkeling tu jest doskonały: wzdłuż skalnej ściany klifu pływają ryby i ośmiornice.

Cisza i dystans

Brak infrastruktury (żadnych leżaków, barów, ratowników) i konieczność przejścia po skałach odstraszają turystów. Zostają ci, którzy szukają ciszy i kontaktu z morzem bez komercji. To jedno z ukrytych miejsc kąpielowych zachodniego wybrzeża.

Praktyczna rada: Parking na klifie powyżej Golden Bay, dalej 10 minut pieszo w stronę północy wzdłuż klifu. Buty z żłobkowaniem obowiązkowe na skałach. Zabierz wodę i parasol (zero cienia). Nie kąp się przy silnym zachodnim wietrze.

10f:T530,

Skaliste platformy

Leżenie na skałach

Cisza i dystans

Praktyczna rada: Parking na klifie powyżej Golden Bay, dalej 10 minut pieszo w stronę północy wzdłuż klifu. Buty z żłobkowaniem obowiązkowe na skałach. Zabierz wodę i parasol (zero cienia). Nie kąp się przy silnym zachodnim wietrze.

110:T5df,

Usta Wiatru

Fomm ir-Rih (wymowa: "fomm ir-rih", dosł. "Usta Wiatru") to plaża na zachodnim wybrzeżu Malty, między Bahrija a Mgarr. Jest najbardziej odległą i trudno dostępną plażą na wyspie. Dojść można wyłącznie piechotą, schodząc stromym, skalistym zboczem klifu (ok. 20 minut w dół, 30-40 w górę). Nie ma drogi, nie ma parkingu przy plaży, nie ma infrastruktury.

Dzika i nieskażona

Właśnie ta niedostępność czyni Fomm ir-Rih wyjątkową. Plaża z szarymi otoczakami, otoczona pionowymi klifami z jasnego wapienia, wygląda jak koniec świata. Woda jest krystalicznie czysta, ale może być niebezpieczna przy północnym lub zachodnim wietrze (fale wchodzą prosto z otwartego morza). Nie ma ratowników ani żadnych usług.

Geologiczna ciekawostka

Klify wokół Fomm ir-Rih pokazują przekrój przez całą geologiczną historię Malty. Widać wyraźnie warstwy: dolny wapień koralowy (twardy, szary), niebieska glina (miękka, łatwo się obsuwająca), globigerina (żółty piaskowiec) i górny wapień koralowy. Ta budowa geologiczna powoduje osuwiska, które kształtują teren.

Praktyczna rada: Tylko dla sprawnych fizycznie. Zabierz wodę, jedzenie, coś do siedzenia (otoczaki są twarde). Buty z dobrym żłobkowaniem obowiązkowe na zejściu. Nigdy nie kąp się przy silnym wietrze z północy lub zachodu. Dojazd samochodem do Bahrija, dalej pieszo.

111:T5df,

Usta Wiatru

Dzika i nieskażona

Geologiczna ciekawostka

Praktyczna rada: Tylko dla sprawnych fizycznie. Zabierz wodę, jedzenie, coś do siedzenia (otoczaki są twarde). Buty z dobrym żłobkowaniem obowiązkowe na zejściu. Nigdy nie kąp się przy silnym wietrze z północy lub zachodu. Dojazd samochodem do Bahrija, dalej pieszo.

112:T4fd,

Ukryta zatoczka

Il-Kalanka to mała, ukryta zatoczka na południowym wybrzeżu Malty, między Marsaxlokk a Delimara Point. Otoczona ze wszystkich stron klifami z białego wapienia, jest niewidoczna z drogi i dostępna tylko piechotą (ok. 15 minut marszu od parkingu). To sprawia, że pozostaje jednym z sekretnych miejsc kąpielowych Malty.

Raj dla pływających

Woda w zatoczce jest krystalicznie czysta, z widocznością podwodną do 20 metrów. Dno jest skaliste z ładnymi formacjami podwodnymi, idealne do snorkelingu. Brak fal (zatoka jest chroniona przez klify) i spokojna woda przyciągają pływających od wiosny do późnej jesieni.

Bez infrastruktury

Il-Kalanka nie ma żadnej infrastruktury: żadnych leżaków, barów, ratowników ani toalet. To plaża w najczystszej postaci, dla ludzi, którzy szukają ciszy i kontaktu z naturą. Wejście do wody z płaskich skał jest łatwe, choć buty kąpielowe są polecane.

Praktyczna rada: Dojazd samochodem do Smart City Malta (Kalkara), dalej pieszo wzdłuż wybrzeża. Zabierz cień (parasol lub namiot plażowy), wodę i jedzenie. Zero infrastruktury. Najlepsza w dni robocze, w weekendy trochę ludniej.

113:T4fd,

Ukryta zatoczka

Raj dla pływających

Bez infrastruktury

Praktyczna rada: Dojazd samochodem do Smart City Malta (Kalkara), dalej pieszo wzdłuż wybrzeża. Zabierz cień (parasol lub namiot plażowy), wodę i jedzenie. Zero infrastruktury. Najlepsza w dni robocze, w weekendy trochę ludniej.

114:Tbf1,

Oblężone niebo

W roku 1940, gdy żelazne ptaki z czarnymi krzyżami zaczęły sięgać Malty, Budowniczowie Epoki Pary wyryli na wapiennej wyżynie Luqa wielką kamienną drogę — pas startowy RAF Luqa. Lotnisko stało się pierwszą linią obrony wyspy i jednym z najciężej bombardowanych miejsc na Ziemi. Przez dwa lata Niemcy i Włosi przeprowadzili ponad 3 000 nalotów na Maltę. Trzy lotniska — Luqa, Hal Far i Ta'Qali — na wyspie mniejszej od Warszawy broniły szlaków całego Morza Śródziemnego.

Zakon odnotował z nabożną troską, że w roku 1942 na Maltę spadło więcej ton bomb niż na Londyn przez cały okres Blitzu. Budowniczowie kradli kamień z ruin kościołów, by łatać pasy startowe w nocy — bo w dzień samoloty znowu je niszczyły. I tak w kółko, przez dwa lata, siedem dni w tygodniu.*

* Zakon nie odnotował, czy brali za to nadgodziny.

Wiara, Nadzieja i Miłość

W czerwcu 1940 roku Malta dysponowała jedyną obroną lotniczą w postaci trzech przestarzałych dwupłatowców Gloster Gladiator, ochrzczonych przez mieszkańców Faith, Hope and Charity — Wiara, Nadzieja i Miłość. Przez tygodnie trzy biplanowe starocie stawiały czoła całym eskadrom nowoczesnych myśliwców Regia Aeronautica i Luftwaffe. Piloci latali po kilka razy dziennie. Charity została zestrzelona. Faith i Hope walczyły dalej.

15 kwietnia 1942 roku Król Jerzy VI przyznał Malcie Krzyż Jerzego — najwyższe brytyjskie odznaczenie cywilne — pisząc osobiście: „Dla uczczenia dzielnej walki i wytrwałości narodu Malty". Jako jedyna wyspa w historii. Krzyż wisi do dziś na maltańskiej fladze. Zakon podkreśla, że Malta jest jedynym państwem na świecie, które ma odznaczenie w swoim godle — co czyni każdego obywatela formalnie odznaczonym.*

* Interpretacja Zakonu nie jest uznawana przez żadne inne ciało prawne.

Brama Siedmiu Milionów Pielgrzymów

Dziś ta sama kamienna droga przyjmuje ponad 7 milionów pielgrzymów rocznie — Zakon nazywa ich Gośćmi, choć oni sami twierdzą, że jadą na wakacje. Nowoczesny terminal, przebudowany w 2008 roku, stoi w miejscu dawnych wojennych bunkrów i schronów. Z tarasu widokowego na poziomie pierwszym — bezpłatny wstęp, bez biletu — każdy może kontemplować lądowanie żelaznych ptaków z odległości kilkudziesięciu metrów. Zakon oficjalnie sklasyfikował tę obserwację jako medytację nad cudami epoki.

Autobus liniowy X1 przewiezie od bramy terminala do murów Valletty w 25 minut, za dwa dukaty zwane Euro. Parking krótkookresowy przy terminalu — dostępny dla odwiedzających bez zakupu biletu lotniczego. Wieżę kontroli ruchu widać z większości centralnej Malty gołym okiem — naturalna busola dla każdego Rycerza zgubionego na wyspie.*

* Zakon nie odpowiada za ewentualne zagubienie się mimo widocznej wieży.

115:Tbf1,

Oblężone niebo

* Zakon nie odnotował, czy brali za to nadgodziny.

Wiara, Nadzieja i Miłość

* Interpretacja Zakonu nie jest uznawana przez żadne inne ciało prawne.

Brama Siedmiu Milionów Pielgrzymów

Dziś ta sama kamienna droga przyjmuje ponad 7 milionów pielgrzymów rocznie — Zakon nazywa ich Gośćmi, choć oni sami twierdzą, że jadą na wakacje. Nowoczesny terminal, przebudowany w 2008 roku, stoi w miejscu dawnych wojennych bunkrów i schronów. Z tarasu widokowego na poziomie pierwszym — bezpłatny wstęp, bez biletu — każdy może kontemplować lądowanie żelaznych ptaków z odległości kilkudziesięciu metrów. Maltazar opisuje sklasyfikował tę obserwację jako medytację nad cudami epoki.

* Zakon nie odpowiada za ewentualne zagubienie się mimo widocznej wieży.

116:T50b,Na krańcach wyspy, w wiosce tak spokojnej, że nawet kury mają sjestę, rezyduje Mistrzyni Chleba. Od pokoleń jej ród transmutuje zwykłą mąkę i tuńczyka w substancję, za którą rycerze porzucali oblężenia. Nasi zwiadowcy dotarli do przybytku o świcie. Za ladą stoi starszawa dama w różowej szacie, która z gracją doświadczonego kowala formuje ciasto, nakłada pomidory, tuńczyka, oliwki i kapary. Waga elektroniczna (najwyraźniej saraceńskie czary) wskazuje cenę: 3 srebrniki i 65 miedzianych. Giermek Stanisław zjadł trzy ftiry przed południem i odmówił dalszego marszu, twierdząc, że znalazł Ziemię Obiecaną. Komtur musiał go wynieść. UWAGA TAKTYCZNA: Przybytek zamyka podwoje w godzinach 12:30-16:00 na coś, co tutejsi nazywają "sjestą". Zakon podejrzewa, że to czas na pieczenie nowych zapasów oblężniczych. Przybywajcie przed południem! W witrynie widać też tajemnicze substancje: "Lumpfish Caviar" (3.10 srebrników), "Helwa Tahini" (podejrzewamy, że to saraceński cement energetyczny) oraz "Glaze Cherries" (cel nieznany, prawdopodobnie dekoracyjne pociski). Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odejmujemy za sjestę, bo kto zamyka karczmę w środku dnia?* *Odpowiedź: ktoś, kto o 4 rano zaczął piec ftirę. Szacunek.117:T50c,Na krańcach wyspy, w wiosce tak spokojnej, że nawet kury mają sjestę, rezyduje Mistrzyni Chleba. Od pokoleń jej ród transmutuje zwykłą mąkę i tuńczyka w substancję, za którą rycerze porzucali oblężenia. Nasi zwiadowcy dotarli do przybytku o świcie. Za ladą stoi starszawa dama w różowej szacie, która z gracją doświadczonego kowala formuje ciasto, nakłada pomidory, tuńczyka, oliwki i kapary. Waga elektroniczna (najwyraźniej saraceńskie czary) wskazuje cenę: 3 srebrniki i 65 miedzianych. Odkrywca Stanisław zjadł trzy ftiry przed południem i odmówił dalszego marszu, twierdząc, że znalazł Ziemię Obiecaną. Komtur musiał go wynieść. UWAGA TAKTYCZNA: Przybytek zamyka podwoje w godzinach 12:30-16:00 na coś, co tutejsi nazywają "sjestą". Maltazar opisuje, że to czas na pieczenie nowych zapasów oblężniczych. Przybywajcie przed południem! W witrynie widać też tajemnicze substancje: "Lumpfish Caviar" (3.10 srebrników), "Helwa Tahini" (podejrzewamy, że to saraceński cement energetyczny) oraz "Glaze Cherries" (cel nieznany, prawdopodobnie dekoracyjne pociski). Zakon ocenia: 4.5 tarczy z 5. Pół tarczy odejmujemy za sjestę, bo kto zamyka karczmę w środku dnia?* *Odpowiedź: ktoś, kto o 4 rano zaczął piec ftirę. Szacunek.118:T4d2,Bracia! Nasi zwiadowcy, schodząc stromą ścieżką do zatoki Mġarr ix-Xini, natknęli się na przybytek, który wymyka się wszelkiej klasyfikacji wojskowej. Na dnie kanionu — tak głębokiego, że nasi inżynierowie uznali go za naturalną fortyfikację godną samego Wielkiego Mistrza — rezyduje rybak, który każdego ranka wypływa na rekonesans morski. Wyniki tego rekonesansu lądują na tablicy kredowej, którą Zakon początkowo wziął za plan oblężniczy. "Lampuki" — zapisano kredą — "złowione o świcie". "Ośmiornica" — "z wczorajszego patrolu, dojrzewała całą noc". "Orata" — "ostatnie dwie, kto pierwszy ten lepszy". Giermek Władysław zamówił "cokolwiek pan poleca" i otrzymał rybę tak świeżą, że — jak przysięga — jeszcze mrugała. Komtur próbował zapłacić w dukatach, ale rybak przyjmuje tylko "te małe metalowe krążki z napisem EURO". Lokalizacja strategiczna: dno kanionu. Wróg nie zaatakuje, bo nie znajdzie drogi w dół. My też ledwo znaleźliśmy. Zakon ocenia na 5 tarcz z 5. Pół tarczy bonusowej za to, że rybak łowi więcej w jedno przedpołudnie niż cała flota Zakonu przez kwartał.* *Admirał kazał wykreślić to zdanie z kroniki. Zostawiamy je.119:T4d3,Bracia! Nasi zwiadowcy, schodząc stromą ścieżką do zatoki Mġarr ix-Xini, natknęli się na przybytek, który wymyka się wszelkiej klasyfikacji wojskowej. Na dnie kanionu — tak głębokiego, że nasi inżynierowie uznali go za naturalną fortyfikację godną samego Wielkiego Mistrza — rezyduje rybak, który każdego ranka wypływa na rekonesans morski. Wyniki tego rekonesansu lądują na tablicy kredowej, którą Zakon początkowo wziął za plan oblężniczy. "Lampuki" — zapisano kredą — "złowione o świcie". "Ośmiornica" — "z wczorajszego patrolu, dojrzewała całą noc". "Orata" — "ostatnie dwie, kto pierwszy ten lepszy". Odkrywca Władysław zamówił "cokolwiek pan poleca" i otrzymał rybę tak świeżą, że — jak przysięga — jeszcze mrugała. Komtur próbował zapłacić w dukatach, ale rybak przyjmuje tylko "te małe metalowe krążki z napisem EURO". Lokalizacja strategiczna: dno kanionu. Wróg nie zaatakuje, bo nie znajdzie drogi w dół. My też ledwo znaleźliśmy. Zakon ocenia na 5 tarcz z 5. Pół tarczy bonusowej za to, że rybak łowi więcej w jedno przedpołudnie niż cała flota Zakonu przez kwartał.* *Admirał kazał wykreślić to zdanie z kroniki. Zostawiamy je.9:[[["$","script","Game-0",{"type":"application/ld+json","dangerouslySetInnerHTML":{"__html":"{\"@context\":\"https://schema.org\",\"@type\":\"Game\",\"@id\":\"https://maltazar.pl/gra#game\",\"name\":\"Maltazar — mapa odkrywania Malty\",\"description\":\"Odkrywaj nieoczywiste miejsca Malty, Gozo i Comino. Włącz lokalizację tylko wtedy, gdy jej potrzebujesz.\",\"url\":\"https://maltazar.pl/gra\",\"inLanguage\":\"pl\",\"isAccessibleForFree\":true,\"isPartOf\":{\"@id\":\"https://maltazar.pl/#website\"}}"}}]],["$","$L1e",null,{}],["$","$b",null,{"fallback":["$","div",null,{"className":"flex items-center justify-center min-h-screen text-neutral-500","children":"Ładowanie mapy..."}],"children":["$","$L1f",null,{"locations":[{"id":"4e7497b9-3da6-46c2-82d0-cdd4dea742f1","island":"gozo","slug":"gozo-st-george-basilica","category":"monument","points":15,"lat":36.04409,"lng":14.239,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gozo_st_george_basilica.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-st-george-basilica.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Bazylika i Plac św. Jerzego","description":"Imponująca bazylika w centrum Victorii. prowadzący zagląda krótko do środka — barokowe wnętrze rywalizuje z katedrą w Cytadeli.","tips":"Wstęp wolny. Cicho — to czynny kościół.","story":"$20","story_summary":"Bazylika św. Jerzego (1678) w centrum Victorii — serce najgorętszej rywalizacji parafialnej na Malcie. Barokowe wnętrze i lipcowa festa to widowisko, które dzieli Gozo na dwa obozy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Bazylika i Plac św. Jerzego","description_pl":"Imponująca bazylika w centrum Victorii. prowadzący zagląda krótko do środka — barokowe wnętrze rywalizuje z katedrą w Cytadeli.","tips_pl":"Wstęp wolny. Cicho — to czynny kościół.","story_pl":"$21","story_summary_pl":"Bazylika św. Jerzego (1678) w centrum Victorii — serce najgorętszej rywalizacji parafialnej na Malcie. Barokowe wnętrze i lipcowa festa to widowisko, które dzieli Gozo na dwa obozy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"974348a7-35b2-4416-94e7-952e5f9e5d74","island":"malta","slug":"malta-crystal-palace-rabat","category":"tavern","points":30,"lat":35.8825,"lng":14.398,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_crystal_palace_rabat.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-crystal-palace-rabat.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Crystal Palace (Is-Serkin)","description":"Najlepsze pastizzi na całej Malcie! Długa kolejka to dobry znak. prowadzący próbuje obie odmiany: z ricottą i z groszkiem plus anchois. Za 50 centów — demokratyczne jedzenie Malty.","tips":"Triq Ir-Rabat — główna ulica Rabatu. Przychodź rano, kolejka po 11:00 jest spora.","story":"$22","story_summary":"Pastizzi za 50 centów — najlepsze na całej Malcie. Giermek Wojtek zamówił dziesięć. Jedyne miejsce z oceną 5/5.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Crystal Palace (Is-Serkin)","description_pl":"Najlepsze pastizzi na całej Malcie! Długa kolejka to dobry znak. prowadzący próbuje obie odmiany: z ricottą i z groszkiem plus anchois. Za 50 centów — demokratyczne jedzenie Malty.","tips_pl":"Triq Ir-Rabat — główna ulica Rabatu. Przychodź rano, kolejka po 11:00 jest spora.","story_pl":"$23","story_summary_pl":"Pastizzi za 50 centów — najlepsze na całej Malcie. Odkrywca Wojtek zamówił dziesięć. Jedyne miejsce z oceną 5/5.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b8999159-c8bb-4a49-8c85-331190675e5e","island":"gozo","slug":"gozo-marsalforn-tower","category":"monument","points":20,"lat":36.0784,"lng":14.2536,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"d5452257-1910-49f3-9f3e-d926f6437e63","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gozo-marsalforn-tower.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-marsalforn-tower.mp4","tiktok_ids":["d5452257-1910-49f3-9f3e-d926f6437e63","8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","d74d9771-7a1e-4ab1-9a4a-206a03a92876"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Marsalforn","description":"Wieża Wignacourta (1616) na klifie nad Marsalforn — jedna z największych wież strażniczych z piętrem mieszkalnym.","tips":"Przy drodze do salin. Zamknięta dla zwiedzających.","story":"$24","story_summary":"Wieża Marsalforn (1616) — jedna z sześciu potężnych wież Wignacourta, z piętrem mieszkalnym dla garnizonu. Dominuje nad północnym wybrzeżem Gozo przy drodze do salin.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Marsalforn","description_pl":"Wieża Wignacourta (1616) na klifie nad Marsalforn — jedna z największych wież strażniczych z piętrem mieszkalnym.","tips_pl":"Przy drodze do salin. Zamknięta dla zwiedzających.","story_pl":"$25","story_summary_pl":"Wieża Marsalforn (1616) — jedna z sześciu potężnych wież Wignacourta, z piętrem mieszkalnym dla garnizonu. Dominuje nad północnym wybrzeżem Gozo przy drodze do salin.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"bab2b9a0-0173-4292-9bce-3760b600d280","island":"malta","slug":"malta-auberge-de-castille","category":"monument","points":45,"lat":35.895769,"lng":14.511088,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-auberge-de-castille.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-auberge-de-castille.mp4","tiktok_ids":["f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc","23019639-8d39-4220-8f9e-a47488462c2e","8c962626-40e7-4eef-8792-8556a02f5ff5"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Auberge de Castille","description":"Najbardziej okazała auberge Zakonu, siedziba hiszpańsko-portugalskiej langwy. Dziś kancelaria premiera Malty.","tips":"Widok z zewnątrz — budynek zamknięty. Idealne zdjęcia z placu przed Upper Barrakka.","story":"$26","story_summary":"Auberge de Castille (1744) — najbardziej okazały budynek Rycerzy Maltańskich, dziś siedziba premiera Malty. Fasada z miodowego wapienia to ikona Valletty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Auberge de Castille","description_pl":"Najbardziej okazała auberge Zakonu, siedziba hiszpańsko-portugalskiej langwy. Dziś kancelaria premiera Malty.","tips_pl":"Widok z zewnątrz — budynek zamknięty. Idealne zdjęcia z placu przed Upper Barrakka.","story_pl":"$27","story_summary_pl":"Auberge de Castille (1744) — najbardziej okazały budynek Rycerzy Maltańskich, dziś siedziba premiera Malty. Fasada z miodowego wapienia to ikona Valletty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"59bb2e85-cace-4141-b210-cad702c9689c","island":"malta","slug":"malta-st-lawrence-birgu","category":"monument","points":45,"lat":35.887497,"lng":14.521346,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"f6b0b3e9-3acf-44bb-b931-e038a623d315","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-st-lawrence-birgu.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["f6b0b3e9-3acf-44bb-b931-e038a623d315","3888f225-b03f-4d4f-b826-a4ab55e904cc","4b16c3db-e3a0-4b8d-a3e0-d16719154411"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Kościół św. Wawrzyńca w Birgu","description":"Pierwsza konwentualna kaplica Zakonu na Malcie (1530). Wnętrze pełne rycerskich herbów i dzieł Mattii Pretiego.","tips":"Wejście bezpłatne. Cicho — to nadal czynny kościół.","story":"$28","story_summary":"Kościół św. Wawrzyńca (od 1530) — pierwsza kaplica konwentualna Rycerzy na Malcie, z obrazem Mattii Pretiego i rycerskimi nagrobkami. Równie piękny jak Konkatedra, ale bez tłumów.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Kościół św. Wawrzyńca w Birgu","description_pl":"Pierwsza konwentualna kaplica Zakonu na Malcie (1530). Wnętrze pełne rycerskich herbów i dzieł Mattii Pretiego.","tips_pl":"Wejście bezpłatne. Cicho — to nadal czynny kościół.","story_pl":"$29","story_summary_pl":"Kościół św. Wawrzyńca (od 1530) — pierwsza kaplica konwentualna Rycerzy na Malcie, z obrazem Mattii Pretiego i rycerskimi nagrobkami. Równie piękny jak Konkatedra, ale bez tłumów.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"4b0443d4-c48e-439d-9817-12e97f79ab90","island":"malta","slug":"malta-palazzo-falson","category":"monument","points":25,"lat":35.8862,"lng":14.402,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_palazzo_falson.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Palazzo Falson","description":"Najstarszy świecki budynek w Mdinie — styl sycylijsko-normański. prowadzący podziwia prywatną kolekcję sztuki i mebli w jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych palazzo na Malcie.","tips":"Wstęp: 10 EUR. Warto — jeden z najpiękniejszych domów na Malcie.","story":"$2a","story_summary":"Palazzo Falson — najstarszy budynek świecki w Mdinie (XIII w.), z kolekcją sztuki kapitana Gollchera. Muzeum-dom, w którym czas się zatrzymał.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Palazzo Falson","description_pl":"Najstarszy świecki budynek w Mdinie — styl sycylijsko-normański. prowadzący podziwia prywatną kolekcję sztuki i mebli w jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych palazzo na Malcie.","tips_pl":"Wstęp: 10 EUR. Warto — jeden z najpiękniejszych domów na Malcie.","story_pl":"$2b","story_summary_pl":"Palazzo Falson — najstarszy budynek świecki w Mdinie (XIII w.), z kolekcją sztuki kapitana Gollchera. Muzeum-dom, w którym czas się zatrzymał.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b762e515-6d55-4e3a-9dbb-2366333d75a6","island":"malta","slug":"malta-ghallis-tower","category":"monument","points":20,"lat":35.9538,"lng":14.4363,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-ghallis-tower.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża De Redina (Għallis)","description":"Jedna z 13 wież De Redina (1658) — najmniejszych, ale najliczniejszych wież strażniczych Zakonu. Otwarta po umówieniu.","tips":"Widok z zewnątrz. Otwierana sporadycznie przez Din l-Art Ħelwa.","story":"$2c","story_summary":"Wieża De Redina przy Għallis (1658) — jedna z trzynastu małych strażnic wybudowanych w zaledwie dwa lata. Najmniejsze, ale najliczniejsze wieże w systemie obronnym Malty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża De Redina (Għallis)","description_pl":"Jedna z 13 wież De Redina (1658) — najmniejszych, ale najliczniejszych wież strażniczych Zakonu. Otwarta po umówieniu.","tips_pl":"Widok z zewnątrz. Otwierana sporadycznie przez Din l-Art Ħelwa.","story_pl":"$2d","story_summary_pl":"Wieża De Redina przy Għallis (1658) — jedna z trzynastu małych strażnic wybudowanych w zaledwie dwa lata. Najmniejsze, ale najliczniejsze wieże w systemie obronnym Malty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"2e87cd59-1620-4d26-b559-bbf477fc5622","island":"malta","slug":"malta-zigumar-restaurant","category":"tavern","points":25,"lat":35.952,"lng":14.3968,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_zigumar_restaurant.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zigumar Restaurant","description":"Restauracja na końcu pomostu w St. Paul's Bay. prowadzący je tu homara z fettuccine, zupę owocową i linguine z krabem, popijając maltańskim winem.","tips":"Na samym końcu pomostu — najlepsze stoliki nad wodą. Rezerwuj!","story":"$2e","story_summary":"Restauracja na końcu pomostu w St. Paul's Bay — stoliki nad wodą, homar wielkości hełmu. Giermek Piotr walczył ze szczypcami i wygrał.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zigumar Restaurant","description_pl":"Restauracja na końcu pomostu w St. Paul's Bay. prowadzący je tu homara z fettuccine, zupę owocową i linguine z krabem, popijając maltańskim winem.","tips_pl":"Na samym końcu pomostu — najlepsze stoliki nad wodą. Rezerwuj!","story_pl":"$2f","story_summary_pl":"Restauracja na końcu pomostu w St. Paul's Bay — stoliki nad wodą, homar wielkości hełmu. Odkrywca Piotr walczył ze szczypcami i wygrał.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"74d880bb-392b-49c2-8072-69eb7c7695bf","island":"malta","slug":"malta-wignacourt-college","category":"monument","points":25,"lat":35.8815,"lng":14.3988,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_wignacourt_college.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wignacourt College / Museum","description":"Kolegialne muzeum z barokowymi obrazami Mattii Pretiego, ołtarzem przenośnym, butami papieża i lektykę sedan chair. prowadzący zwiedza wnętrze z zachwytem.","tips":"Tuż przy bazylice św. Pawła. Wstęp: 5 EUR.","story":"$30","story_summary":"Wignacourt College w Rabacie — muzeum ze zbiorami Mattii Pretiego, butami papieskimi i lektyką. Podziemne korytarze łączą się z katakumbami pod Rabatem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wignacourt College / Museum","description_pl":"Kolegialne muzeum z barokowymi obrazami Mattii Pretiego, ołtarzem przenośnym, butami papieża i lektykę sedan chair. prowadzący zwiedza wnętrze z zachwytem.","tips_pl":"Tuż przy bazylice św. Pawła. Wstęp: 5 EUR.","story_pl":"$31","story_summary_pl":"Wignacourt College w Rabacie — muzeum ze zbiorami Mattii Pretiego, butami papieskimi i lektyką. Podziemne korytarze łączą się z katakumbami pod Rabatem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"ca358f01-f4d6-459b-8ced-c2be1d2348c5","island":"gozo","slug":"gozo-fort-chambray","category":"monument","points":25,"lat":36.0229,"lng":14.2938,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"d3431a49-3b4c-4f23-b2da-dff1454f822c","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gozo-fort-chambray.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-fort-chambray.mp4","tiktok_ids":["d3431a49-3b4c-4f23-b2da-dff1454f822c","53af2182-4c47-4343-86aa-9051c28bf6c9","7906c934-792e-4c95-9572-48605677fa38"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Fort Chambray","description":"Ostatnia wielka fortyfikacja Zakonu na Gozo (1749). Miała być drugą Vallettą, ale nigdy jej nie ukończono.","tips":"Teren częściowo zabudowany (osiedle). Fort z zewnątrz wolny.","story":"$32","story_summary":"Fort Chambray (1749) — niedokończona \"druga Valletta\" na Gozo, sfinansowana przez francuskiego rycerza. Potężne mury bez miasta w środku, potem szpital psychiatryczny, dziś częściowo osiedle mieszkaniowe.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Fort Chambray","description_pl":"Ostatnia wielka fortyfikacja Zakonu na Gozo (1749). Miała być drugą Vallettą, ale nigdy jej nie ukończono.","tips_pl":"Teren częściowo zabudowany (osiedle). Fort z zewnątrz wolny.","story_pl":"$33","story_summary_pl":"Fort Chambray (1749) — niedokończona \"druga Valletta\" na Gozo, sfinansowana przez francuskiego rycerza. Potężne mury bez miasta w środku, potem szpital psychiatryczny, dziś częściowo osiedle mieszkaniowe.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"0b556001-b1c5-4dc9-8736-514d910c0641","island":"malta","slug":"malta-palazzo-xara","category":"tavern","points":30,"lat":35.8855,"lng":14.403,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_palazzo_xara.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-palazzo-xara.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Palazzo Xara (Relais & Châteaux)","description":"Butikowy hotel w Mdinie — pokoje z antykami, dziedziniec ze szklanym dachem, konfesjonał jako budka telefoniczna. prowadzący kończy tu podróż: taras z widokiem, ftira, pastizzi, Eggs Florentine i prosecco.","tips":"Przy murach Mdiny, blisko katedry. Nawet jak nie nocujesz — wejdź na taras na drink.","story":"$34","story_summary":"Butikowy hotel w Mdinie z konfesjonal-telefonem i tarasem z widokiem na połowę Malty. Tu prowadzący kończy odcinek. 5/5 tarcz.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Palazzo Xara (Relais & Châteaux)","description_pl":"Butikowy hotel w Mdinie — pokoje z antykami, dziedziniec ze szklanym dachem, konfesjonał jako budka telefoniczna. prowadzący kończy tu podróż: taras z widokiem, ftira, pastizzi, Eggs Florentine i prosecco.","tips_pl":"Przy murach Mdiny, blisko katedry. Nawet jak nie nocujesz — wejdź na taras na drink.","story_pl":"$35","story_summary_pl":"Butikowy hotel w Mdinie z konfesjonal-telefonem i tarasem z widokiem na połowę Malty. Tu prowadzący kończy odcinek. 5/5 tarcz.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f6193acb-8025-4b52-9764-c001af7614d9","island":"malta","slug":"malta-republic-square","category":"tavern","points":20,"lat":35.8981,"lng":14.5127,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_republic_square.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-republic-square.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Plac Republiki i Caffe Cordina","description":"Serce Valletty z pomnikiem Królowej Wiktorii i najstarszą kawiarnią Malty — Caffe Cordina (1837). prowadzący żartuje o „dwóch dodatkowych palcach\" pomnika i opowiada o dawnym casino dla Brytyjczyków.","tips":"Kawa i pastizzi w Cordina to obowiązek. Stoliki na zewnątrz z widokiem na plac.","story":"$36","story_summary":"Serce Valletty: pomnik Wiktorii z sześcioma palcami i Caffe Cordina (1837) — najstarsza kawiarnia Malty. Kawa, pastizzi i salon towarzyski wyspy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Plac Republiki i Caffe Cordina","description_pl":"Serce Valletty z pomnikiem Królowej Wiktorii i najstarszą kawiarnią Malty — Caffe Cordina (1837). prowadzący żartuje o „dwóch dodatkowych palcach\" pomnika i opowiada o dawnym casino dla Brytyjczyków.","tips_pl":"Kawa i pastizzi w Cordina to obowiązek. Stoliki na zewnątrz z widokiem na plac.","story_pl":"$37","story_summary_pl":"Serce Valletty: pomnik Wiktorii z sześcioma palcami i Caffe Cordina (1837) — najstarsza kawiarnia Malty. Kawa, pastizzi i salon towarzyski wyspy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b1bc79d9-0973-4973-b123-d3e51a7c7286","island":"malta","slug":"malta-cottonera-lines","category":"monument","points":25,"lat":35.8778,"lng":14.5367,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"32e3e320-195c-4f08-bc7a-bcc8427bbeed","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-cottonera-lines.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-cottonera-lines.mp4","tiktok_ids":["32e3e320-195c-4f08-bc7a-bcc8427bbeed","89ac914e-662b-4753-aa70-4ef510901ccb","f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Cottonera Lines (Brama Zabbar)","description":"Potężne mury obronne otaczające Trzy Miasta — 4.5 km umocnień wybudowanych w 1670 r. przez Wielkiego Mistrza Cottoner.","tips":"Brama Zabbar to najbardziej fotogeniczne wejście. Darmowy dostęp.","story":"$38","story_summary":"Cottonera Lines (1670) — 4,5 km murów obronnych otaczających Trzy Miasta. Największa fortyfikacja na Malcie, która nigdy nie walczyła. Brama Zabbar to barokowe arcydzieło.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Cottonera Lines (Brama Zabbar)","description_pl":"Potężne mury obronne otaczające Trzy Miasta — 4.5 km umocnień wybudowanych w 1670 r. przez Wielkiego Mistrza Cottoner.","tips_pl":"Brama Zabbar to najbardziej fotogeniczne wejście. Darmowy dostęp.","story_pl":"$39","story_summary_pl":"Cottonera Lines (1670) — 4,5 km murów obronnych otaczających Trzy Miasta. Największa fortyfikacja na Malcie, która nigdy nie walczyła. Brama Zabbar to barokowe arcydzieło.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"85073c71-9729-4914-b998-17acab6e59a7","island":"malta","slug":"malta-ghajn-tuffieha-tower","category":"monument","points":20,"lat":35.9329,"lng":14.3442,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-ghajn-tuffieha-tower.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-ghajn-tuffieha-tower.mp4","tiktok_ids":["48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7","83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5","58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Lascaris (Għajn Tuffieħa)","description":"Wieża z 1637 r. nad Golden Bay — jedna z dziesięciu wież Lascaris. Strzegła zachodniego wybrzeża przed korsarzami.","tips":"Nad plażą Golden Bay. Darmowy dostęp zewnętrzny. Idealne miejsce na zachód słońca.","story":"$3a","story_summary":"Wieża Lascaris nad Għajn Tuffieħa (1637) — jedna z dziesięciu wież broniących zachodniego wybrzeża. Stoi nad Golden Bay, najlepszym punktem na zachód słońca na Malcie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Lascaris (Għajn Tuffieħa)","description_pl":"Wieża z 1637 r. nad Golden Bay — jedna z dziesięciu wież Lascaris. Strzegła zachodniego wybrzeża przed korsarzami.","tips_pl":"Nad plażą Golden Bay. Darmowy dostęp zewnętrzny. Idealne miejsce na zachód słońca.","story_pl":"$3b","story_summary_pl":"Wieża Lascaris nad Għajn Tuffieħa (1637) — jedna z dziesięciu wież broniących zachodniego wybrzeża. Stoi nad Golden Bay, najlepszym punktem na zachód słońca na Malcie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"1f147d09-7266-491e-a836-029353a89942","island":"comino","slug":"comino-ghemieri-window","category":"hidden_gem","points":60,"lat":36.020001,"lng":14.3380249,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_02.jpg/1280px-Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_02.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_01.jpg/1280px-Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Comino_St_Mary%E2%80%99s_Tower.JPG/1280px-Comino_St_Mary%E2%80%99s_Tower.JPG"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ghemieri_window.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Okno Ghemieri","description":"Naturalna brama skalna w klifach Ras tal-Għemieri na północnym cyplu Comino. Przez otwór w skale widać spokojną zatokę — jedno z najbardziej fotografowanych, a jednocześnie najmniej znanych miejsc na wyspie. Dotarcie wymaga spaceru przez kamienisty teren od strony Santa Marija Bay.","tips":"Idź na północny wschód od plaży Santa Marija Bay wzdłuż krawędzi klifów. Okno najlepiej widać od strony morza lub z góry. Polecane o wschodzie słońca.","story":"$3c","story_summary":"Ghemieri Window to mały naturalny łuk skalny na Comino, miniaturowa wersja dawnego Azure Window z Gozo. Widoczny z morza podczas rejsu wokół wyspy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Okno Ghemieri","description_pl":"Naturalna brama skalna w klifach Ras tal-Għemieri na północnym cyplu Comino. Przez otwór w skale widać spokojną zatokę — jedno z najbardziej fotografowanych, a jednocześnie najmniej znanych miejsc na wyspie. Dotarcie wymaga spaceru przez kamienisty teren od strony Santa Marija Bay.","tips_pl":"Idź na północny wschód od plaży Santa Marija Bay wzdłuż krawędzi klifów. Okno najlepiej widać od strony morza lub z góry. Polecane o wschodzie słońca.","story_pl":"$3d","story_summary_pl":"Ghemieri Window to mały naturalny łuk skalny na Comino, miniaturowa wersja dawnego Azure Window z Gozo. Widoczny z morza podczas rejsu wokół wyspy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b1868bb8-8620-4ec1-b109-675dbce67bbc","island":"malta","slug":"malta-auberge-france-birgu","category":"monument","points":15,"lat":35.888,"lng":14.5188,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_auberge_france_birgu.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-auberge-france-birgu.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Auberge de France (Birgu)","description":"Dawna siedziba rycerzy francuskojęzycznych w Birgu. prowadzący pokazuje budynek z zewnątrz — cichą pamiątkę po czasach, gdy Birgu było stolicą Zakonu.","tips":"Widoczna z ulicy. Tuż obok Auberge de Provence.","story":"$3e","story_summary":"Auberge de France w Birgu — siedziba najpotężniejszej langwy Zakonu, z czasów gdy Birgu (nie Valletta) było stolicą rycerzy. Cichy świadek epoki sprzed Wielkiego Oblężenia.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Auberge de France (Birgu)","description_pl":"Dawna siedziba rycerzy francuskojęzycznych w Birgu. prowadzący pokazuje budynek z zewnątrz — cichą pamiątkę po czasach, gdy Birgu było stolicą Zakonu.","tips_pl":"Widoczna z ulicy. Tuż obok Auberge de Provence.","story_pl":"$3f","story_summary_pl":"Auberge de France w Birgu — siedziba najpotężniejszej langwy Zakonu, z czasów gdy Birgu (nie Valletta) było stolicą rycerzy. Cichy świadek epoki sprzed Wielkiego Oblężenia.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"134bc92c-4127-4eb2-8eab-4548dc6548b0","island":"malta","slug":"malta-mdina-gate","category":"monument","points":70,"lat":35.884746,"lng":14.403439,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"8c962626-40e7-4eef-8792-8556a02f5ff5","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-mdina-gate.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-mdina-gate.mp4","tiktok_ids":["8c962626-40e7-4eef-8792-8556a02f5ff5","df0c2390-266a-42fd-8c85-d0a27d9b864a","9270fb35-3f8e-473c-8e44-76b9a60ddb0b"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Brama Mdiny","description":"Główna brama do Cichego Miasta — zaprojektowana w 1724 r. przez Charlesa François de Mondion na zlecenie Wielkiego Mistrza de Vilheny.","tips":"Wejście bezpłatne. Najlepiej wieczorem po 20:00 gdy tłumy znikają.","story":"$40","story_summary":"Brama Mdiny (1724) — barokowe wejście do Cichego Miasta, zaprojektowane jako scenografia teatralna. Za monumentalną fasadą kryje się jedno z najcichszych miejsc na Malcie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Brama Mdiny","description_pl":"Główna brama do Cichego Miasta — zaprojektowana w 1724 r. przez Charlesa François de Mondion na zlecenie Wielkiego Mistrza de Vilheny.","tips_pl":"Wejście bezpłatne. Najlepiej wieczorem po 20:00 gdy tłumy znikają.","story_pl":"$41","story_summary_pl":"Brama Mdiny (1724) — barokowe wejście do Cichego Miasta, zaprojektowane jako scenografia teatralna. Za monumentalną fasadą kryje się jedno z najcichszych miejsc na Malcie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f63b43ae-6492-4edb-a368-2ff0ec142b7f","island":"malta","slug":"malta-national-library","category":"monument","points":15,"lat":35.8969,"lng":14.5121,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_national_library.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Biblioteka Narodowa Malty","description":"Dawne archiwum zakonne zaprojektowane przez Stefano Ittara — ostatni budynek wzniesiony przez Zakon przed upadkiem. Przechowuje m.in. akt nadania Malty Kawalerów przez Karola V.","tips":"Wstęp wolny. Sala główna z pięknym stropem.","story":"$42","story_summary":"Biblioteka Narodowa (1796) — ostatni wielki budynek Zakonu Maltańskiego, przechowuje akt nadania Malty z 1530 r. Wstęp wolny, jedna z najbardziej niedocenianych atrakcji Valletty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Biblioteka Narodowa Malty","description_pl":"Dawne archiwum zakonne zaprojektowane przez Stefano Ittara — ostatni budynek wzniesiony przez Zakon przed upadkiem. Przechowuje m.in. akt nadania Malty Kawalerów przez Karola V.","tips_pl":"Wstęp wolny. Sala główna z pięknym stropem.","story_pl":"$43","story_summary_pl":"Biblioteka Narodowa (1796) — ostatni wielki budynek Zakonu Maltańskiego, przechowuje akt nadania Malty z 1530 r. Wstęp wolny, jedna z najbardziej niedocenianych atrakcji Valletty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9c1f0e93-0f9b-4c77-bf9f-be816b397ea3","island":"malta","slug":"malta-birgu-waterfront","category":"monument","points":25,"lat":35.8878,"lng":14.5218,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_birgu_waterfront.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-birgu-waterfront.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Birgu — Stare Miasto","description":"Pierwsza siedziba Kawalerów na Malcie, starsza od Valletty. prowadzący spaceruje po pustych uliczkach i podziwia naturalny port — jeden z najpiękniejszych w Europie.","tips":"Dopłyń łodzią dghajsa z Valletty (2 EUR) zamiast autobusem — ten sam prom co prowadzący.","story":"$44","story_summary":"Birgu (Vittoriosa) — pierwsza stolica Rycerzy Maltańskich na Malcie, obrońcy Wielkiego Oblężenia 1565. Najlepiej zachowane historyczne miasto z portowym nabrzeżem jak za czasów Zakonu.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Birgu — Stare Miasto","description_pl":"Pierwsza siedziba Kawalerów na Malcie, starsza od Valletty. prowadzący spaceruje po pustych uliczkach i podziwia naturalny port — jeden z najpiękniejszych w Europie.","tips_pl":"Dopłyń łodzią dghajsa z Valletty (2 EUR) zamiast autobusem — ten sam prom co prowadzący.","story_pl":"$45","story_summary_pl":"Birgu (Vittoriosa) — pierwsza stolica Rycerzy Maltańskich na Malcie, obrońcy Wielkiego Oblężenia 1565. Najlepiej zachowane historyczne miasto z portowym nabrzeżem jak za czasów Zakonu.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"62630eee-80b6-42d1-be46-586be160ec97","island":"malta","slug":"malta-auberge-angleterre","category":"monument","points":20,"lat":35.8878,"lng":14.5222,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"4b16c3db-e3a0-4b8d-a3e0-d16719154411","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-auberge-angleterre.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-auberge-angleterre.mp4","tiktok_ids":["4b16c3db-e3a0-4b8d-a3e0-d16719154411","f6b0b3e9-3acf-44bb-b931-e038a623d315","3888f225-b03f-4d4f-b826-a4ab55e904cc"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Auberge d'Angleterre (Birgu)","description":"Siedziba angielskiej „langwy\" Zakonu w Birgu — jedna z najstarszych auberge na Malcie.","tips":"Budynek widoczny z zewnątrz. Obecnie własność prywatna.","story":"$46","story_summary":"Auberge d'Angleterre w Birgu — siedziba angielskich rycerzy Zakonu, jedna z najstarszych auberges na Malcie. Langwa angielska upadła, gdy Henryk VIII zerwał z Kościołem katolickim.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Auberge d'Angleterre (Birgu)","description_pl":"Siedziba angielskiej „langwy\" Zakonu w Birgu — jedna z najstarszych auberge na Malcie.","tips_pl":"Budynek widoczny z zewnątrz. Obecnie własność prywatna.","story_pl":"$47","story_summary_pl":"Auberge d'Angleterre w Birgu — siedziba angielskich rycerzy Zakonu, jedna z najstarszych auberges na Malcie. Langwa angielska upadła, gdy Henryk VIII zerwał z Kościołem katolickim.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"eec72725-80a1-4610-8262-6de03bea46e2","island":"malta","slug":"malta-fort-manoel","category":"monument","points":25,"lat":35.9029,"lng":14.5044,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-fort-manoel.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-fort-manoel.mp4","tiktok_ids":["f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc","4b305aef-b0ce-4ce0-913b-f08d2168cf98","dc29819e-8e13-47cd-98fd-f7e19a60ad84"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Fort Manoel","description":"Fort na Wyspie Manoel w porcie Marsamxett, wybudowany w 1726 r. Wykorzystywany jako scenografia filmowa (Gra o Tron).","tips":"Dojście mostem z Gżiry. Teren częściowo zamknięty — sprawdź godziny.","story":"$48","story_summary":"Fort Manoel (1726) — perfekcyjnie geometryczny fort na wyspie w porcie Marsamxett. Użyty jako Wielki Sept Baelora w \"Grze o Tron\". Trwa restauracja.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Fort Manoel","description_pl":"Fort na Wyspie Manoel w porcie Marsamxett, wybudowany w 1726 r. Wykorzystywany jako scenografia filmowa (Gra o Tron).","tips_pl":"Dojście mostem z Gżiry. Teren częściowo zamknięty — sprawdź godziny.","story_pl":"$49","story_summary_pl":"Fort Manoel (1726) — perfekcyjnie geometryczny fort na wyspie w porcie Marsamxett. Użyty jako Wielki Sept Baelora w \"Grze o Tron\". Trwa restauracja.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"075641aa-638a-490d-88c5-0b6aeb56ba67","island":"malta","slug":"malta-wignacourt-tower","category":"monument","points":25,"lat":35.949,"lng":14.4029,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-wignacourt-tower.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Wignacourta (St. Paul's Bay)","description":"Pierwsza z sześciu wież wybudowanych przez Wielkiego Mistrza Wignacourta (1610). Najstarsza zachowana wieża strażnicza na Malcie.","tips":"Wejście: 3 EUR. Mała wystawa o historii wież strażniczych.","story":"$4a","story_summary":"Wieża Wignacourta (1610) — najstarsza zachowana wieża strażnicza na Malcie i prototyp całego systemu obronnego. Dziś muzeum z wystawą o historii wież. Jedyna wieża Wignacourta dostępna od wewnątrz.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Wignacourta (St. Paul's Bay)","description_pl":"Pierwsza z sześciu wież wybudowanych przez Wielkiego Mistrza Wignacourta (1610). Najstarsza zachowana wieża strażnicza na Malcie.","tips_pl":"Wejście: 3 EUR. Mała wystawa o historii wież strażniczych.","story_pl":"$4b","story_summary_pl":"Wieża Wignacourta (1610) — najstarsza zachowana wieża strażnicza na Malcie i prototyp całego systemu obronnego. Dziś muzeum z wystawą o historii wież. Jedyna wieża Wignacourta dostępna od wewnątrz.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"346beb58-c04a-4507-a791-d010e0d4c158","island":"gozo","slug":"gozo-xlendi-tower","category":"monument","points":20,"lat":36.027,"lng":14.2144,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gozo-xlendi-tower.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-xlendi-tower.mp4","tiktok_ids":["859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Xlendi","description":"Wieża Lascaris z 1650 r. nad zatoką Xlendi — strzegła przed desantami na południowym wybrzeżu Gozo.","tips":"Widoczna ze szlaku klifowego Xlendi–Sanap. Darmowy dostęp zewnętrzny.","story":"$4c","story_summary":"Wieża Xlendi (1650) — jedna z dziesięciu wież Lascaris, chroniąca południowe wybrzeże Gozo przed piratami. Punkt orientacyjny szlaku klifowego Xlendi–Sanap.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Xlendi","description_pl":"Wieża Lascaris z 1650 r. nad zatoką Xlendi — strzegła przed desantami na południowym wybrzeżu Gozo.","tips_pl":"Widoczna ze szlaku klifowego Xlendi–Sanap. Darmowy dostęp zewnętrzny.","story_pl":"$4d","story_summary_pl":"Wieża Xlendi (1650) — jedna z dziesięciu wież Lascaris, chroniąca południowe wybrzeże Gozo przed piratami. Punkt orientacyjny szlaku klifowego Xlendi–Sanap.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"571bf1b0-d06d-4897-acaa-a898b5797493","island":"malta","slug":"malta-valletta-city-gate","category":"monument","points":20,"lat":35.8953,"lng":14.5086,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_valletta_city_gate.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Brama Miejska (City Gate)","description":"Nowa brama Renzo Piano z 2014 roku — monumentalne wejście do Valletty. prowadzący rozpoczyna tu swoją maltańską podróż, podziwiając kontrast nowoczesnej architektury z XVI-wiecznymi murami.","tips":"Przyjdź rano przed 9:00 — mniej tłumów. Autobusy zatrzymują się tuż przed bramą.","story":"$4e","story_summary":"Brama Miejska Valletty — trzecia w historii, zaprojektowana przez Renzo Piano (2014). Kontrowersyjne połączenie XVI-wiecznych bastionów z nowoczesną architekturą, dziś ikona miasta.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Brama Miejska (City Gate)","description_pl":"Nowa brama Renzo Piano z 2014 roku — monumentalne wejście do Valletty. prowadzący rozpoczyna tu swoją maltańską podróż, podziwiając kontrast nowoczesnej architektury z XVI-wiecznymi murami.","tips_pl":"Przyjdź rano przed 9:00 — mniej tłumów. Autobusy zatrzymują się tuż przed bramą.","story_pl":"$4f","story_summary_pl":"Brama Miejska Valletty — trzecia w historii, zaprojektowana przez Renzo Piano (2014). Kontrowersyjne połączenie XVI-wiecznych bastionów z nowoczesną architekturą, dziś ikona miasta.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"5dde5f13-77f4-4ffe-8b4c-8c2f70f88adf","island":"malta","slug":"malta-mdina-walls-night","category":"viewpoint","points":25,"lat":35.885,"lng":14.4035,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_mdina_walls_night.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Mury Mdiny nocą","description":"Widok z bastionów Mdiny po zmroku — migoczące światła Malty, morze rozciągające się po horyzont. prowadzący mówi: „Mdina to najbardziej klimatyczne miejsce na Malcie.\"","tips":"Przyjdź po 20:00 — uliczki oświetlone kutymi latarniami, kroki odbijają się echem.","story":"$50","story_summary":"Mdina po zmroku — 300 mieszkańców, kute latarnie, cisza i panorama migoczącej Malty z bastionów. \"Najbardziej klimatyczne miejsce na Malcie\" według prowadzący.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Mury Mdiny nocą","description_pl":"Widok z bastionów Mdiny po zmroku — migoczące światła Malty, morze rozciągające się po horyzont. prowadzący mówi: „Mdina to najbardziej klimatyczne miejsce na Malcie.\"","tips_pl":"Przyjdź po 20:00 — uliczki oświetlone kutymi latarniami, kroki odbijają się echem.","story_pl":"$51","story_summary_pl":"Mdina po zmroku — 300 mieszkańców, kute latarnie, cisza i panorama migoczącej Malty z bastionów. \"Najbardziej klimatyczne miejsce na Malcie\" według prowadzący.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b7612dbe-6555-4489-bfab-41171b3a3b02","island":"malta","slug":"malta-st-pauls-bay-promenade","category":"viewpoint","points":20,"lat":35.9512,"lng":14.3975,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_st_pauls_bay_promenade.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka św. Pawła — Promenada","description":"Tętniący życiem kurort na północy Malty, gdzie wg tradycji rozbił się statek Apostoła Pawła w 60 r. n.e. prowadzący stoi na molo i podziwia widoki na zatokę.","tips":"Autobus z Valletty ~30-40 min. Promenada wieczorem jest magiczna.","story":"$52","story_summary":"Zatoka św. Pawła — według tradycji miejsce rozbicia Apostoła w 60 r. n.e. Dziś tętniący życiem kurort z kilometrową promenadą i widokiem na wysepkę z posągiem świętego.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka św. Pawła — Promenada","description_pl":"Tętniący życiem kurort na północy Malty, gdzie wg tradycji rozbił się statek Apostoła Pawła w 60 r. n.e. prowadzący stoi na molo i podziwia widoki na zatokę.","tips_pl":"Autobus z Valletty ~30-40 min. Promenada wieczorem jest magiczna.","story_pl":"$53","story_summary_pl":"Zatoka św. Pawła — według tradycji miejsce rozbicia Apostoła w 60 r. n.e. Dziś tętniący życiem kurort z kilometrową promenadą i widokiem na wysepkę z posągiem świętego.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"d9a766cd-e81b-42b4-afdf-9d9eb923d023","island":"malta","slug":"malta-valletta-parliament","category":"monument","points":40,"lat":35.89643,"lng":14.509629,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_valletta_parliament.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Parlament Malty","description":"Nowoczesny gmach parlamentu (Renzo Piano) obok ruin opery brytyjskiej przekształconej w teatr open-air. prowadzący pokazuje oba budynki jako symbol maltańskiej transformacji.","tips":"Pjazza Teatru Rjal jest otwarta — wejdź na ruiny.","story":"$54","story_summary":"Ruiny Royal Opera House (zbombardowanej w 1942) przekształcone przez Renzo Piano w teatr open-air. Obok nowy parlament Malty (2015) — kontrast przeszłości i przyszłości.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Parlament Malty","description_pl":"Nowoczesny gmach parlamentu (Renzo Piano) obok ruin opery brytyjskiej przekształconej w teatr open-air. prowadzący pokazuje oba budynki jako symbol maltańskiej transformacji.","tips_pl":"Pjazza Teatru Rjal jest otwarta — wejdź na ruiny.","story_pl":"$55","story_summary_pl":"Ruiny Royal Opera House (zbombardowanej w 1942) przekształcone przez Renzo Piano w teatr open-air. Obok nowy parlament Malty (2015) — kontrast przeszłości i przyszłości.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"54cb32f6-54e0-476a-b831-53097d83bf6d","island":"malta","slug":"malta-watchtower-tuffieha","category":"monument","points":20,"lat":35.935,"lng":14.343,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_watchtower_tuffieha.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Strażnicza nad Tuffieħą","description":"Jedna z wież rycerskich z XVII w. — element systemu obronnego przeciw piratom berberyjskim. prowadzący opowiada o łańcuchu wież wzdłuż całego wybrzeża Malty.","tips":"Tuż przy Golden Bay. Wieża widoczna z klifu nad plażą.","story":"$56","story_summary":"Wieża strażnicza nad Tuffieħą — ogniwo XVII-wiecznego łańcucha wież na zachodnim wybrzeżu. System ognia i dymu przekazywał ostrzeżenie do Mdiny w kilkanaście minut.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Strażnicza nad Tuffieħą","description_pl":"Jedna z wież rycerskich z XVII w. — element systemu obronnego przeciw piratom berberyjskim. prowadzący opowiada o łańcuchu wież wzdłuż całego wybrzeża Malty.","tips_pl":"Tuż przy Golden Bay. Wieża widoczna z klifu nad plażą.","story_pl":"$57","story_summary_pl":"Wieża strażnicza nad Tuffieħą — ogniwo XVII-wiecznego łańcucha wież na zachodnim wybrzeżu. System ognia i dymu przekazywał ostrzeżenie do Mdiny w kilkanaście minut.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"730bf75a-65a6-4492-9fa6-0e8a73053b32","island":"malta","slug":"malta-inquisitors-palace","category":"monument","points":75,"lat":35.887231,"lng":14.522434,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":"4b16c3db-e3a0-4b8d-a3e0-d16719154411","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-inquisitors-palace.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-inquisitors-palace.mp4","tiktok_ids":["4b16c3db-e3a0-4b8d-a3e0-d16719154411","df0c2390-266a-42fd-8c85-d0a27d9b864a","3888f225-b03f-4d4f-b826-a4ab55e904cc"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Pałac Inkwizytora","description":"Siedziba maltańskiej inkwizycji od 1574 do 1798. Jedyny pałac inkwizytora na świecie otwarty dla zwiedzających.","tips":"Wejście: 6 EUR. Warto zobaczyć cele więźniów z graffiti na ścianach.","story":"$58","story_summary":"Pałac Inkwizytora (od 1574) — jedyny na świecie pałac inkwizycji otwarty dla turystów. Sala trybunału i cele więzienne z graffiti wyrytymi przez więźniów. Dwóch inkwizytorów zostało papieżami.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Pałac Inkwizytora","description_pl":"Siedziba maltańskiej inkwizycji od 1574 do 1798. Jedyny pałac inkwizytora na świecie otwarty dla zwiedzających.","tips_pl":"Wejście: 6 EUR. Warto zobaczyć cele więźniów z graffiti na ścianach.","story_pl":"$59","story_summary_pl":"Pałac Inkwizytora (od 1574) — jedyny na świecie pałac inkwizycji otwarty dla turystów. Sala trybunału i cele więzienne z graffiti wyrytymi przez więźniów. Dwóch inkwizytorów zostało papieżami.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e882b4e4-f1c7-4a28-8f19-b79fde64aadd","island":"malta","slug":"malta-st-pauls-basilica-rabat","category":"monument","points":60,"lat":35.881879,"lng":14.398943,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_st_pauls_basilica_rabat.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Bazylika św. Pawła w Rabacie","description":"Kościół w centrum Rabatu, obok kolegium joannitów. prowadzący przechodzi obok i opowiada o związku św. Pawła z Maltą — Apostoł spędził tu 3 miesiące po rozbiciu statku.","tips":"Centrum Rabatu. Widoczna z głównej ulicy.","story":"$5a","story_summary":"Bazylika św. Pawła w Rabacie stoi nad grotą, w której według tradycji mieszkał Apostoł Paweł po rozbiciu się na Malcie w 60 r. n.e. Jedno z najstarszych miejsc kultu na wyspie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Bazylika św. Pawła w Rabacie","description_pl":"Kościół w centrum Rabatu, obok kolegium joannitów. prowadzący przechodzi obok i opowiada o związku św. Pawła z Maltą — Apostoł spędził tu 3 miesiące po rozbiciu statku.","tips_pl":"Centrum Rabatu. Widoczna z głównej ulicy.","story_pl":"$5b","story_summary_pl":"Bazylika św. Pawła w Rabacie stoi nad grotą, w której według tradycji mieszkał Apostoł Paweł po rozbiciu się na Malcie w 60 r. n.e. Jedno z najstarszych miejsc kultu na wyspie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"71f38d6a-600f-4392-9149-363892d8ab24","island":"malta","slug":"malta-root81","category":"tavern","points":25,"lat":35.8835,"lng":14.3965,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_root81.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Root 81 Restaurant","description":"Nowoczesna restauracja przy drodze nr 81 łączącej Vallettę z Rabatem. prowadzący je tu beef tartare z grzybami, ravioli z królikiem, croquetas z kaczki i wino Shiraz-Cabernet.","tips":"Przy drodze łączącej Vallettę z Rabatem/Mdiną. Rezerwacja zalecana.","story":"$5c","story_summary":"Nowoczesna restauracja przy drodze 81. Beef tartare, ravioli z królikiem, croquetas z kaczki i maltańskie wino. Tradycja w nowym wydaniu.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Root 81 Restaurant","description_pl":"Nowoczesna restauracja przy drodze nr 81 łączącej Vallettę z Rabatem. prowadzący je tu beef tartare z grzybami, ravioli z królikiem, croquetas z kaczki i wino Shiraz-Cabernet.","tips_pl":"Przy drodze łączącej Vallettę z Rabatem/Mdiną. Rezerwacja zalecana.","story_pl":"$5d","story_summary_pl":"Nowoczesna restauracja przy drodze 81. Beef tartare, ravioli z królikiem, croquetas z kaczki i maltańskie wino. Tradycja w nowym wydaniu.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"1e01dbc8-f9b9-4ff9-942d-0611c40a09b5","island":"gozo","slug":"gozo-fontana-aqueduct","category":"hidden_gem","points":20,"lat":36.038,"lng":14.235,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gozo_fontana_aqueduct.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-fontana-aqueduct.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Fontana — Akwedukt Rycerzy","description":"Wioska z akweduktem z XVII w. i publiczną pralnią nadal czynną! prowadzący spaceruje wśród kamiennych kanałów i opowiada o rycerskim systemie wodociągowym.","tips":"Między Victorią a Għarb. Pralnia jest tuż przy głównej drodze.","story":"$5e","story_summary":"Fontana — wioska nazwana od naturalnego źródła, z rycerskim akweduktem z XVII w. i publiczną pralnią, która działa do dziś. Żywy zabytek przy głównej drodze na Gozo.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Fontana — Akwedukt Rycerzy","description_pl":"Wioska z akweduktem z XVII w. i publiczną pralnią nadal czynną! prowadzący spaceruje wśród kamiennych kanałów i opowiada o rycerskim systemie wodociągowym.","tips_pl":"Między Victorią a Għarb. Pralnia jest tuż przy głównej drodze.","story_pl":"$5f","story_summary_pl":"Fontana — wioska nazwana od naturalnego źródła, z rycerskim akweduktem z XVII w. i publiczną pralnią, która działa do dziś. Żywy zabytek przy głównej drodze na Gozo.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9db450c8-3136-4128-b34a-57be973694bd","island":"gozo","slug":"gozo-fontana-cottage","category":"tavern","points":15,"lat":36.0375,"lng":14.2345,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gozo_fontana_cottage.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-fontana-cottage.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Fontana Cottage — Sklep z Pamiątkami","description":"Sklep z lokalnymi specjałami Gozo. prowadzący kupuje koronki, ser owczy, oliwki, suszone pomidory, karczochy, kapary i nugat — prawdziwy skarb gozitańskiego rzemiosła.","tips":"Na głównej drodze w Fontana. Degustacja serów gratis!","story":"$60","story_summary":"Skarbiec gozitańskich specjałów: ser, koronki, nugat, kapary. Darmowa degustacja serów. Giermek Bartek chciał się tu wprowadzić.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Fontana Cottage — Sklep z Pamiątkami","description_pl":"Sklep z lokalnymi specjałami Gozo. prowadzący kupuje koronki, ser owczy, oliwki, suszone pomidory, karczochy, kapary i nugat — prawdziwy skarb gozitańskiego rzemiosła.","tips_pl":"Na głównej drodze w Fontana. Degustacja serów gratis!","story_pl":"$61","story_summary_pl":"Skarbiec gozitańskich specjałów: ser, koronki, nugat, kapary. Darmowa degustacja serów. Odkrywca Bartek chciał się tu wprowadzić.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"97432cc3-1641-41f1-a2d2-a4bfc1fb9dc4","island":"malta","slug":"malta-cirkewwa-ferry","category":"viewpoint","points":15,"lat":35.988,"lng":14.327,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_cirkewwa_ferry.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-cirkewwa-ferry.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Terminal Promowy Ċirkewwa","description":"Północno-zachodni kraniec Malty — tu prowadzący wsiada na prom na Gozo. 25-minutowa przeprawa z widokami na Comino i Błękitną Lagunę.","tips":"Prom co 45 min w sezonie. Bilet w jedną stronę z samochodu: ~15 EUR, pieszy: 4.65 EUR.","story":"$62","story_summary":"Terminal promowy Ċirkewwa — skraj Malty, skąd odpływa prom na Gozo. 25-minutowa przeprawa z widokiem na Comino i Błękitną Lagunę. Most czy prom? Spór trwa.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Terminal Promowy Ċirkewwa","description_pl":"Północno-zachodni kraniec Malty — tu prowadzący wsiada na prom na Gozo. 25-minutowa przeprawa z widokami na Comino i Błękitną Lagunę.","tips_pl":"Prom co 45 min w sezonie. Bilet w jedną stronę z samochodu: ~15 EUR, pieszy: 4.65 EUR.","story_pl":"$63","story_summary_pl":"Terminal promowy Ċirkewwa — skraj Malty, skąd odpływa prom na Gozo. 25-minutowa przeprawa z widokiem na Comino i Błękitną Lagunę. Most czy prom? Spór trwa.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"a97f906b-81cc-42b4-8348-c0f56dd3e03a","island":"malta","slug":"malta-nenu-baker","category":"tavern","points":25,"lat":35.8992,"lng":14.5107,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_nenu_baker.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Nenu the Artisan Baker","description":"Dawna piekarnia przekształcona w restaurację z oryginalnym piecem opalany drewnem. Jedna z restauracji polecanych przez prowadzący — serwuje tradycyjną ftirę i dania maltańskie w autentycznym wnętrzu.","tips":"Adres: 143 St Dominic Street. Rezerwacja zalecana wieczorem.","story":"$64","story_summary":"Dawna piekarnia z oryginalnym piecem opalanym drewnem. Ftira o średnicy tarczy i królik po maltańsku. Giermek Marek i Komtur jedli w milczeniu pełnym szacunku.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Nenu the Artisan Baker","description_pl":"Dawna piekarnia przekształcona w restaurację z oryginalnym piecem opalany drewnem. Jedna z restauracji polecanych przez prowadzący — serwuje tradycyjną ftirę i dania maltańskie w autentycznym wnętrzu.","tips_pl":"Adres: 143 St Dominic Street. Rezerwacja zalecana wieczorem.","story_pl":"$65","story_summary_pl":"Dawna piekarnia z oryginalnym piecem opalanym drewnem. Ftira o średnicy tarczy i królik po maltańsku. Odkrywca Marek i Komtur jedli w milczeniu pełnym szacunku.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"de9da351-54b1-42e8-8a32-5070426bc61d","island":"malta","slug":"malta-rubino","category":"tavern","points":30,"lat":35.8976,"lng":14.51,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_rubino.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-rubino.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Rubino","description":"Główna restauracja odcinka! Kapunata i inne klasyczne dania maltańskie. Polecona osobiście przez prezydentkę Robertę Metsolę. prowadzący kończy tu swój dzień w Valletcie.","tips":"Adres: 53 Old Bakery Street (Triq l-Ifran). Obiad lepszy niż kolacja — bardziej kameralnie.","story":"$66","story_summary":"Restauracja polecona przez Robertę Metsolę. Kapunata — maltańska ratatouille — smakuje jak historia wyspy. Ponad 100 lat na Old Bakery Street.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Rubino","description_pl":"Główna restauracja odcinka! Kapunata i inne klasyczne dania maltańskie. Polecona osobiście przez prezydentkę Robertę Metsolę. prowadzący kończy tu swój dzień w Valletcie.","tips_pl":"Adres: 53 Old Bakery Street (Triq l-Ifran). Obiad lepszy niż kolacja — bardziej kameralnie.","story_pl":"$67","story_summary_pl":"Restauracja polecona przez Robertę Metsolę. Kapunata — maltańska ratatouille — smakuje jak historia wyspy. Ponad 100 lat na Old Bakery Street.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e1c366ef-3bfe-4dfa-b883-ac76b3cd7d6c","island":"gozo","slug":"gozo-cafe-royale","category":"tavern","points":20,"lat":36.0445,"lng":14.2395,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":0,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gozo_cafe_royale.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-cafe-royale.mp4","tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Cafe Royale (Victoria)","description":"Kawiarnia na głównym placu Victorii pod Cytadelą. prowadzący zamawia tu ħobż biż-żejt — klasyczną maltańską kanapkę z tuńczykiem, fasolą i oliwą, z chipsami.","tips":"Independence Square — najlepsze stoliki na zewnątrz z widokiem na Cytadelę.","story":"$68","story_summary":"Kawiarnia na głównym placu Victorii z widokiem na Cytadelę. Ħobż biż-żejt o rozmiarach tarczy. Giermek Tomasz zamówił dwie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Cafe Royale (Victoria)","description_pl":"Kawiarnia na głównym placu Victorii pod Cytadelą. prowadzący zamawia tu ħobż biż-żejt — klasyczną maltańską kanapkę z tuńczykiem, fasolą i oliwą, z chipsami.","tips_pl":"Independence Square — najlepsze stoliki na zewnątrz z widokiem na Cytadelę.","story_pl":"$69","story_summary_pl":"Kawiarnia na głównym placu Victorii z widokiem na Cytadelę. Ħobż biż-żejt o rozmiarach tarczy. Odkrywca Tomasz zamówił dwie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9c19ccf4-8fe8-45c5-80ac-a8fdb57bd9c3","island":"gozo","slug":"gozo-ramla-bay","category":"beach","points":25,"lat":36.0617,"lng":14.2841,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/West_view_of_Ramla_Bay%2C_Gozo_20110428_1.jpg/1280px-West_view_of_Ramla_Bay%2C_Gozo_20110428_1.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_02.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_02.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_03.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_03.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1,"video_id":"d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ramla_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/ramla-bay-story.mp4","tiktok_ids":["d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Ramla","description":"Najsłynniejsza plaża Gozo — charakterystyczny czerwono-złoty piasek i największa plaża piaszczysta na wyspie. Pod piaskiem ukryte są ruiny rzymskiej willi.","tips":"Przyjdź wczesnym rankiem na pustą plażę. Posąg Matki Boskiej stoi na wschodnim końcu zatoki.","story":"$6a","story_summary":"Ramla Bay to największa plaża Gozo z charakterystycznym pomarańczowo-czerwonym piaskiem. Pod wydmami kryją się ruiny rzymskiej willi z I-IV w. n.e. z 19 pomieszczeniami.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Ramla","description_pl":"Najsłynniejsza plaża Gozo — charakterystyczny czerwono-złoty piasek i największa plaża piaszczysta na wyspie. Pod piaskiem ukryte są ruiny rzymskiej willi.","tips_pl":"Przyjdź wczesnym rankiem na pustą plażę. Posąg Matki Boskiej stoi na wschodnim końcu zatoki.","story_pl":"$6b","story_summary_pl":"Ramla Bay to największa plaża Gozo z charakterystycznym pomarańczowo-czerwonym piaskiem. Pod wydmami kryją się ruiny rzymskiej willi z I-IV w. n.e. z 19 pomieszczeniami.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"1e709a16-86d9-40b8-bbff-b4d9807a27e9","island":"malta","slug":"malta-st-johns-co-cathedral","category":"monument","points":100,"lat":35.897904,"lng":14.512363,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Concatedral_de_San_Juan%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_246-248_HDR.jpg/1280px-Concatedral_de_San_Juan%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_246-248_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Concatedral_de_San_Juan%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_196.jpg/1280px-Concatedral_de_San_Juan%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_196.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Painting_of_Saint_George_and_the_Dragon_in_St._John%27s_Co-Cathedral.jpg/1280px-Painting_of_Saint_George_and_the_Dragon_in_St._John%27s_Co-Cathedral.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":1,"video_id":"ca545146-8e70-431c-8419-2aa197ccccb4","reading_time_min":5,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/st_johns_co_cathedral.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["ca545146-8e70-431c-8419-2aa197ccccb4","e76c0410-0a44-4411-b794-6d6a1a81df29","12ed7801-b93f-4db9-b0dd-2677611a8bf9"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Konkatedra św. Jana","description":"Arcydzieło baroku z 1577 roku — skromna fasada kryje jedno z najbogatszych wnętrz sakralnych na świecie. Podłoga z 375 nagrobków rycerzy maltańskich, dwa obrazy Caravaggia.","tips":"Wejście 15 EUR. Przyjdź na otwarcie (9:30) — potem kolejki. Nie przegap \"Ścięcia św. Jana\" Caravaggia w oratorium.","story":"$6c","story_summary":"Konkatedra św. Jana to arcydzieło baroku, gdzie każda z 8 kaplic należała do innego \"języka\" Zakonu. Na posadzce 374 nagrobki rycerzy. Dwa obrazy Caravaggia, w tym \"Ścięcie św. Jana\" — jedyny podpisany.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Konkatedra św. Jana","description_pl":"Arcydzieło baroku z 1577 roku — skromna fasada kryje jedno z najbogatszych wnętrz sakralnych na świecie. Podłoga z 375 nagrobków rycerzy maltańskich, dwa obrazy Caravaggia.","tips_pl":"Wejście 15 EUR. Przyjdź na otwarcie (9:30) — potem kolejki. Nie przegap \"Ścięcia św. Jana\" Caravaggia w oratorium.","story_pl":"$6d","story_summary_pl":"Konkatedra św. Jana to arcydzieło baroku, gdzie każda z 8 kaplic należała do innego \"języka\" Zakonu. Na posadzce 374 nagrobki rycerzy. Dwa obrazy Caravaggia, w tym \"Ścięcie św. Jana\" — jedyny podpisany.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"2b639c8c-faf7-4a52-a36a-a914b49441b9","island":"comino","slug":"comino-blue-lagoon","category":"beach","points":80,"lat":36.0141,"lng":14.3244,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%2B_Large_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Small_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%2B_Large_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Small_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_02_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_04_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_02_ies.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":1,"video_id":"ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/blue_lagoon.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-blue-lagoon.mp4","tiktok_ids":["ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Blue Lagoon","description":"Najbardziej znana plaża Malty — kryształowa, turkusowa woda między Comino a wyspą Cominotto. Limitowany wstęp (4000 osób/dzień).","tips":"Przyjedź przed 9:00 lub po 15:00 żeby uniknąć tłumów. Leżaki do wynajęcia za €30/para.","story":"$6e","story_summary":"Błękitna Laguna — ikona Malty, gdzie turkusowa woda o widoczności do 30 metrów tworzy naturalny basen między Comino a Cominotto. Od 2023 r. limit 4000 osób dziennie chroni ten kruchy ekosystem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Blue Lagoon","description_pl":"Najbardziej znana plaża Malty — kryształowa, turkusowa woda między Comino a wyspą Cominotto. Limitowany wstęp (4000 osób/dzień).","tips_pl":"Przyjedź przed 9:00 lub po 15:00 żeby uniknąć tłumów. Leżaki do wynajęcia za €30/para.","story_pl":"$6f","story_summary_pl":"Błękitna Laguna — ikona Malty, gdzie turkusowa woda o widoczności do 30 metrów tworzy naturalny basen między Comino a Cominotto. Od 2023 r. limit 4000 osób dziennie chroni ten kruchy ekosystem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"6de83d16-eb42-4618-8337-e0e2a876dd70","island":"gozo","slug":"gozo-xlendi-bay","category":"beach","points":25,"lat":36.0297,"lng":14.2189,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_84.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_84.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_95-97_HDR.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_95-97_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Xlendi_Bucht_Panorama.jpg/1280px-Xlendi_Bucht_Panorama.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":2,"video_id":"859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/xlendi_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/xlendi-bay-story.mp4","tiktok_ids":["859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Xlendi","description":"Osłonięta zatoka rybackiej wioski otoczona dramatycznymi klifami. Popularna do pływania, skakania z klifów i kolacji na nabrzeżu.","tips":"Przejdź ścieżką klifową na południe w stronę Xlendi Tower — piękne widoki i mniej ludzi.","story":"$70","story_summary":"Xlendi Bay to malownicza zatoka rybacka na południu Gozo. W 2007 roku na dnie morza przy Xlendi odkryto fenicki statek handlowy z VII w. p.n.e., ósmy taki wrak na świecie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Xlendi","description_pl":"Osłonięta zatoka rybackiej wioski otoczona dramatycznymi klifami. Popularna do pływania, skakania z klifów i kolacji na nabrzeżu.","tips_pl":"Przejdź ścieżką klifową na południe w stronę Xlendi Tower — piękne widoki i mniej ludzi.","story_pl":"$71","story_summary_pl":"Xlendi Bay to malownicza zatoka rybacka na południu Gozo. W 2007 roku na dnie morza przy Xlendi odkryto fenicki statek handlowy z VII w. p.n.e., ósmy taki wrak na świecie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"020b8a76-34a7-4f87-a402-9d1ef129f1a8","island":"comino","slug":"comino-santa-marija-bay","category":"beach","points":25,"lat":36.0164,"lng":14.3369,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Santa_Marija_Bay.jpg/1280px-Santa_Marija_Bay.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Comino_lake_environment.jpg/1280px-Comino_lake_environment.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Roman_Era_Burial_from_Comino.jpg/1280px-Roman_Era_Burial_from_Comino.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":2,"video_id":"11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/santa_marija_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Santa Marija","description":"Spokojna zatoka z białym piaskiem i drzewami tamaryszku dającymi cień. Idealna dla rodzin z dziećmi.","tips":"Jedna z niewielu plaż Comino z naturalnym cieniem. Mniej zatłoczona niż Błękitna Laguna.","story":"$72","story_summary":"Jedyna piaszczysta plaża Comino — Santa Marija Bay z naturalnym cieniem tamaryszków. Tu łączyła się od wieków mała społeczność wyspy, a dziś to raj dla rodzin z dziećmi.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Santa Marija","description_pl":"Spokojna zatoka z białym piaskiem i drzewami tamaryszku dającymi cień. Idealna dla rodzin z dziećmi.","tips_pl":"Jedna z niewielu plaż Comino z naturalnym cieniem. Mniej zatłoczona niż Błękitna Laguna.","story_pl":"$73","story_summary_pl":"Jedyna piaszczysta plaża Comino — Santa Marija Bay z naturalnym cieniem tamaryszków. Tu łączyła się od wieków mała społeczność wyspy, a dziś to raj dla rodzin z dziećmi.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"071567b0-2984-4adc-9369-bbf4d80da859","island":"malta","slug":"malta-grandmasters-palace","category":"monument","points":90,"lat":35.89901,"lng":14.513817,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ef/Courtyard_Grand_Master%27s_Palace_Valletta_2024.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/69/Courtyard_Grand_Master%27s_Palace_Valletta.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3b/Grand_Master%27s_Palace_state_room_Valletta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":2,"video_id":"f4ed99ec-2e38-4d7e-9179-d307e424e6a5","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/grandmasters_palace.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["f4ed99ec-2e38-4d7e-9179-d307e424e6a5","d9dfd952-d0df-4a3f-9637-2f4c3a4e8d88","203b98ab-cd6b-465c-8530-ba3c1bf67339"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Pałac Wielkiego Mistrza","description":"Siedziba Wielkich Mistrzów Zakonu od 1571 roku, dziś kancelaria Prezydenta Malty. Zbrojownia z 5000 eksponatami — jedna z największych w Europie.","tips":"Zbrojownia (osobne wejście) jest absolutnym \"must see\". Korytarze z portretami wszystkich Wielkich Mistrzów.","story":"$74","story_summary":"Pałac Wielkiego Mistrza w Valletcie to dawna siedziba władców Zakonu Maltańskiego, potem gubernatorów brytyjskich, dziś prezydenta Malty. Zbrojownia zawiera 5000 eksponatów, w tym zbroje ceremonialne rycerzy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Pałac Wielkiego Mistrza","description_pl":"Siedziba Wielkich Mistrzów Zakonu od 1571 roku, dziś kancelaria Prezydenta Malty. Zbrojownia z 5000 eksponatami — jedna z największych w Europie.","tips_pl":"Zbrojownia (osobne wejście) jest absolutnym \"must see\". Korytarze z portretami wszystkich Wielkich Mistrzów.","story_pl":"$75","story_summary_pl":"Pałac Wielkiego Mistrza w Valletcie to dawna siedziba władców Zakonu Maltańskiego, potem gubernatorów brytyjskich, dziś prezydenta Malty. Zbrojownia zawiera 5000 eksponatów, w tym zbroje ceremonialne rycerzy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"8a9970db-e18b-4043-90d2-6d4248e4730f","island":"comino","slug":"comino-san-niklaw-bay","category":"beach","points":25,"lat":36.0184,"lng":14.3301,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Comino_coastline.jpg/1280px-Comino_coastline.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/COMINO_-_MALTA_%283467783246%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Santa_Maria_Tower.jpg/1280px-Santa_Maria_Tower.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":3,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/san_niklaw_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka San Niklaw","description":"Spokojna, osłonięta zatoka z krystalicznie czystą wodą. Idealna do snorkelingu dla początkujących.","tips":"Blisko starego hotelu Comino. Mniej turystów niż Blue Lagoon — często pusta rano.","story":"$76","story_summary":"Zatoka San Niklaw — tu stał jedyny hotel na Comino (1962-2019). Budynki Comino Hotel wciąż stoją opuszczone nad spokojną zatoką, która kiedyś tętniała życiem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka San Niklaw","description_pl":"Spokojna, osłonięta zatoka z krystalicznie czystą wodą. Idealna do snorkelingu dla początkujących.","tips_pl":"Blisko starego hotelu Comino. Mniej turystów niż Blue Lagoon — często pusta rano.","story_pl":"$77","story_summary_pl":"Zatoka San Niklaw — tu stał jedyny hotel na Comino (1962-2019). Budynki Comino Hotel wciąż stoją opuszczone nad spokojną zatoką, która kiedyś tętniała życiem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"acc9ae6d-afb3-4b42-aecd-98171c0100d1","island":"gozo","slug":"gozo-san-blas-bay","category":"beach","points":35,"lat":36.0572,"lng":14.3006,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/The_EXOTIC_San_Blas_Bay.jpg/1280px-The_EXOTIC_San_Blas_Bay.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Malta-132-San_Blas_Bay-Strand-1989-gje.jpg/1280px-Malta-132-San_Blas_Bay-Strand-1989-gje.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/San_Blas_Bay.JPG/1280px-San_Blas_Bay.JPG"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":3,"video_id":"859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/san_blas_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/san-blas-bay-story.mp4","tiktok_ids":["859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","57b47740-7c08-4484-9307-64bed20b7688","d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka San Blas","description":"Sekretna plaża z czerwonym piaskiem ze stromym 200-metrowym zejściem po nieutwardzonej ścieżce. Mało odwiedzana z powodu trudnego dojścia — nagrodzona 35 punktami!","tips":"Załóż odpowiednie buty na zejście. Brak udogodnień — zabierz wodę i przekąski.","story":"$78","story_summary":"San Blas Bay to ukryta plaża z czerwonym piaskiem, młodsza siostra Ramla Bay. Dojście wymaga stromego zejścia piechotą lub jeepa (2,50 EUR os.). Cisza i spokój gwarantowane.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka San Blas","description_pl":"Sekretna plaża z czerwonym piaskiem ze stromym 200-metrowym zejściem po nieutwardzonej ścieżce. Mało odwiedzana z powodu trudnego dojścia — nagrodzona 35 punktami!","tips_pl":"Załóż odpowiednie buty na zejście. Brak udogodnień — zabierz wodę i przekąski.","story_pl":"$79","story_summary_pl":"San Blas Bay to ukryta plaża z czerwonym piaskiem, młodsza siostra Ramla Bay. Dojście wymaga stromego zejścia piechotą lub jeepa (2,50 EUR os.). Cisza i spokój gwarantowane.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"cd494730-5394-41c5-845b-6f8459665129","island":"malta","slug":"malta-mdina-cathedral","category":"monument","points":45,"lat":35.8857,"lng":14.4028,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_150-152_HDR.jpg/1280px-Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_150-152_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_137.jpg/1280px-Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_137.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_136.jpg/1280px-Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_136.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":3,"video_id":"df0c2390-266a-42fd-8c85-d0a27d9b864a","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mdina_cathedral.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-mdina-cathedral.mp4","tiktok_ids":["df0c2390-266a-42fd-8c85-d0a27d9b864a","9270fb35-3f8e-473c-8e44-76b9a60ddb0b","8c962626-40e7-4eef-8792-8556a02f5ff5"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Katedra w Mdinie","description":"Katedra Nawrócenia św. Pawła z XI wieku (odbudowana po trzęsieniu ziemi 1693). Według tradycji stoi w miejscu, gdzie św. Paweł nawrócił rzymskiego namiestnika Publiusza.","tips":"Muzeum Katedralne obok ma zbiory Dürera i srebrne wota. Wejście 10 EUR łączone z muzeum.","story":"$7a","story_summary":"Katedra św. Pawła w Mdinie stoi na miejscu, gdzie według tradycji św. Paweł spotkał gubernatora Publiusza po rozbiciu się na Malcie w 60 r. n.e. Obecny budynek z 1702 r., po trzęsieniu ziemi.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Katedra w Mdinie","description_pl":"Katedra Nawrócenia św. Pawła z XI wieku (odbudowana po trzęsieniu ziemi 1693). Według tradycji stoi w miejscu, gdzie św. Paweł nawrócił rzymskiego namiestnika Publiusza.","tips_pl":"Muzeum Katedralne obok ma zbiory Dürera i srebrne wota. Wejście 10 EUR łączone z muzeum.","story_pl":"$7b","story_summary_pl":"Katedra św. Pawła w Mdinie stoi na miejscu, gdzie według tradycji św. Paweł spotkał gubernatora Publiusza po rozbiciu się na Malcie w 60 r. n.e. Obecny budynek z 1702 r., po trzęsieniu ziemi.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"fcafe2a5-90c3-45ea-8247-32e817725ebc","island":"malta","slug":"malta-hal-saflieni-hypogeum","category":"monument","points":100,"lat":35.869409,"lng":14.506941,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9f/Richard_Ellis%2C_Hal_Saflieni_Hypogeum_%28passage_in_lower_storey%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Richard_Ellis%2C_Hal_Saflieni_Hypogeum_%28one_of_the_painted_rooms%29.jpg/1280px-Richard_Ellis%2C_Hal_Saflieni_Hypogeum_%28one_of_the_painted_rooms%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Hal_Saflieni_Hypogeum_%E2%80%93_Upper_Level.jpg/1280px-Hal_Saflieni_Hypogeum_%E2%80%93_Upper_Level.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":4,"video_id":"1bd596d5-861b-46eb-8874-66a3cb0be5de","reading_time_min":5,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/hal_saflieni_hypogeum.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-hal-saflieni-hypogeum.mp4","tiktok_ids":["1bd596d5-861b-46eb-8874-66a3cb0be5de","a18011ee-b0a4-4fd0-a011-c2cfe7f3faaa","fe05a62d-2392-4872-9048-a1ae996253b7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Hypogeum Ħal Saflieni","description":"Jedyna podziemna świątynia prehistoryczna na świecie, wykuta w skale ok. 4000 p.n.e. Odkryta przypadkiem w 1902 roku. UNESCO. Trzy poziomy aż do 10m pod ziemią.","tips":"REZERWUJ MINIMUM 2 TYGODNIE WCZEŚNIEJ — tylko 80 osób dziennie! Bilety na Heritage Malta. 40 EUR.","story":"$7c","story_summary":"Hypogeum Hal Saflieni to jedyna podziemna świątynia prehistoryczna na świecie, wykuta w skale ok. 4000 p.n.e. Trzy poziomy, 500 m kw., szczątki ok. 7000 osób. Limit 80 zwiedzających dziennie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Hypogeum Ħal Saflieni","description_pl":"Jedyna podziemna świątynia prehistoryczna na świecie, wykuta w skale ok. 4000 p.n.e. Odkryta przypadkiem w 1902 roku. UNESCO. Trzy poziomy aż do 10m pod ziemią.","tips_pl":"REZERWUJ MINIMUM 2 TYGODNIE WCZEŚNIEJ — tylko 80 osób dziennie! Bilety na Heritage Malta. 40 EUR.","story_pl":"$7d","story_summary_pl":"Hypogeum Hal Saflieni to jedyna podziemna świątynia prehistoryczna na świecie, wykuta w skale ok. 4000 p.n.e. Trzy poziomy, 500 m kw., szczątki ok. 7000 osób. Limit 80 zwiedzających dziennie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"78ce4d29-90f4-4692-9e57-e25cf4626ace","island":"gozo","slug":"gozo-hondoq-bay","category":"beach","points":25,"lat":36.028,"lng":14.322,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Rummien_%C4%A6ondoq_ir-Rummien_11.jpg/1280px-Rummien_%C4%A6ondoq_ir-Rummien_11.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Rummien_%C4%A6ondoq_ir-Rummien_12.jpg/1280px-Rummien_%C4%A6ondoq_ir-Rummien_12.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Rummien_%C4%A6ondoq_ir-Rummien_15.jpg/1280px-Rummien_%C4%A6ondoq_ir-Rummien_15.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":4,"video_id":"d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/hondoq_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-hondoq-bay.mp4","tiktok_ids":["d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Hondoq ir-Rummien","description":"Kamienista plaża z bezpośrednim widokiem na Comino i Błękitną Lagunę. Punkt startowy kajaków na Comino.","tips":"Najlepsze miejsce na Gozo do oglądania Comino z wody. Wypożyczalnie kajaków czynne latem.","story":"$7e","story_summary":"Hondoq ir-Rummien (Fosa Granatów) to kameralna zatoka z Błękitną Flagą przy Qala, z widokiem na Comino. Idealna do snorkelingu z bogatą florą Posidonii.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Hondoq ir-Rummien","description_pl":"Kamienista plaża z bezpośrednim widokiem na Comino i Błękitną Lagunę. Punkt startowy kajaków na Comino.","tips_pl":"Najlepsze miejsce na Gozo do oglądania Comino z wody. Wypożyczalnie kajaków czynne latem.","story_pl":"$7f","story_summary_pl":"Hondoq ir-Rummien (Fosa Granatów) to kameralna zatoka z Błękitną Flagą przy Qala, z widokiem na Comino. Idealna do snorkelingu z bogatą florą Posidonii.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"044f5271-da74-404e-8aa7-0b3a711c5edd","island":"comino","slug":"comino-crystal-lagoon","category":"snorkel","points":40,"lat":36.0101,"lng":14.328,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Crystal_lagoon_-_Malta.jpg/1280px-Crystal_lagoon_-_Malta.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Id-Dragunara_aka_Coral_Lagoon.jpg/1280px-Id-Dragunara_aka_Coral_Lagoon.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":4,"video_id":"11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/crystal_lagoon.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-crystal-lagoon.mp4","tiktok_ids":["11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Krystaliczna Laguna","description":"Niesamowita widoczność do 30 metrów. Jaskinie w pobliżu kryją wyjątkowe życie morskie.","tips":"Przywieź własny sprzęt do snorkelingu — tutaj naprawdę warto. Dostępna łodzią lub pieszo od Blue Lagoon.","story":"$80","story_summary":"Crystal Lagoon — ukryta laguna na zachodnim wybrzeżu Comino z widocznością podwodną do 30 metrów. Mniej znana siostra Blue Lagoon, dostępna tylko z wody.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Krystaliczna Laguna","description_pl":"Niesamowita widoczność do 30 metrów. Jaskinie w pobliżu kryją wyjątkowe życie morskie.","tips_pl":"Przywieź własny sprzęt do snorkelingu — tutaj naprawdę warto. Dostępna łodzią lub pieszo od Blue Lagoon.","story_pl":"$81","story_summary_pl":"Crystal Lagoon — ukryta laguna na zachodnim wybrzeżu Comino z widocznością podwodną do 30 metrów. Mniej znana siostra Blue Lagoon, dostępna tylko z wody.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"273b0c21-cbb2-4b70-aec5-e359ea35f526","island":"comino","slug":"comino-cominotto-beach","category":"snorkel","points":60,"lat":36.0131,"lng":14.3225,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Cominotto_%28island%29_12.jpg/1280px-Cominotto_%28island%29_12.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Cominotto_%28island%29_04.jpg/1280px-Cominotto_%28island%29_04.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Cominotto_%28island%29_13.jpg/1280px-Cominotto_%28island%29_13.jpg"],"access_type":"boat","difficulty":"hard","is_active":true,"sort_order":5,"video_id":"11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/cominotto_beach.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-cominotto-beach.mp4","tiktok_ids":["11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Plaża Cominotto","description":"Maleńka wysepka obok Comino. Tylko ~250m² plaży, sekretne baseny skalne i jaskinia z przejściem.","tips":"Dostępna wpław (ok. 200m) lub małą łodzią. Mało kto tu dociera — nagrodzone +60 punktami!","story":"$82","story_summary":"Cominotto — niezamieszkała wysepka o powierzchni 0.01 km² z malutkią plażą. Najbliższa rzecz do \"bezludnej wyspy\" w Europie, dostępna wpław z Blue Lagoon.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Plaża Cominotto","description_pl":"Maleńka wysepka obok Comino. Tylko ~250m² plaży, sekretne baseny skalne i jaskinia z przejściem.","tips_pl":"Dostępna wpław (ok. 200m) lub małą łodzią. Mało kto tu dociera — nagrodzone +60 punktami!","story_pl":"$83","story_summary_pl":"Cominotto — niezamieszkała wysepka o powierzchni 0.01 km² z malutkią plażą. Najbliższa rzecz do \"bezludnej wyspy\" w Europie, dostępna wpław z Blue Lagoon.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f544af06-ad3c-4473-a4c6-18b4c8bc3270","island":"malta","slug":"malta-tarxien-temples","category":"monument","points":80,"lat":35.868984,"lng":14.511178,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Templos_de_Tarxien%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_29.jpg/1280px-Templos_de_Tarxien%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Templos_de_Tarxien%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_45.jpg/1280px-Templos_de_Tarxien%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_45.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Templos_de_Tarxien%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_48.jpg/1280px-Templos_de_Tarxien%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_48.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":5,"video_id":"acd206d4-2a2d-4827-a160-4056dbd7ecf6","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/tarxien_temples.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["acd206d4-2a2d-4827-a160-4056dbd7ecf6","864408bb-28c9-441a-996d-0618919e5a63","25886c5d-e0d5-4e07-a15f-44bc9b5d65f0"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Świątynie Tarxien","description":"Kompleks czterech megalitycznych świątyń z 3150-2500 p.n.e. Słynne reliefy spiralne i posąg \"Grubasnej Damy\". UNESCO.","tips":"Oryginały rzeźb są w Muzeum Archeologicznym w Valletcie — tu kopie, ale kontekst jest bezcenny.","story":"$84","story_summary":"Świątynie Tarxien (3600-2500 p.n.e.) to najlepiej ozdobiony kompleks megalityczny Malty. Posąg \"Grubej Damy\" symbolizuje płodność. Ołowiany ołówek daje wiek brązu, reliefowe spirale zaskakują precyzją.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Świątynie Tarxien","description_pl":"Kompleks czterech megalitycznych świątyń z 3150-2500 p.n.e. Słynne reliefy spiralne i posąg \"Grubasnej Damy\". UNESCO.","tips_pl":"Oryginały rzeźb są w Muzeum Archeologicznym w Valletcie — tu kopie, ale kontekst jest bezcenny.","story_pl":"$85","story_summary_pl":"Świątynie Tarxien (3600-2500 p.n.e.) to najlepiej ozdobiony kompleks megalityczny Malty. Posąg \"Grubej Damy\" symbolizuje płodność. Ołowiany ołówek daje wiek brązu, reliefowe spirale zaskakują precyzją.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f735f082-96d9-4e84-a1ad-1c9341e9b3a7","island":"gozo","slug":"gozo-ggantija-temples","category":"monument","points":100,"lat":36.049015,"lng":14.267764,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Templo_de_%C4%A0gantija%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_19-24_PAN.jpg/1280px-Templo_de_%C4%A0gantija%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_19-24_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Templo_de_%C4%A0gantija%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_37.jpg/1280px-Templo_de_%C4%A0gantija%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_37.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Templo_de_%C4%A0gantija%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_18.jpg/1280px-Templo_de_%C4%A0gantija%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_18.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":5,"video_id":"8d9b4c36-412d-4b88-9ec5-7bbb4706fdd2","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ggantija.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-ggantija-temples.mp4","tiktok_ids":["8d9b4c36-412d-4b88-9ec5-7bbb4706fdd2","864408bb-28c9-441a-996d-0618919e5a63","acd206d4-2a2d-4827-a160-4056dbd7ecf6"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Świątynie Ġgantija","description":"Obiekt UNESCO, zbudowany w latach 3600-3200 p.n.e. — ponad 1000 lat starszy niż piramidy egipskie. Dwie megalityczne świątynie ze ścianami o wysokości 6 metrów. Nazwa oznacza \"Wieża Olbrzyma\" po maltańsku.","tips":"Najpierw odwiedź muzeum dziedzictwa dla kontekstu. Czynne codziennie 9-17, ostatnie wejście 16:30. 9 EUR dorosłych.","story":"$86","story_summary":"Świątynie Ggantija na Gozo mają ponad 5500 lat i są starsze od piramid egipskich. Megality ważące ponad 50 ton transportowano na kamiennych kulach.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Świątynie Ġgantija","description_pl":"Obiekt UNESCO, zbudowany w latach 3600-3200 p.n.e. — ponad 1000 lat starszy niż piramidy egipskie. Dwie megalityczne świątynie ze ścianami o wysokości 6 metrów. Nazwa oznacza \"Wieża Olbrzyma\" po maltańsku.","tips_pl":"Najpierw odwiedź muzeum dziedzictwa dla kontekstu. Czynne codziennie 9-17, ostatnie wejście 16:30. 9 EUR dorosłych.","story_pl":"$87","story_summary_pl":"Świątynie Ggantija na Gozo mają ponad 5500 lat i są starsze od piramid egipskich. Megality ważące ponad 50 ton transportowano na kamiennych kulach.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"7727da46-b49a-4c69-b364-38c558bdeb91","island":"comino","slug":"comino-santa-marija-tower","category":"monument","points":60,"lat":36.0114,"lng":14.3317,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Santa_Marija_Tower_Comino_2.jpg/1280px-Santa_Marija_Tower_Comino_2.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Santa_Marija_Tower_Comino_1.jpg/1280px-Santa_Marija_Tower_Comino_1.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Santa_Marija_Tower_Comino_3.jpg/1280px-Santa_Marija_Tower_Comino_3.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":6,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/santa_marija_tower.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-santa-marija-tower.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Santa Marija","description":"Wieża Santa Marija jest jednym z najbardziej czytelnych punktów orientacyjnych Comino i przypomina, że wyspa była częścią systemu obrony i obserwacji.","tips":"Sprawdź dni otwarcia i nie podchodź do krawędzi murów poza wyznaczonym dojściem.","story":"Wieża Santa Marija jest jednym z najbardziej czytelnych punktów orientacyjnych Comino i przypomina, że wyspa była częścią systemu obrony i obserwacji. Sprawdź dni otwarcia i nie podchodź do krawędzi murów poza wyznaczonym dojściem.","story_summary":"Wieża Santa Marija jest jednym z najbardziej czytelnych punktów orientacyjnych Comino i przypomina, że wyspa była częścią systemu obrony i obserwacji.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Santa Marija","description_pl":"Wieża Santa Marija jest jednym z najbardziej czytelnych punktów orientacyjnych Comino i przypomina, że wyspa była częścią systemu obrony i obserwacji.","tips_pl":"Sprawdź dni otwarcia i nie podchodź do krawędzi murów poza wyznaczonym dojściem.","story_pl":"Wieża Santa Marija jest jednym z najbardziej czytelnych punktów orientacyjnych Comino i przypomina, że wyspa była częścią systemu obrony i obserwacji. Sprawdź dni otwarcia i nie podchodź do krawędzi murów poza wyznaczonym dojściem.","story_summary_pl":"Wieża Santa Marija jest jednym z najbardziej czytelnych punktów orientacyjnych Comino i przypomina, że wyspa była częścią systemu obrony i obserwacji.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"eca7333b-dfa9-4dc3-8c99-39df801d131d","island":"gozo","slug":"gozo-victoria-citadel","category":"monument","points":90,"lat":36.046001,"lng":14.239131,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Ciudadela%2C_Victoria%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_22.jpg/1280px-Ciudadela%2C_Victoria%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_22.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Ciudadela%2C_Victoria%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_18.jpg/1280px-Ciudadela%2C_Victoria%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_18.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Ciudadela%2C_Victoria%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_21.jpg/1280px-Ciudadela%2C_Victoria%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_21.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":6,"video_id":"d447ce87-5702-456b-9ace-bb092446929b","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/citadella.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/citadel-gozo-story.mp4","tiktok_ids":["d447ce87-5702-456b-9ace-bb092446929b","c4deaaaf-3519-47e6-90a1-93fb4dfd3440","9ec8b02d-580b-46c1-a64f-21eada233cf6"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Cytadela w Victorii","description":"Warowny średniowieczny akropol wieńczący stolicę Gozo. Panoramiczny widok 360 stopni na całą wyspę. Mieści Katedrę Wniebowzięcia, muzeum więzienne i muzeum archeologiczne.","tips":"Wstęp na mury Cytadeli jest bezpłatny. Zachód słońca z bastionów jest niezapomniany.","story":"$88","story_summary":"Cytadela w Victoria to warownia na szczycie wzgórza, zamieszkana od epoki brązu. W 1551 roku Osmanowie porwali prawie całą ludność Gozo, ok. 5000 osób.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Cytadela w Victorii","description_pl":"Warowny średniowieczny akropol wieńczący stolicę Gozo. Panoramiczny widok 360 stopni na całą wyspę. Mieści Katedrę Wniebowzięcia, muzeum więzienne i muzeum archeologiczne.","tips_pl":"Wstęp na mury Cytadeli jest bezpłatny. Zachód słońca z bastionów jest niezapomniany.","story_pl":"$89","story_summary_pl":"Cytadela w Victoria to warownia na szczycie wzgórza, zamieszkana od epoki brązu. W 1551 roku Osmanowie porwali prawie całą ludność Gozo, ok. 5000 osób.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f9818119-117e-4aae-9679-5a788aa56350","island":"malta","slug":"malta-hagar-qim","category":"monument","points":95,"lat":35.8272,"lng":14.442,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Complejo_de_%C4%A6a%C4%A1ar_Qim%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_63.jpg/1280px-Complejo_de_%C4%A6a%C4%A1ar_Qim%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_63.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Complejo_de_%C4%A6a%C4%A1ar_Qim%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_70.jpg/1280px-Complejo_de_%C4%A6a%C4%A1ar_Qim%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_70.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/%C4%A6a%C4%A1ar_Qim%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_67.jpg/1280px-%C4%A6a%C4%A1ar_Qim%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_67.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":6,"video_id":"a30eb1c0-b6ac-48ce-8210-47613d8eef9f","reading_time_min":5,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/hagar_qim.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["a30eb1c0-b6ac-48ce-8210-47613d8eef9f","f2504237-0cc7-4f69-9fce-e3594bb07297","c72d6ea2-fd34-4812-819d-f1de39696eea"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Ħaġar Qim","description":"Megalityczna świątynia z 3600-3200 p.n.e. na klifach południowego wybrzeża. Największy megalit na Malcie (ponad 20 ton). UNESCO. Niezwykła akustyka wnętrza.","tips":"Bilet łączony z Mnajdra (10 EUR). Przyjdź o wschodzie słońca na letniego przesilenia — promień wpada idealnie w ołtarz.","story":"$8a","story_summary":"Ħaġar Qim to megalityczna świątynia z ok. 3600-3200 p.n.e., starsza od piramid i Stonehenge. Jeden z bloków waży 20 ton. W dniu przesilenia letniego promień słońca przechodzi przez specjalny otwór w murze.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Ħaġar Qim","description_pl":"Megalityczna świątynia z 3600-3200 p.n.e. na klifach południowego wybrzeża. Największy megalit na Malcie (ponad 20 ton). UNESCO. Niezwykła akustyka wnętrza.","tips_pl":"Bilet łączony z Mnajdra (10 EUR). Przyjdź o wschodzie słońca na letniego przesilenia — promień wpada idealnie w ołtarz.","story_pl":"$8b","story_summary_pl":"Ħaġar Qim to megalityczna świątynia z ok. 3600-3200 p.n.e., starsza od piramid i Stonehenge. Jeden z bloków waży 20 ton. W dniu przesilenia letniego promień słońca przechodzi przez specjalny otwór w murze.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"db939579-1e5e-4257-87a4-697e892794bd","island":"comino","slug":"comino-santa-marija-chapel","category":"monument","points":50,"lat":36.0151,"lng":14.3358,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Kapelle_auf_Comino.jpg/1280px-Kapelle_auf_Comino.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Comino_Chapel_IMG_0025.jpg/1280px-Comino_Chapel_IMG_0025.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Comino_Church.jpg/1280px-Comino_Church.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":7,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/santa_marija_chapel.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-santa-marija-chapel.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Kaplica Santa Marija","description":"Najstarsza budowla Comino — pierwotna kaplica pochodzi z 1296 roku. Przebudowana w 1667 i 1716.","tips":"Wciąż odprawiane są msze. Mały zbiornik z wodą (bir) w wieży to historyczna ciekawostka.","story":"$8c","story_summary":"Najstarsza budowla na Comino — Kaplica Santa Marija z 1296 roku. Ponad 700 lat historii na wyspie, gdzie nigdy nie mieszkało więcej niż 40 rodzin.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Kaplica Santa Marija","description_pl":"Najstarsza budowla Comino — pierwotna kaplica pochodzi z 1296 roku. Przebudowana w 1667 i 1716.","tips_pl":"Wciąż odprawiane są msze. Mały zbiornik z wodą (bir) w wieży to historyczna ciekawostka.","story_pl":"$8d","story_summary_pl":"Najstarsza budowla na Comino — Kaplica Santa Marija z 1296 roku. Ponad 700 lat historii na wyspie, gdzie nigdy nie mieszkało więcej niż 40 rodzin.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b9bcc934-69ff-41bb-906d-1589796fe58c","island":"malta","slug":"malta-mnajdra-temples","category":"monument","points":95,"lat":35.8265,"lng":14.4363,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Templo_de_Mnajdra%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_72-76_PAN.jpg/1280px-Templo_de_Mnajdra%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_72-76_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Templo_de_Mnajdra%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_77-81_PAN.jpg/1280px-Templo_de_Mnajdra%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_77-81_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Mnajdra_Temples%2C_Malta._01.jpg/1280px-Mnajdra_Temples%2C_Malta._01.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":7,"video_id":"a30eb1c0-b6ac-48ce-8210-47613d8eef9f","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mnajdra.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["a30eb1c0-b6ac-48ce-8210-47613d8eef9f","f2504237-0cc7-4f69-9fce-e3594bb07297","c72d6ea2-fd34-4812-819d-f1de39696eea"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Świątynie Mnajdra","description":"Trzy świątynie z 3600-2500 p.n.e. na brzegu klifu z widokiem na Filfla. Dolna świątynia to astronomiczny kalendarz — słońce pada idealnie w równonoc i przesilenie.","tips":"500m ścieżka od Ħaġar Qim w dół — to tutaj jest prawdziwa magia. Mniej ludzi niż Ħaġar Qim.","story":"$8e","story_summary":"Mnajdra to trzy świątynie megalityczne z ok. 3600-2500 p.n.e. na klifie południowej Malty. Dolna świątynia to precyzyjny kalendarz astronomiczny ustawiony na równonoce i przesilenia.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Świątynie Mnajdra","description_pl":"Trzy świątynie z 3600-2500 p.n.e. na brzegu klifu z widokiem na Filfla. Dolna świątynia to astronomiczny kalendarz — słońce pada idealnie w równonoc i przesilenie.","tips_pl":"500m ścieżka od Ħaġar Qim w dół — to tutaj jest prawdziwa magia. Mniej ludzi niż Ħaġar Qim.","story_pl":"$8f","story_summary_pl":"Mnajdra to trzy świątynie megalityczne z ok. 3600-2500 p.n.e. na klifie południowej Malty. Dolna świątynia to precyzyjny kalendarz astronomiczny ustawiony na równonoce i przesilenia.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"27c14f7c-8214-48f7-9d52-38f2928bb2ab","island":"gozo","slug":"gozo-ta-pinu-basilica","category":"monument","points":35,"lat":36.0618,"lng":14.2148,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Santuario_Nacional_de_la_Virgen_de_Ta_%27Pinu%2C_G%C4%A7arb%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_31.jpg/1280px-Santuario_Nacional_de_la_Virgen_de_Ta_%27Pinu%2C_G%C4%A7arb%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_31.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Malta_Gozo_Ta_Pinu_BW_2011-10-08_10-18-54.JPG/1280px-Malta_Gozo_Ta_Pinu_BW_2011-10-08_10-18-54.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Santuario_Nacional_de_la_Virgen_de_Ta_%27Pinu%2C_G%C4%A7arb%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_34-36_HDR.jpg/1280px-Santuario_Nacional_de_la_Virgen_de_Ta_%27Pinu%2C_G%C4%A7arb%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_34-36_HDR.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":7,"video_id":"51b6a932-9013-45d2-ae40-5d128a078788","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ta_pinu.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/ta-pinu-basilica-story.mp4","tiktok_ids":["51b6a932-9013-45d2-ae40-5d128a078788","a5e5b39b-4a3f-4e0c-a5d7-caf460686ce6","c4deaaaf-3519-47e6-90a1-93fb4dfd3440"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Bazylika Ta' Pinu","description":"Narodowe sanktuarium maryjne i miejsce pielgrzymkowe, zbudowane w latach 1920-1932 w stylu neo-romańskim. Korytarz wyłożony wotami (kule, buciki dziecięce, listy) świadczy o zgłaszanych cudach.","tips":"Przejdź Via Crucis (Drogę Krzyżową) na wzgórzu za bazyliką.","story":"$90","story_summary":"Bazylika Ta' Pinu to narodowe sanktuarium Malty, wybudowane po objaweniu maryjnym z 1883 roku. Karmela Grima usłyszała głos Matki Boskiej w starej kaplicy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Bazylika Ta' Pinu","description_pl":"Narodowe sanktuarium maryjne i miejsce pielgrzymkowe, zbudowane w latach 1920-1932 w stylu neo-romańskim. Korytarz wyłożony wotami (kule, buciki dziecięce, listy) świadczy o zgłaszanych cudach.","tips_pl":"Przejdź Via Crucis (Drogę Krzyżową) na wzgórzu za bazyliką.","story_pl":"$91","story_summary_pl":"Bazylika Ta' Pinu to narodowe sanktuarium Malty, wybudowane po objaweniu maryjnym z 1883 roku. Karmela Grima usłyszała głos Matki Boskiej w starej kaplicy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f8bfa967-ac8f-4d0b-b5ee-fb32fa2db495","island":"malta","slug":"malta-fort-st-elmo","category":"monument","points":95,"lat":35.900899,"lng":14.518884,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/In_Guardia_Fort_St_Elmo_2012-05-06_n32.jpg/1280px-In_Guardia_Fort_St_Elmo_2012-05-06_n32.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Malta_-_Valletta_-_St._Elmo_Place_-_Fort_St._Elmo_01.jpg/1280px-Malta_-_Valletta_-_St._Elmo_Place_-_Fort_St._Elmo_01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Malta_-_Valletta_-_St._Elmo_Place_-_Fort_St._Elmo_02.jpg/1280px-Malta_-_Valletta_-_St._Elmo_Place_-_Fort_St._Elmo_02.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":8,"video_id":"05a90bed-33f7-4216-8c09-36bddaf23357","reading_time_min":5,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/fort_st_elmo.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["05a90bed-33f7-4216-8c09-36bddaf23357","44ccd25f-b279-4d8f-b360-0085a1ed778d","23019639-8d39-4220-8f9e-a47488462c2e"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Fort St Elmo","description":"Fort z 1552 roku na cyplu Valletty — bohater Wielkiego Oblężenia 1565 kiedy 6000 rycerzy broniło go przed 40 000 Turków Otomańskich. Dziś Muzeum Wojny.","tips":"Wejście 10 EUR. Co niedzielę o 11:00 parada wojskowa \"In Guardia\".","story":"$92","story_summary":"Fort St. Elmo na czubku Valetty padł po 31 dniach oblężenia w 1565 r., ale opóźnił Turków na tyle, że reszta Malty przetrwała. Zginęło 1500 obrońców i 8000 Turków. Dziś National War Museum.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Fort St Elmo","description_pl":"Fort z 1552 roku na cyplu Valletty — bohater Wielkiego Oblężenia 1565 kiedy 6000 rycerzy broniło go przed 40 000 Turków Otomańskich. Dziś Muzeum Wojny.","tips_pl":"Wejście 10 EUR. Co niedzielę o 11:00 parada wojskowa \"In Guardia\".","story_pl":"$93","story_summary_pl":"Fort St. Elmo na czubku Valetty padł po 31 dniach oblężenia w 1565 r., ale opóźnił Turków na tyle, że reszta Malty przetrwała. Zginęło 1500 obrońców i 8000 Turków. Dziś National War Museum.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"39fde724-e505-4cb5-9686-752a9a3d5203","island":"gozo","slug":"gozo-xewkija-rotunda","category":"monument","points":30,"lat":36.0331,"lng":14.2583,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Xewkija_Gozo_Rotunda-Church-of-Xewkija-01.jpg/1280px-Xewkija_Gozo_Rotunda-Church-of-Xewkija-01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Sudika_Xewkija_La_Rotunda.jpg/1280px-Sudika_Xewkija_La_Rotunda.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Xewkija_Rotunda_2009.jpg/1280px-Xewkija_Rotunda_2009.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":8,"video_id":"c4deaaaf-3519-47e6-90a1-93fb4dfd3440","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/xewkija_rotunda.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/xewkija-rotunda-story.mp4","tiktok_ids":["c4deaaaf-3519-47e6-90a1-93fb4dfd3440","51b6a932-9013-45d2-ae40-5d128a078788","a5e5b39b-4a3f-4e0c-a5d7-caf460686ce6"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Rotunda Xewkija","description":"Kościół św. Jana Chrzciciela z trzecią co do wielkości niezabezpieczoną kopułą na świecie (75m wysokości). Widoczny z niemal każdego miejsca na Gozo.","tips":"Wejdź na taras widokowy na dachu po panoramiczne widoki. Wstęp bezpłatny, mile widziana drobna darowizna.","story":"$94","story_summary":"Rotunda w Xewkija ma trzecią co do wielkości podpartą kopułę na świecie (27 m średnicy, 75 m wysokości). Budowali ją mieszkańcy przez 26 lat (1952-1978).","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Rotunda Xewkija","description_pl":"Kościół św. Jana Chrzciciela z trzecią co do wielkości niezabezpieczoną kopułą na świecie (75m wysokości). Widoczny z niemal każdego miejsca na Gozo.","tips_pl":"Wejdź na taras widokowy na dachu po panoramiczne widoki. Wstęp bezpłatny, mile widziana drobna darowizna.","story_pl":"$95","story_summary_pl":"Rotunda w Xewkija ma trzecią co do wielkości podpartą kopułę na świecie (27 m średnicy, 75 m wysokości). Budowali ją mieszkańcy przez 26 lat (1952-1978).","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"c0cec732-8907-424d-b1e0-6cacdacacb7d","island":"comino","slug":"comino-santa-marija-battery","category":"monument","points":50,"lat":36.0105,"lng":14.331,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Comino_Gun_Battery.jpg/1280px-Comino_Gun_Battery.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Santa_Marija_Battery_2016_3.JPG/1280px-Santa_Marija_Battery_2016_3.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Santa_Marija_Battery_2016_1.JPG/1280px-Santa_Marija_Battery_2016_1.JPG"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":8,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/santa_marija_battery.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-santa-marija-battery.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Bateria Santa Marija","description":"Bateria Santa Marija pokazuje militarną warstwę Comino poza kąpielowym obrazkiem Blue Lagoon.","tips":"Teren jest nierówny; zaplanuj wodę, nakrycie głowy i zapas czasu na powrót do łodzi.","story":"Bateria Santa Marija pokazuje militarną warstwę Comino poza kąpielowym obrazkiem Blue Lagoon. Teren jest nierówny; zaplanuj wodę, nakrycie głowy i zapas czasu na powrót do łodzi.","story_summary":"Bateria Santa Marija pokazuje militarną warstwę Comino poza kąpielowym obrazkiem Blue Lagoon.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Bateria Santa Marija","description_pl":"Bateria Santa Marija pokazuje militarną warstwę Comino poza kąpielowym obrazkiem Blue Lagoon.","tips_pl":"Teren jest nierówny; zaplanuj wodę, nakrycie głowy i zapas czasu na powrót do łodzi.","story_pl":"Bateria Santa Marija pokazuje militarną warstwę Comino poza kąpielowym obrazkiem Blue Lagoon. Teren jest nierówny; zaplanuj wodę, nakrycie głowy i zapas czasu na powrót do łodzi.","story_summary_pl":"Bateria Santa Marija pokazuje militarną warstwę Comino poza kąpielowym obrazkiem Blue Lagoon.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"8c2deff9-34dc-4bdd-955f-846c0642d433","island":"malta","slug":"malta-fort-st-angelo","category":"monument","points":95,"lat":35.891457,"lng":14.518546,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Fort_St._Angelo_2009.jpg/1280px-Fort_St._Angelo_2009.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Fort_St._Angelo%2C_lower_level_02.jpg/1280px-Fort_St._Angelo%2C_lower_level_02.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Fort_St_Angelo_-_Vittoriosa_-_Malta.jpg/1280px-Fort_St_Angelo_-_Vittoriosa_-_Malta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":9,"video_id":"a6709e9d-0b78-4e56-9cb5-f1f0d4e03ecb","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/fort_st_angelo.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-fort-st-angelo.mp4","tiktok_ids":["a6709e9d-0b78-4e56-9cb5-f1f0d4e03ecb","89ac914e-662b-4753-aa70-4ef510901ccb","166ce583-2a88-4bbc-ac4b-0be95fec3d75"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Fort St Angelo","description":"Potężna twierdza w Birgu — kwatera główna rycerzy maltańskich podczas Wielkiego Oblężenia. Widok na Grand Harbour i Vallettę z tarasów jest niesamowity.","tips":"Wejście 8 EUR. Górny poziom (kaplica, komnaty Wielkiego Mistrza) to najlepsza część.","story":"$96","story_summary":"Fort St. Angelo w Birgu to serce obrony Malty od średniowiecza. Siedziba Wielkiego Mistrza przed budową Valetty. Podczas Wielkiego Oblężenia 1565 r. stąd dowodzono całą obroną wyspy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Fort St Angelo","description_pl":"Potężna twierdza w Birgu — kwatera główna rycerzy maltańskich podczas Wielkiego Oblężenia. Widok na Grand Harbour i Vallettę z tarasów jest niesamowity.","tips_pl":"Wejście 8 EUR. Górny poziom (kaplica, komnaty Wielkiego Mistrza) to najlepsza część.","story_pl":"$97","story_summary_pl":"Fort St. Angelo w Birgu to serce obrony Malty od średniowiecza. Siedziba Wielkiego Mistrza przed budową Valetty. Podczas Wielkiego Oblężenia 1565 r. stąd dowodzono całą obroną wyspy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"1f4d4fdd-9aa6-4af8-ba46-49df73263bd1","island":"comino","slug":"comino-isolation-hospital","category":"ruin","points":100,"lat":36.0083,"lng":14.3308,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Old_Isolation_hospital%2C_Comino_IMG_0097.jpg/1280px-Old_Isolation_hospital%2C_Comino_IMG_0097.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":9,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/isolation_hospital.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-isolation-hospital.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Ruiny Szpitala Kwarantanny","description":"Brytyjski szpital kwarantannowy z lat 90. XIX wieku. Żołnierze powracający z epidemii cholery. Później: szkoła, szpital, sklep, pub. Opuszczony w latach 60. XX w.","tips":"Fenomenalne miejsce do fotografii urbex. Szanuj zachowane struktury — to chronione dziedzictwo.","story":"$98","story_summary":"Brytyjski szpital kwarantannowy z lat 1890-tych — żołnierze wracający z epidemii cholery spędzali tu tygodnie w izolacji. Później szkoła, sklep, pub. Opuszczony w latach 60.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Ruiny Szpitala Kwarantanny","description_pl":"Brytyjski szpital kwarantannowy z lat 90. XIX wieku. Żołnierze powracający z epidemii cholery. Później: szkoła, szpital, sklep, pub. Opuszczony w latach 60. XX w.","tips_pl":"Fenomenalne miejsce do fotografii urbex. Szanuj zachowane struktury — to chronione dziedzictwo.","story_pl":"$99","story_summary_pl":"Brytyjski szpital kwarantannowy z lat 1890-tych — żołnierze wracający z epidemii cholery spędzali tu tygodnie w izolacji. Później szkoła, sklep, pub. Opuszczony w latach 60.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"667c59f5-b82d-49b0-8bc3-67c91fea4361","island":"gozo","slug":"gozo-mgarr-harbour","category":"monument","points":20,"lat":36.0258,"lng":14.2953,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Puerto_de_M%C4%A1arr%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_47-50_PAN.jpg/1280px-Puerto_de_M%C4%A1arr%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_47-50_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Nav%C3%ADo_Gaudos%2C_Puerto_de_M%C4%A1arr%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_51.jpg/1280px-Nav%C3%ADo_Gaudos%2C_Puerto_de_M%C4%A1arr%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_51.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Gozo_Channel_Line_Gaudos_leaving_Mgarr_1.jpg/1280px-Gozo_Channel_Line_Gaudos_leaving_Mgarr_1.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":9,"video_id":"d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mgarr_harbour.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-mgarr-harbour.mp4","tiktok_ids":["d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","5213633e-93dd-4dad-92c6-706c7114eccf","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Port Mgarr","description":"Główny port Gozo — dramatyczne podejście otoczone klifami widoczne z promu. Twoja przygoda na Gozo zaczyna się tutaj. Fort Chambray (1749) góruje nad portem.","tips":"Kup pastizzi w kawiarni portowej zanim zaczniesz grę. Łatwe 20 punktów na początek!","story":"$9a","story_summary":"Mgarr Harbour to brama na Gozo, gdzie promy z Malty cumują od wieków. Fort Chambray z 1749 r. góruje nad przystanią, a kolorowe luzzu zdobią nabrzeże.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Port Mgarr","description_pl":"Główny port Gozo — dramatyczne podejście otoczone klifami widoczne z promu. Twoja przygoda na Gozo zaczyna się tutaj. Fort Chambray (1749) góruje nad portem.","tips_pl":"Kup pastizzi w kawiarni portowej zanim zaczniesz grę. Łatwe 20 punktów na początek!","story_pl":"$9b","story_summary_pl":"Mgarr Harbour to brama na Gozo, gdzie promy z Malty cumują od wieków. Fort Chambray z 1749 r. góruje nad przystanią, a kolorowe luzzu zdobią nabrzeże.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"753d4465-d4f6-425d-94fc-a8105db85fa3","island":"malta","slug":"malta-mosta-dome","category":"monument","points":70,"lat":35.909706,"lng":14.42597,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Malta_mosta_view.jpg/1280px-Malta_mosta_view.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Rotonda_de_Mosta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_103-105_HDR.jpg/1280px-Rotonda_de_Mosta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_103-105_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Domen_i_Mosta.jpg/1280px-Domen_i_Mosta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":10,"video_id":"9e5211b3-6574-459e-9d05-282c634abd7b","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mosta_dome.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["9e5211b3-6574-459e-9d05-282c634abd7b","7e731241-12b9-4409-8770-3ee967e81e4b","90c9b785-3a0d-483a-a29d-7211ba9756a2"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Mosta Dome","description":"Rotunda Wniebowzięcia NMP — trzecia co do wielkości niezwykła kopuła na świecie (37m średnica). Słynna z cudu — w 1942 roku bomba przebiła kopułę podczas mszy i nie wybuchła.","tips":"Wstęp wolny. Replika bomby wystawiona w zakrystii. Darmowy parking obok.","story":"$9c","story_summary":"Rotunda w Moście ma czwartą co do wielkości kopułę w Europie (37 m średnicy). W 1942 r. bomba 500 kg przebiła kopułę podczas mszy z 300 wiernymi i nie eksplodowała. Replika bomby w zakrystii.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Mosta Dome","description_pl":"Rotunda Wniebowzięcia NMP — trzecia co do wielkości niezwykła kopuła na świecie (37m średnica). Słynna z cudu — w 1942 roku bomba przebiła kopułę podczas mszy i nie wybuchła.","tips_pl":"Wstęp wolny. Replika bomby wystawiona w zakrystii. Darmowy parking obok.","story_pl":"$9d","story_summary_pl":"Rotunda w Moście ma czwartą co do wielkości kopułę w Europie (37 m średnicy). W 1942 r. bomba 500 kg przebiła kopułę podczas mszy z 300 wiernymi i nie eksplodowała. Replika bomby w zakrystii.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"22923136-fc08-4fce-aaab-208bfeafe65a","island":"gozo","slug":"gozo-knights-wash-house","category":"monument","points":40,"lat":36.0369,"lng":14.2352,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Niche_of_the_Madonna_of_Mount_Carmel%2C_Fontana%2CGozo.jpg/1280px-Niche_of_the_Madonna_of_Mount_Carmel%2C_Fontana%2CGozo.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Historic_wash_house_build_around_natural_spring_which_flows_all_year.jpg/1280px-Historic_wash_house_build_around_natural_spring_which_flows_all_year.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Catholic_Encyclopedia%2C_volume_6.djvu/page1-1280px-Catholic_Encyclopedia%2C_volume_6.djvu.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":10,"video_id":"1ce23c9f-349d-42b4-a0da-6318583f5f7f","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/knights_wash_house.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-knights-wash-house.mp4","tiktok_ids":["1ce23c9f-349d-42b4-a0da-6318583f5f7f","9ec8b02d-580b-46c1-a64f-21eada233cf6","e3a4fd13-b428-436f-9bd3-0baf28a7cfe9"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Pralnia Rycerzy Joannitów","description":"Średniowieczna pralnia z 1373 r. przy jedynym naturalnym źródle czystej wody na Gozo. Obecna budowla wzniesiona w 1685 r. przez Rycerzy Joannitów — wciąż używana przez miejscowych. Nazwa wioski Fontana pochodzi od włoskiego słowa \"fontanna\".","tips":"Przy drodze z Victorii do Xlendi (Triq tal-Għajn). Otwarte 24h, darmowe. Warto zajrzeć — to żywa historia Gozo.","story":"$9e","story_summary":"Jedyne naturalne źródło słodkiej wody na Gozo zasila pralnię Rycerzy Joannitów z 1373 r. — wciąż używaną przez mieszkańców. Prawdopodobnie najstarsza nieprzerwanie działająca pralnia w Europie, przy historycznym szlaku z Victorii do Xlendi.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Pralnia Rycerzy Joannitów","description_pl":"Średniowieczna pralnia z 1373 r. przy jedynym naturalnym źródle czystej wody na Gozo. Obecna budowla wzniesiona w 1685 r. przez Rycerzy Joannitów — wciąż używana przez miejscowych. Nazwa wioski Fontana pochodzi od włoskiego słowa \"fontanna\".","tips_pl":"Przy drodze z Victorii do Xlendi (Triq tal-Għajn). Otwarte 24h, darmowe. Warto zajrzeć — to żywa historia Gozo.","story_pl":"$9f","story_summary_pl":"Jedyne naturalne źródło słodkiej wody na Gozo zasila pralnię Rycerzy Joannitów z 1373 r. — wciąż używaną przez mieszkańców. Prawdopodobnie najstarsza nieprzerwanie działająca pralnia w Europie, przy historycznym szlaku z Victorii do Xlendi.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b372986d-0976-4cc3-88fb-b6fc20868ede","island":"comino","slug":"comino-pig-farm-ruins","category":"ruin","points":75,"lat":36.0086,"lng":14.3454,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Sudika_Kemmuna.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":10,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/pig_farm_ruins.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-pig-farm-ruins.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Ruiny Fermy Świń","description":"Zapomniana ferma trzody chlewnej z 1979 roku. Zbudowana po epidemii afrykańskiego pomoru świń na Malcie. Izolacja wyspy była wówczas zaletą, nie wadą.","tips":"Mało znane miejsce. Doskonały przykład adaptacji wyspy do różnych celów przez dekady.","story":"

Kiedy izolacja ratuje

W 1979 roku na Malcie wybuchła epidemia Afrykańskiego Pomoru Świń (ASF) — choroby śmiertelnej dla świń, bez leku i szczepionki. Władze musiały ubić prawie całe stado na głównej wyspie. Ale jak odbudować hodowlę, gdy wirus może czaić się wszędzie?

\n\n

Odpowiedź leżała 3.5 km od brzegu: Comino. Izolacja, która przez wieki była przekleństwem wyspy, nagle stała się jej największą zaletą. Na Comino zbudowano nowoczesną jak na tamte czasy fermę, sprowadzono zdrowe świnie i rozpoczęto hodowlę w całkowitej izolacji biologicznej.

\n\n

Dziedzictwo

Ferma działała kilkanaście lat, aż hodowlę można było bezpiecznie przenieść z powrotem na Maltę. Dziś zostały tylko kamienne fundamenty i zardziewiałe ogrodzenia — ale historia o tym, jak mała, zapomniana wyspa uratowała maltańskie rolnictwo, jest jedną z najciekawszych na Comino.

","story_summary":"Ruiny farmy świń z 1979 roku — po epidemii Afrykańskiego Pomoru Świń izolacja Comino stała się zaletą. Nowe stado hodowano tu z dala od zarażonych zwierząt na Malcie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Ruiny Fermy Świń","description_pl":"Zapomniana ferma trzody chlewnej z 1979 roku. Zbudowana po epidemii afrykańskiego pomoru świń na Malcie. Izolacja wyspy była wówczas zaletą, nie wadą.","tips_pl":"Mało znane miejsce. Doskonały przykład adaptacji wyspy do różnych celów przez dekady.","story_pl":"

Kiedy izolacja ratuje

\n\n

Dziedzictwo

","story_summary_pl":"Ruiny farmy świń z 1979 roku — po epidemii Afrykańskiego Pomoru Świń izolacja Comino stała się zaletą. Nowe stado hodowano tu z dala od zarażonych zwierząt na Malcie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"6a42c85e-b2f1-42b2-89a9-de89b6775c48","island":"gozo","slug":"gozo-dwejra-tower","category":"monument","points":35,"lat":36.0495,"lng":14.192,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Torre_de_Dwejra%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_38.jpg/1280px-Torre_de_Dwejra%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_38.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Dwejra_Tower%2C_Gozo.jpg/1280px-Dwejra_Tower%2C_Gozo.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Dwejra_Tower_on_Gozo_Restoration_works_Winter_2022.jpg/1280px-Dwejra_Tower_on_Gozo_Restoration_works_Winter_2022.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":10,"video_id":"8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/dwejra_tower.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/dwejra-tower-story.mp4","tiktok_ids":["8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","d74d9771-7a1e-4ab1-9a4a-206a03a92876","bcd5bb6e-8184-4502-a558-7cbc9e4b4fc6"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Dwejra","description":"Wieża strażnicza zbudowana w 1652 roku przez Wielkiego Mistrza de Redin, strzegąca wejścia do Inland Sea. Część łańcucha 13 wież wokół Malty i Gozo.","tips":"Zarządzana przez Din l-Art Helwa, czasem otwarta do zwiedzania. Piękna o zachodzie słońca z Fungus Rock w tle.","story":"$a0","story_summary":"Wieża Dwejra zbudowana w 1651 r. za Wielkiego Mistrza Lascarisa chroniła wybrzeże i strzegła cennej rośliny na Fungus Rock. Czterech strażników pełniło warty 24/7.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Dwejra","description_pl":"Wieża strażnicza zbudowana w 1652 roku przez Wielkiego Mistrza de Redin, strzegąca wejścia do Inland Sea. Część łańcucha 13 wież wokół Malty i Gozo.","tips_pl":"Zarządzana przez Din l-Art Helwa, czasem otwarta do zwiedzania. Piękna o zachodzie słońca z Fungus Rock w tle.","story_pl":"$a1","story_summary_pl":"Wieża Dwejra zbudowana w 1651 r. za Wielkiego Mistrza Lascarisa chroniła wybrzeże i strzegła cennej rośliny na Fungus Rock. Czterech strażników pełniło warty 24/7.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"2dc09af0-a673-44fa-9503-7af91b01567a","island":"malta","slug":"malta-golden-bay","category":"beach","points":45,"lat":35.934524,"lng":14.344673,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Bah%C3%ADa_dorada%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_62.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_dorada%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_62.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Bah%C3%ADa_dorada%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_56-61_PAN.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_dorada%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_56-61_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Golden_Bay_-_Mgarr_Malta.jpg/1280px-Golden_Bay_-_Mgarr_Malta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":11,"video_id":"48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/golden_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-golden-bay.mp4","tiktok_ids":["48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7","83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5","732c68aa-b208-4e0e-9478-630e38020015"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Golden Bay","description":"Jedna z najpiękniejszych piaszczystych plaż Malty — złoty piasek, czysta woda, ratownicy w sezonie. Popularna wśród turystów i lokalnych.","tips":"Autobus 44 z Valletty. Plaże na zachodnim wybrzeżu mają najlepsze zachody słońca.","story":"$a2","story_summary":"Golden Bay to jedna z niewielu piaszczystych plaż na Malcie, dostępna samochodem. Złoty piasek, ratownicy, bar i leżaki. Hotel Radisson przy plaży. Popularne miejsce na zachód słońca.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Golden Bay","description_pl":"Jedna z najpiękniejszych piaszczystych plaż Malty — złoty piasek, czysta woda, ratownicy w sezonie. Popularna wśród turystów i lokalnych.","tips_pl":"Autobus 44 z Valletty. Plaże na zachodnim wybrzeżu mają najlepsze zachody słońca.","story_pl":"$a3","story_summary_pl":"Golden Bay to jedna z niewielu piaszczystych plaż na Malcie, dostępna samochodem. Złoty piasek, ratownicy, bar i leżaki. Hotel Radisson przy plaży. Popularne miejsce na zachód słońca.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9de7d39c-a1f3-43ef-a9f7-867850ffb11a","island":"comino","slug":"comino-abandoned-school","category":"ruin","points":50,"lat":36.0087,"lng":14.3292,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/MALTA_-_INTRODUCTION_%284308717706%29.jpg/1280px-MALTA_-_INTRODUCTION_%284308717706%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Malta%E2%80%99s_Landscape_of_Limestone.jpeg/1280px-Malta%E2%80%99s_Landscape_of_Limestone.jpeg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":11,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/abandoned_school.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-abandoned-school.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Opuszczona Szkoła","description":"Jednoizbowa szkoła z 1948 roku. Obsługiwała małą stałą społeczność wyspy. Opuszczona gdy ostatni mieszkańcy odeszli.","tips":"Obok kaplicy Santa Marija. Prosty budynek, wielka historia o przemijaniu małych społeczności.","story":"

Jedna klasa, jeden nauczyciel, cała wyspa

Do 1948 roku dzieci na Comino nie miały szkoły. Uczyły się od rodziców — czytać, liczyć, łowić ryby. Kiedy maltański rząd otworzył jednoizbową szkołę, to było wielkie wydarzenie. Jeden nauczyciel, dojeżdżający łodzią z Gozo, uczył wszystkie dzieci — od 6 do 14 lat — w jednym pomieszczeniu.

\n\n

Szkoła działała zaledwie kilkanaście lat. Gdy rodziny wyjeżdżały z Comino, uczniów ubywało. W końcu zostało kilkoro dzieci i utrzymywanie szkoły straciło sens. Budynek zamknięto — tablica wciąż wisi na ścianie.

","story_summary":"Opuszczona szkoła z 1948 roku — jednoizbowa, gdzie jeden nauczyciel uczył dzieci w różnym wieku. Zamknięta, gdy ostatnie rodziny opuściły wyspę.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Opuszczona Szkoła","description_pl":"Jednoizbowa szkoła z 1948 roku. Obsługiwała małą stałą społeczność wyspy. Opuszczona gdy ostatni mieszkańcy odeszli.","tips_pl":"Obok kaplicy Santa Marija. Prosty budynek, wielka historia o przemijaniu małych społeczności.","story_pl":"

Jedna klasa, jeden nauczyciel, cała wyspa

\n\n

","story_summary_pl":"Opuszczona szkoła z 1948 roku — jednoizbowa, gdzie jeden nauczyciel uczył dzieci w różnym wieku. Zamknięta, gdy ostatnie rodziny opuściły wyspę.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"d5f1f4fa-8d33-4d4b-8add-e9c835f2b8f5","island":"gozo","slug":"gozo-calypso-cave","category":"cave","points":50,"lat":36.0606,"lng":14.2794,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_03.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_03.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_02.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Ramla_desde_la_cueva_de_Calipso%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_02.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/West_view_of_Ramla_Bay%2C_Gozo_20110428_1.jpg/1280px-West_view_of_Ramla_Bay%2C_Gozo_20110428_1.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":11,"video_id":"d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/calypso_cave.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/calypso-cave-story.mp4","tiktok_ids":["d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Kalipso","description":"Legendarna grota z Odysei Homera, gdzie nimfa Kalipso trzymała Odyseusza w niewoli przez 7 lat. Położona nad Zatoką Ramla z oszałamiającym widokiem na plażę z czerwonego piasku.","tips":"Sama jaskinia jest częściowo zawalona i ogrodzona, ale punkt widokowy jest spektakularny. Połącz z zejściem na Ramla Bay.","story":"$a4","story_summary":"Jaskinia Calypso nad Ramla Bay tradycyjnie identyfikowana jest z mityczną Ogygią, gdzie nimfa Calypso przetrzymywała Odyseusza przez 7 lat według Homera.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Kalipso","description_pl":"Legendarna grota z Odysei Homera, gdzie nimfa Kalipso trzymała Odyseusza w niewoli przez 7 lat. Położona nad Zatoką Ramla z oszałamiającym widokiem na plażę z czerwonego piasku.","tips_pl":"Sama jaskinia jest częściowo zawalona i ogrodzona, ale punkt widokowy jest spektakularny. Połącz z zejściem na Ramla Bay.","story_pl":"$a5","story_summary_pl":"Jaskinia Calypso nad Ramla Bay tradycyjnie identyfikowana jest z mityczną Ogygią, gdzie nimfa Calypso przetrzymywała Odyseusza przez 7 lat według Homera.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"1e248550-a1b7-40f3-a238-0abd5f990036","island":"comino","slug":"comino-cemetery","category":"monument","points":35,"lat":36.0120351,"lng":14.3308795,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Cemetery_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Cemetery_01_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Cemetery_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Cemetery_03_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Cemetery_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Cemetery_02_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":12,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/cemetery.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Cmentarz Comino","description":"Małe, otoczone murem wzgórze cmentarne. Świadectwo krótkiej historii stałego zaludnienia wyspy.","tips":"Cicha, refleksyjna przestrzeń. Niewielu turystów tu trafia.","story":"$a6","story_summary":"Cmentarz na Comino — cichy świadek pokoleń, które żyły i umierały na tej małej wyspie. Kilkadziesiąt nagrobków opowiada historię społeczności, która już nie istnieje.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Cmentarz Comino","description_pl":"Małe, otoczone murem wzgórze cmentarne. Świadectwo krótkiej historii stałego zaludnienia wyspy.","tips_pl":"Cicha, refleksyjna przestrzeń. Niewielu turystów tu trafia.","story_pl":"$a7","story_summary_pl":"Cmentarz na Comino — cichy świadek pokoleń, które żyły i umierały na tej małej wyspie. Kilkadziesiąt nagrobków opowiada historię społeczności, która już nie istnieje.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e0afc6cd-089c-4788-9ccf-c5971ba43453","island":"malta","slug":"malta-ghajn-tuffieha","category":"beach","points":30,"lat":35.9297,"lng":14.345,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Ghajn_Tuffieha_Bay_%2880472p%292.jpg/1280px-Ghajn_Tuffieha_Bay_%2880472p%292.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_66-68_HDR.jpg/1280px-Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_66-68_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Malta_-_Mgarr_-_Triq_Ghajn_Tuffieha_-_Ghajn_Tuffieha_Tower_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Mgarr_-_Triq_Ghajn_Tuffieha_-_Ghajn_Tuffieha_Tower_04_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":12,"video_id":"83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ghajn_tuffieha.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5","732c68aa-b208-4e0e-9478-630e38020015","48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Għajn Tuffieħa","description":"Sąsiadka Golden Bay, ale mniej zatłoczona dzięki 200 schodom zejścia. Czerwonawy piasek, dziksze otoczenie, widok na Ghajn Tuffieha Tower z XVII w.","tips":"Dolna część po lewej stronie jest bardziej ustroniona. Zachodnie klify są idealne na trekking.","story":"$a8","story_summary":"Ghajn Tuffieha (Riviera Beach) to plaża z czerwonawym piaskiem pomiędzy klifami, dostępna po 200 schodach. Mniej zatłoczona niż sąsiednia Golden Bay. Nazwa oznacza \"Źródło jabłek\".","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Għajn Tuffieħa","description_pl":"Sąsiadka Golden Bay, ale mniej zatłoczona dzięki 200 schodom zejścia. Czerwonawy piasek, dziksze otoczenie, widok na Ghajn Tuffieha Tower z XVII w.","tips_pl":"Dolna część po lewej stronie jest bardziej ustroniona. Zachodnie klify są idealne na trekking.","story_pl":"$a9","story_summary_pl":"Ghajn Tuffieha (Riviera Beach) to plaża z czerwonawym piaskiem pomiędzy klifami, dostępna po 200 schodach. Mniej zatłoczona niż sąsiednia Golden Bay. Nazwa oznacza \"Źródło jabłek\".","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"4b55680a-9b8a-4b66-8c2b-db4e7dad70cd","island":"gozo","slug":"gozo-xerris-grotto","category":"cave","points":40,"lat":36.0513,"lng":14.2614,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Xerri%27s_Grotto%2C_Xag%C4%A7ra_%28Gozo%29.jpg/1280px-Xerri%27s_Grotto%2C_Xag%C4%A7ra_%28Gozo%29.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":12,"video_id":"0e151132-4fbe-4dd9-bde8-db86a407d3c2","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/xerris_grotto.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-xerris-grotto.mp4","tiktok_ids":["0e151132-4fbe-4dd9-bde8-db86a407d3c2","3a5af08b-b6a0-4d85-addb-f85c35b78808","c8717e97-e975-4b44-8524-3c67b49b8b33"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Grota Xerri","description":"Podziemna jaskinia wapienna odkryta w 1923 roku pod prywatnym domem w Xaghra, gdy dziadek właściciela kopał studnię. Piękne stalaktyty i stalagmity w kompaktowej podziemnej komorze.","tips":"Zadzwoń dzwonkiem do drzwi — rodzina prowadzi zwiedzanie. 3 EUR wstęp. Tylko 10 minut, ale warto.","story":"$aa","story_summary":"Grota Xerriego w Xaghra została odkryta w 1923 r. przez Anthony'ego Xerriego kopiącego studnię pod domem. 10-metrowe kręcone schody prowadzą do jaskini ze stalaktytami.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Grota Xerri","description_pl":"Podziemna jaskinia wapienna odkryta w 1923 roku pod prywatnym domem w Xaghra, gdy dziadek właściciela kopał studnię. Piękne stalaktyty i stalagmity w kompaktowej podziemnej komorze.","tips_pl":"Zadzwoń dzwonkiem do drzwi — rodzina prowadzi zwiedzanie. 3 EUR wstęp. Tylko 10 minut, ale warto.","story_pl":"$ab","story_summary_pl":"Grota Xerriego w Xaghra została odkryta w 1923 r. przez Anthony'ego Xerriego kopiącego studnię pod domem. 10-metrowe kręcone schody prowadzą do jaskini ze stalaktytami.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"89a1191e-dd96-4730-a591-3de1a390806e","island":"malta","slug":"malta-mellieha-bay","category":"beach","points":25,"lat":35.9668,"lng":14.3527,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Bah%C3%ADa_de_Mellie%C4%A7a%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_52-55_PAN.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Mellie%C4%A7a%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_52-55_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Malta_-_Mellieha_%2B_Mellieha_Bay_%28Keppel%29_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Mellieha_%2B_Mellieha_Bay_%28Keppel%29_02_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Malta_-_Mellieha_%2B_Mellieha_Bay_%28Keppel%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Mellieha_%2B_Mellieha_Bay_%28Keppel%29_04_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":13,"video_id":"7083f984-0e6f-489a-b322-2c2973e2ee1a","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mellieha_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["7083f984-0e6f-489a-b322-2c2973e2ee1a","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Mellieha","description":"Najdłuższa piaszczysta plaża na Malcie (800m) z łagodnym wejściem do wody — idealna dla rodzin z dziećmi. Widok na Comino i Gozo.","tips":"Płytka woda nawet 50m od brzegu. Autobus 41/42 z Valletty. Leżaki 5 EUR/dzień.","story":"$ac","story_summary":"Mellieha Bay (Ghadira) to najdłuższa piaszczysta plaża na Malcie (800 m). Płytka woda, łagodne wejście, idealna dla rodzin z dziećmi. Leżaki, bary, ratownicy w sezonie. Autobus 41/42 z Valetty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Mellieha","description_pl":"Najdłuższa piaszczysta plaża na Malcie (800m) z łagodnym wejściem do wody — idealna dla rodzin z dziećmi. Widok na Comino i Gozo.","tips_pl":"Płytka woda nawet 50m od brzegu. Autobus 41/42 z Valletty. Leżaki 5 EUR/dzień.","story_pl":"$ad","story_summary_pl":"Mellieha Bay (Ghadira) to najdłuższa piaszczysta plaża na Malcie (800 m). Płytka woda, łagodne wejście, idealna dla rodzin z dziećmi. Leżaki, bary, ratownicy w sezonie. Autobus 41/42 z Valetty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f5098316-7ffd-4274-9782-1fff0e5e5ebf","island":"comino","slug":"comino-popeye-cave","category":"cave","points":100,"lat":36.0098,"lng":14.3294,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_03_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Comino_caves.jpg/1280px-Comino_caves.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_04_ies.jpg"],"access_type":"boat","difficulty":"hard","is_active":true,"sort_order":13,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/popeye_cave.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Popeye","description":"Naturalna jaskinia morska z częściowo zawaloną kopułą, przez którą wpadają snopy światła — stąd maltańska nazwa L-Għar ta' Bla Saqaf (jaskinia bez dachu). Dostępna wyłącznie łodzią lub kajakiem od strony południowego wybrzeża Comino. Turyści nazywają ją \"Jaskinią Popeye\" — nazwa to chwyt marketingowy; sama jaskinia nie była miejscem zdjęć do żadnego filmu.","tips":"Tylko z łodzi lub kajakiem. Wejście do jaskini jest od strony zachodniej wyspy.","story":"

Robin Williams w jaskini

W 1980 roku Robert Altman kręci na Malcie film \"Popeye\" z Robin Williamsem w roli głównej. Większość scen nagrywano w słynnej Wiosce Popeye'a (Anchor Bay na głównej wyspie), ale jedna kluczowa scena — walka z olbrzymią ośmiornicą — wymagała naturalnej, mrocznej groty.

\n\n

Ekipa filmowa znalazła idealne miejsce w północnych klifach Comino. Jaskinia o wysokości ok. 8 metrów i długości 15 metrów, dostępna tylko łodzią, dawała idealny efekt dramatyczny. Williams, ubrany w kostium Popeye'a ze sztucznymi przedramionami, kręcił scenę walki w zimnej wodzie przez trzy dni.

\n\n

Dziś

Jaskinia jest popularnym przystankiem wycieczek łodzią wokół Comino. Przewodnicy chętnie opowiadają anegdoty z planu — na przykład o tym, jak Williams improwizował żarty między ujęciami, rozbawiając całą maltańską załogę.

","story_summary":"Jaskinia z filmu Popeye (1980) z Robin Williamsem — słynna scena z ośmiornicą kręcona w naturalnej grocie. Dostępna łodzią, ukryta w północnych klifach Comino.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Popeye","description_pl":"Naturalna jaskinia morska z częściowo zawaloną kopułą, przez którą wpadają snopy światła — stąd maltańska nazwa L-Għar ta' Bla Saqaf (jaskinia bez dachu). Dostępna wyłącznie łodzią lub kajakiem od strony południowego wybrzeża Comino. Turyści nazywają ją \"Jaskinią Popeye\" — nazwa to chwyt marketingowy; sama jaskinia nie była miejscem zdjęć do żadnego filmu.","tips_pl":"Tylko z łodzi lub kajakiem. Wejście do jaskini jest od strony zachodniej wyspy.","story_pl":"

Robin Williams w jaskini

\n\n

Dziś

","story_summary_pl":"Jaskinia z filmu Popeye (1980) z Robin Williamsem — słynna scena z ośmiornicą kręcona w naturalnej grocie. Dostępna łodzią, ukryta w północnych klifach Comino.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"7d669ace-d4c9-44d6-b6e9-7e0f545e08ad","island":"gozo","slug":"gozo-ninus-cave","category":"cave","points":40,"lat":36.0513,"lng":14.2648,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Xerri%27s_Grotto%2C_Xag%C4%A7ra_%28Gozo%29.jpg/1280px-Xerri%27s_Grotto%2C_Xag%C4%A7ra_%28Gozo%29.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":13,"video_id":"0e151132-4fbe-4dd9-bde8-db86a407d3c2","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ninus_cave.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-ninus-cave.mp4","tiktok_ids":["0e151132-4fbe-4dd9-bde8-db86a407d3c2","3a5af08b-b6a0-4d85-addb-f85c35b78808","c8717e97-e975-4b44-8524-3c67b49b8b33"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Ninu","description":"Siostrzana jaskinia Xerri\\","tips":"Odwiedź obie jaskinie — są 200m od siebie. Różne formacje, równie fascynujące.","story":"$ae","story_summary":"Jaskinia Ninu w Xaghrze została odkryta w 1888 r. przez Josepha Rapę kopiącego studnię. Kręcone schody (4 m) prowadzą do komory 20x8 m ze stalaktytami.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Ninu","description_pl":"Siostrzana jaskinia Xerri\\","tips_pl":"Odwiedź obie jaskinie — są 200m od siebie. Różne formacje, równie fascynujące.","story_pl":"$af","story_summary_pl":"Jaskinia Ninu w Xaghrze została odkryta w 1888 r. przez Josepha Rapę kopiącego studnię. Kręcone schody (4 m) prowadzą do komory 20x8 m ze stalaktytami.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"26bdd084-481a-4865-b2fc-b427909a71ba","island":"gozo","slug":"gozo-azure-window-site","category":"ruin","points":50,"lat":36.052,"lng":14.1863,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Malta_Gozo%2C_Azure_Window_%2810264176345%29.jpg/1280px-Malta_Gozo%2C_Azure_Window_%2810264176345%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Malta_Gozo_Azure_Window_BW_2011-10-08_11-08-29.JPG/1280px-Malta_Gozo_Azure_Window_BW_2011-10-08_11-08-29.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Azure_Window_Gozo_2009.JPG/1280px-Azure_Window_Gozo_2009.JPG"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":14,"video_id":"fd57a77c-1759-4039-8616-0203587fae6b","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/azure_window.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/azure-window-story.mp4","tiktok_ids":["fd57a77c-1759-4039-8616-0203587fae6b","bc1c83ac-9b5b-4070-9fb3-5366ab837a4b","22ec2604-2b5f-41e6-b14c-d125b46d7f81"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Miejsce Lazurowego Okna","description":"Miejsce gdzie stał najbardziej ikoniczny zabytek przyrodniczy Malty — łuk skalny Lazurowe Okno — aż do dramatycznego zawalenia się podczas burzy 8 marca 2017. Podwodne szczątki są teraz światowej klasy miejscem nurkowym.","tips":"Miejsce znajduje się obok Blue Hole i Inland Sea. Zaplanuj odwiedzenie wszystkich trzech atrakcji Dwejra razem.","story":"$b0","story_summary":"Łazurowe Okno, ikoniczny łuk skalny Gozo, zawaliło się 8 marca 2017 r. po sztormie. Wcześniej posłużyło jako plan filmowy ślubnej sceny Daenerys w Grze o Tron.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Miejsce Lazurowego Okna","description_pl":"Miejsce gdzie stał najbardziej ikoniczny zabytek przyrodniczy Malty — łuk skalny Lazurowe Okno — aż do dramatycznego zawalenia się podczas burzy 8 marca 2017. Podwodne szczątki są teraz światowej klasy miejscem nurkowym.","tips_pl":"Miejsce znajduje się obok Blue Hole i Inland Sea. Zaplanuj odwiedzenie wszystkich trzech atrakcji Dwejra razem.","story_pl":"$b1","story_summary_pl":"Łazurowe Okno, ikoniczny łuk skalny Gozo, zawaliło się 8 marca 2017 r. po sztormie. Wcześniej posłużyło jako plan filmowy ślubnej sceny Daenerys w Grze o Tron.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f09e7438-e2c0-405e-a01a-58d80d0c81fa","island":"comino","slug":"comino-santa-marija-caves","category":"cave","points":55,"lat":36.011,"lng":14.3351,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_03_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_04_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_15_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_15_ies.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":14,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/santa_marija_caves.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinie Santa Marija","description":"Jaskinie Santa Marija są alternatywą dla centralnego tłumu Comino: skalne przejścia i światło pokazują wyspę od strony morza.","tips":"Nie wchodź do wody bez oceny fal i nie wpływaj do jaskiń bez operatora, jeśli warunki są niepewne.","story":"Jaskinie Santa Marija są alternatywą dla centralnego tłumu Comino: skalne przejścia i światło pokazują wyspę od strony morza. Nie wchodź do wody bez oceny fal i nie wpływaj do jaskiń bez operatora, jeśli warunki są niepewne.","story_summary":"Jaskinie Santa Marija są alternatywą dla centralnego tłumu Comino: skalne przejścia i światło pokazują wyspę od strony morza.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinie Santa Marija","description_pl":"Jaskinie Santa Marija są alternatywą dla centralnego tłumu Comino: skalne przejścia i światło pokazują wyspę od strony morza.","tips_pl":"Nie wchodź do wody bez oceny fal i nie wpływaj do jaskiń bez operatora, jeśli warunki są niepewne.","story_pl":"Jaskinie Santa Marija są alternatywą dla centralnego tłumu Comino: skalne przejścia i światło pokazują wyspę od strony morza. Nie wchodź do wody bez oceny fal i nie wpływaj do jaskiń bez operatora, jeśli warunki są niepewne.","story_summary_pl":"Jaskinie Santa Marija są alternatywą dla centralnego tłumu Comino: skalne przejścia i światło pokazują wyspę od strony morza.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9b621827-9182-424f-96b9-5522fd01ab69","island":"malta","slug":"malta-pretty-bay","category":"beach","points":20,"lat":35.8249,"lng":14.5292,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Malta_-_Birzebbuga_-_Freeport_%28Pretty_Bay%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Birzebbuga_-_Freeport_%28Pretty_Bay%29_04_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Malta_-_Birzebbuga_-_Freeport_%28Pretty_Bay%29_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Birzebbuga_-_Freeport_%28Pretty_Bay%29_02_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Malta_-_Birzebbuga_-_Freeport_%28Pretty_Bay%29_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Birzebbuga_-_Freeport_%28Pretty_Bay%29_01_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":14,"video_id":"11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/pretty_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-pretty-bay.mp4","tiktok_ids":["11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7","732c68aa-b208-4e0e-9478-630e38020015"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Pretty Bay","description":"Mała piaszczysta plaża w Birzebbugia na południu Malty. Popularna wśród lokalnych, mniej turystów. Blisko prehistorycznej jaskini Ghar Dalam.","tips":"Łatwe 20 punktów na początek! Autobus 82 z Valletty, 30 min.","story":"$b2","story_summary":"Pretty Bay to piaszczysta plaża w Birzebbuga na południu Malty. Popularna wśród lokalnych, mniej wśród turystów. Widok na port kontenerowy Freeport, który dodaje industrialnego uroku.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Pretty Bay","description_pl":"Mała piaszczysta plaża w Birzebbugia na południu Malty. Popularna wśród lokalnych, mniej turystów. Blisko prehistorycznej jaskini Ghar Dalam.","tips_pl":"Łatwe 20 punktów na początek! Autobus 82 z Valletty, 30 min.","story_pl":"$b3","story_summary_pl":"Pretty Bay to piaszczysta plaża w Birzebbuga na południu Malty. Popularna wśród lokalnych, mniej wśród turystów. Widok na port kontenerowy Freeport, który dodaje industrialnego uroku.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"d814ab29-5071-4dfe-b480-70df1070f905","island":"malta","slug":"malta-st-peters-pool","category":"beach","points":35,"lat":35.8331,"lng":14.5622,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_20-28_PAN.jpg/1280px-Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_20-28_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_19.jpg/1280px-Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_19.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_18.jpg/1280px-Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_18.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":15,"video_id":"c1e56083-99a8-44b0-a144-fefd6c489b74","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/st_peters_pool.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-st-peters-pool.mp4","tiktok_ids":["c1e56083-99a8-44b0-a144-fefd6c489b74","0d838abe-af42-4092-962c-2dd461e852e7","f873eb6f-e92d-4cf1-8079-b03ffdf430dd"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"St. Peter's Pool","description":"Naturalny basen skalny wykuty w klifach — kultowe miejsce do skakania z klifów i snorkelingu. Krystalicznie czysta turkusowa woda w otoczeniu płaskorzeźb skalnych.","tips":"Brak infrastruktury — zabierz wodę, obuwie wodne i ochronę słoneczną. Dojazd gruntową drogą od Marsaxlokk.","story":"$b4","story_summary":"St. Peter's Pool to naturalny skalny basen na południu Malty koło Marsaxlokk. Turkusowa woda, płaskie skały do leżenia, skoki z klifu (do 5 m). Jedno z najczęściej instagramowanych miejsc Malty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"St. Peter's Pool","description_pl":"Naturalny basen skalny wykuty w klifach — kultowe miejsce do skakania z klifów i snorkelingu. Krystalicznie czysta turkusowa woda w otoczeniu płaskorzeźb skalnych.","tips_pl":"Brak infrastruktury — zabierz wodę, obuwie wodne i ochronę słoneczną. Dojazd gruntową drogą od Marsaxlokk.","story_pl":"$b5","story_summary_pl":"St. Peter's Pool to naturalny skalny basen na południu Malty koło Marsaxlokk. Turkusowa woda, płaskie skały do leżenia, skoki z klifu (do 5 m). Jedno z najczęściej instagramowanych miejsc Malty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"340d2632-4868-4eb8-94c4-80dd9ef44607","island":"comino","slug":"comino-monte-cristo-cave","category":"cave","points":125,"lat":36.017,"lng":14.342,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_03_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_04_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_15_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%28Keppel%29_15_ies.jpg"],"access_type":"boat","difficulty":"hard","is_active":true,"sort_order":15,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/monte_cristo_cave.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Monte Christo","description":"Ukryta laguna wewnątrz wyspy. Historycznie kryjówka przemytników i piratów. Jedna z lokalizacji filmowania \"Hrabiego Monte Christo\" (2002).","tips":"Najtrudniejsza jaskinia do znalezienia — największa nagroda! Wejście wąskie, tylko mała łódź.","story":"$b6","story_summary":"Jaskinia Monte Christo — ukryta laguna wewnątrz wyspy, gdzie w 2002 roku nakręcono \"Hrabiego Monte Christo\" z Guy Pearce'em. Historycznie kryjówka piratów i przemytników.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Monte Christo","description_pl":"Ukryta laguna wewnątrz wyspy. Historycznie kryjówka przemytników i piratów. Jedna z lokalizacji filmowania \"Hrabiego Monte Christo\" (2002).","tips_pl":"Najtrudniejsza jaskinia do znalezienia — największa nagroda! Wejście wąskie, tylko mała łódź.","story_pl":"$b7","story_summary_pl":"Jaskinia Monte Christo — ukryta laguna wewnątrz wyspy, gdzie w 2002 roku nakręcono \"Hrabiego Monte Christo\" z Guy Pearce'em. Historycznie kryjówka piratów i przemytników.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"ac2e087a-5d5e-428d-924c-ce645ccf66e0","island":"gozo","slug":"gozo-ta-cenc-dolmens","category":"ruin","points":65,"lat":36.0218,"lng":14.2557,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Ta%27_Cenc_Dolmen_Gozo_Nov_2014_02.JPG/1280px-Ta%27_Cenc_Dolmen_Gozo_Nov_2014_02.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Ta%27_Cenc_Dolmen_Gozo_Nov_2014_03.JPG/1280px-Ta%27_Cenc_Dolmen_Gozo_Nov_2014_03.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Ta%27_Cenc_Dolmen_Gozo_Nov_2014_04.JPG/1280px-Ta%27_Cenc_Dolmen_Gozo_Nov_2014_04.JPG"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":15,"video_id":"29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ta_cenc_dolmens.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/ta-cenc-dolmens-story.mp4","tiktok_ids":["29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","710f1b82-a5af-4477-a056-3a7fa825ea03","4470f225-e61d-460c-8dc4-a2fcba80f501"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Dolmeny Ta' Cenc","description":"Prehistoryczne struktury megalityczne datowane na ponad 3000 lat, usytuowane na najwyższych południowych klifach Gozo. Także pozostałości Borg l-Imramma (świątynia fazy Mgarr) i tajemnicze koleinami wozów.","tips":"Dolmen to płaski kamień oparty na trzech mniejszych kamieniach jak stół. Podążaj ścieżką klifową — nie jest oznaczona, ale krajobraz jest niezapomniany.","story":"$b8","story_summary":"Dolmeny na Ta' Cenc to megalityczne groby z epoki brązu (2500-700 p.n.e.). Obok nich biegną tajemnicze koleiny wozów, których pochodzenie wciąż jest zagadką.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Dolmeny Ta' Cenc","description_pl":"Prehistoryczne struktury megalityczne datowane na ponad 3000 lat, usytuowane na najwyższych południowych klifach Gozo. Także pozostałości Borg l-Imramma (świątynia fazy Mgarr) i tajemnicze koleinami wozów.","tips_pl":"Dolmen to płaski kamień oparty na trzech mniejszych kamieniach jak stół. Podążaj ścieżką klifową — nie jest oznaczona, ale krajobraz jest niezapomniany.","story_pl":"$b9","story_summary_pl":"Dolmeny na Ta' Cenc to megalityczne groby z epoki brązu (2500-700 p.n.e.). Obok nich biegną tajemnicze koleiny wozów, których pochodzenie wciąż jest zagadką.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"79523963-3484-4f40-ae12-cee14a850e7b","island":"comino","slug":"comino-blue-lagoon-cave","category":"cave","points":75,"lat":36.013,"lng":14.3235,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Malta_-_Ghajnsielem_-_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_%28Comino%29_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_%28Comino%29_01_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Malta_-_Ghajnsielem_-_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_%28Comino%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_%28Comino%29_04_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/The_Blue_Lagoon%2C_Malta_01.jpg/1280px-The_Blue_Lagoon%2C_Malta_01.jpg"],"access_type":"boat","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":16,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/blue_lagoon_cave.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Błękitnej Laguny","description":"Jaskinia w obrębie Blue Lagoon prowadząca do ukrytej plaży wewnątrz. Dostępna kajakiem.","tips":"Łatwo przeoczyć z poziomu wody. Przejdź od strony zachodniej Blue Lagoon.","story":"

Sekret za rogiem

Podczas gdy tysiące ludzi leży na plaży Blue Lagoon, zaledwie 200 metrów dalej ukrywa się jaskinia prowadząca do maleńkiej plaży wewnątrz klifu. Wejście jest wąskie — mieści się kajak lub mała łódź — ale za nim otwiera się piaszczysta zatoczka o długości kilku metrów, całkowicie osłonięta od wiatru i fal.

\n\n

Jaskinia jest dostępna wyłącznie z wody. Nie ma szlaku z Blue Lagoon — trzeba płynąć kajakiem od zachodniej strony. To sprawia, że nawet w szczycie sezonu można mieć ją całkowicie dla siebie. Światło słoneczne, filtrowane przez wejście, tworzy na wodzie hipnotyzujące odcienie turkusu.

","story_summary":"Jaskinia Blue Lagoon — ukryta plaża wewnątrz klifu dostępna kajakiem. Mała, piaszczysta zatoczka osłonięta od wiatru, o której wie niewielu turystów.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Błękitnej Laguny","description_pl":"Jaskinia w obrębie Blue Lagoon prowadząca do ukrytej plaży wewnątrz. Dostępna kajakiem.","tips_pl":"Łatwo przeoczyć z poziomu wody. Przejdź od strony zachodniej Blue Lagoon.","story_pl":"

Sekret za rogiem

\n\n

","story_summary_pl":"Jaskinia Blue Lagoon — ukryta plaża wewnątrz klifu dostępna kajakiem. Mała, piaszczysta zatoczka osłonięta od wiatru, o której wie niewielu turystów.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"8bdbf6cc-e0fa-438a-bbca-13f752fe803b","island":"malta","slug":"malta-paradise-bay","category":"beach","points":30,"lat":35.9835,"lng":14.3323,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Paradise_Bay_Resort.jpg/1280px-Paradise_Bay_Resort.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Paradise_Bay_Resort_2.jpg/1280px-Paradise_Bay_Resort_2.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Paradise_Bay_Panorama.jpg/1280px-Paradise_Bay_Panorama.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":16,"video_id":"11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/paradise_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-paradise-bay.mp4","tiktok_ids":["11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736","48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7","732c68aa-b208-4e0e-9478-630e38020015"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Paradise Bay","description":"Mała piaszczysta plaża tuż obok terminalu promowego Cirkewwa. Turkusowa woda, widok na Comino i Blue Lagoon w oddali.","tips":"Idealny przystanek przed/po promie na Gozo. 100 schodów w dół ale warto!","story":"$ba","story_summary":"Paradise Bay to mała piaszczysta plaża na samej północy Malty, koło terminalu promowego Cirkewwa. Schody w dół klifu, turkusowa woda, widok na Comino. Popularna wśród osób czekających na prom.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Paradise Bay","description_pl":"Mała piaszczysta plaża tuż obok terminalu promowego Cirkewwa. Turkusowa woda, widok na Comino i Blue Lagoon w oddali.","tips_pl":"Idealny przystanek przed/po promie na Gozo. 100 schodów w dół ale warto!","story_pl":"$bb","story_summary_pl":"Paradise Bay to mała piaszczysta plaża na samej północy Malty, koło terminalu promowego Cirkewwa. Schody w dół klifu, turkusowa woda, widok na Comino. Popularna wśród osób czekających na prom.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"a440da70-e709-45fb-b576-3a0a35672212","island":"gozo","slug":"gozo-game-of-thrones","category":"film_location","points":60,"lat":36.052,"lng":14.1863,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Malta_Gozo%2C_Azure_Window_%2810264176345%29.jpg/1280px-Malta_Gozo%2C_Azure_Window_%2810264176345%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Malta_Gozo_Azure_Window_BW_2011-10-08_11-08-29.JPG/1280px-Malta_Gozo_Azure_Window_BW_2011-10-08_11-08-29.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Gozo_Malta_Azure-window-01.jpg/1280px-Gozo_Malta_Azure-window-01.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":16,"video_id":"8bae22e2-8e88-486d-9bef-0cd5b6e45c58","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/game_of_thrones.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/game-of-thrones-story.mp4","tiktok_ids":["8bae22e2-8e88-486d-9bef-0cd5b6e45c58","ff4fc2e8-94f8-4b12-8e67-dfa77d09a777","5fa53b1b-853d-4bb8-907f-df5731e258be"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Film: Gra o Tron S1 (2011)","description":"Lazurowe Okno i okolice Dwejra służyły jako tło dla wesela Dothraki — zaślubiny Daenerys Targaryen i Khala Drogo w Sezonie 1. Najbardziej ikoniczna lokalizacja filmowa na Gozo.","tips":"Stań tam, gdzie Drogo i Daenerys wymienili przysięgi. Łuk zniknął, ale dramatyczne klify pozostały.","story":"$bc","story_summary":"Gozo było planem filmowym Gry o Tron w sezonie 1. Azure Window stało się Pentos, gdzie Daenerys poślubiła Khala Drogo. Produkcja przeniosła się do Chorwacji od sezonu 2.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Film: Gra o Tron S1 (2011)","description_pl":"Lazurowe Okno i okolice Dwejra służyły jako tło dla wesela Dothraki — zaślubiny Daenerys Targaryen i Khala Drogo w Sezonie 1. Najbardziej ikoniczna lokalizacja filmowa na Gozo.","tips_pl":"Stań tam, gdzie Drogo i Daenerys wymienili przysięgi. Łuk zniknął, ale dramatyczne klify pozostały.","story_pl":"$bd","story_summary_pl":"Gozo było planem filmowym Gry o Tron w sezonie 1. Azure Window stało się Pentos, gdzie Daenerys poślubiła Khala Drogo. Produkcja przeniosła się do Chorwacji od sezonu 2.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"13fea6a4-1b3f-4458-a5ed-a6fdc06905f0","island":"gozo","slug":"gozo-by-the-sea","category":"film_location","points":50,"lat":36.021,"lng":14.2705,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_84.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_84.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_95-97_HDR.jpg/1280px-Bah%C3%ADa_de_Xlendi%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_95-97_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Xlendi_Bucht_Panorama.jpg/1280px-Xlendi_Bucht_Panorama.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":17,"video_id":"8bae22e2-8e88-486d-9bef-0cd5b6e45c58","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/by_the_sea.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-by-the-sea.mp4","tiktok_ids":["8bae22e2-8e88-486d-9bef-0cd5b6e45c58","ff4fc2e8-94f8-4b12-8e67-dfa77d09a777","5fa53b1b-853d-4bb8-907f-df5731e258be"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Film: By the Sea (2015)","description":"Głęboka, wąska zatoka Mgarr ix-Xini podwajała za francuskie nadmorskie miasteczko w filmie Angeliny Jolie z 2015 roku, z Bradem Pittem. Kręcony tu od sierpnia do listopada 2014. Odosobniona kamienista plaża w oszałamiającym naturalnym worze.","tips":"Stroma droga w dół zatoki to dokładnie to, co widzisz w filmie. Zabierz strój kąpielowy — głęboka woda jest krystalicznie czysta.","story":"$be","story_summary":"Film \"Nad morzem\" (2015) Angeliny Jolie z Bradem Pittem kręcony był w dużej części na Gozo. Mgarr Harbour, Xlendi i gozitańskie krajobrazy zagrały francuską Rivierę lat 70.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Film: By the Sea (2015)","description_pl":"Głęboka, wąska zatoka Mgarr ix-Xini podwajała za francuskie nadmorskie miasteczko w filmie Angeliny Jolie z 2015 roku, z Bradem Pittem. Kręcony tu od sierpnia do listopada 2014. Odosobniona kamienista plaża w oszałamiającym naturalnym worze.","tips_pl":"Stroma droga w dół zatoki to dokładnie to, co widzisz w filmie. Zabierz strój kąpielowy — głęboka woda jest krystalicznie czysta.","story_pl":"$bf","story_summary_pl":"Film \"Nad morzem\" (2015) Angeliny Jolie z Bradem Pittem kręcony był w dużej części na Gozo. Mgarr Harbour, Xlendi i gozitańskie krajobrazy zagrały francuską Rivierę lat 70.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"1e21bcf8-efdc-4ff1-89ac-5735013dfbb6","island":"malta","slug":"malta-blue-grotto","category":"cave","points":75,"lat":35.822429,"lng":14.457415,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Malta_Blue_Grotto_BW_2011-10-09_11-08-16.JPG/1280px-Malta_Blue_Grotto_BW_2011-10-09_11-08-16.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Cueva_azul%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_54-56_HDR.jpg/1280px-Cueva_azul%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_54-56_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Blue_Grotto_Malta-flickr_-_by_-_zoonabar.jpg/1280px-Blue_Grotto_Malta-flickr_-_by_-_zoonabar.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":17,"video_id":"261cf9a1-8fcf-46f0-bd25-f32971ad51e8","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/blue_grotto.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["261cf9a1-8fcf-46f0-bd25-f32971ad51e8","8c2f7232-27c1-430c-94e7-a7855b5f048f","59ac2bf7-41eb-41cf-a87c-c54f7c2a44bb"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Blue Grotto","description":"System jaskiń morskich na południowym wybrzeżu z niezwykłymi odcieniami błękitu wody. Rejsy łódkami przez 6 jaskiń — każda z unikalnym kolorem wody.","tips":"Rejsy 8 EUR, startują rano (8:00-13:00 najlepsze światło). Warto też zatrzymać się na punkcie widokowym nad grotą.","story":"$c0","story_summary":"Blue Grotto to system 7 jaskiń morskich z główną komorą o łuku 30 m. Fosforyzująca woda świeci niebiesko dzięki odbiciom światła od piaszczystego dna. Łodzie kursują z Wied iz-Zurrieq (8 EUR).","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Blue Grotto","description_pl":"System jaskiń morskich na południowym wybrzeżu z niezwykłymi odcieniami błękitu wody. Rejsy łódkami przez 6 jaskiń — każda z unikalnym kolorem wody.","tips_pl":"Rejsy 8 EUR, startują rano (8:00-13:00 najlepsze światło). Warto też zatrzymać się na punkcie widokowym nad grotą.","story_pl":"$c1","story_summary_pl":"Blue Grotto to system 7 jaskiń morskich z główną komorą o łuku 30 m. Fosforyzująca woda świeci niebiesko dzięki odbiciom światła od piaszczystego dna. Łodzie kursują z Wied iz-Zurrieq (8 EUR).","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"5cd1bdfe-36ff-4b6c-b50c-d636f8266a3d","island":"comino","slug":"comino-elephant-rock","category":"viewpoint","points":45,"lat":36.0056,"lng":14.3358,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_02.jpg/1280px-Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_02.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_01.jpg/1280px-Isla_de_Comino%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Comino_St_Mary%E2%80%99s_Tower.JPG/1280px-Comino_St_Mary%E2%80%99s_Tower.JPG"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":17,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/elephant_rock.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-elephant-rock.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Skała Słonia","description":"Skała Słonia jest prostym, mocnym punktem orientacyjnym na południowo-wschodnim wybrzeżu Comino.","tips":"Oglądaj z bezpiecznego brzegu; nie schodź po mokrej skale dla zdjęcia.","story":"Skała Słonia jest prostym, mocnym punktem orientacyjnym na południowo-wschodnim wybrzeżu Comino. Oglądaj z bezpiecznego brzegu; nie schodź po mokrej skale dla zdjęcia.","story_summary":"Skała Słonia jest prostym, mocnym punktem orientacyjnym na południowo-wschodnim wybrzeżu Comino.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Skała Słonia","description_pl":"Skała Słonia jest prostym, mocnym punktem orientacyjnym na południowo-wschodnim wybrzeżu Comino.","tips_pl":"Oglądaj z bezpiecznego brzegu; nie schodź po mokrej skale dla zdjęcia.","story_pl":"Skała Słonia jest prostym, mocnym punktem orientacyjnym na południowo-wschodnim wybrzeżu Comino. Oglądaj z bezpiecznego brzegu; nie schodź po mokrej skale dla zdjęcia.","story_summary_pl":"Skała Słonia jest prostym, mocnym punktem orientacyjnym na południowo-wschodnim wybrzeżu Comino.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"43cdd664-07ff-4fef-a6e4-ccdb5b3180b9","island":"malta","slug":"malta-ghar-dalam","category":"cave","points":80,"lat":35.835987,"lng":14.527575,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Malta_-_Birzebbuga_-_Triq_Ghar_Dalam_-_Ghar_Dalam_-_cave_17_ies.jpg/1280px-Malta_-_Birzebbuga_-_Triq_Ghar_Dalam_-_Ghar_Dalam_-_cave_17_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Malta_-_Birzebbuga_-_Triq_Ghar_Dalam_-_Ghar_Dalam_-_cave_13_ies.jpg/1280px-Malta_-_Birzebbuga_-_Triq_Ghar_Dalam_-_Ghar_Dalam_-_cave_13_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/GharDalam-VueGrotte.jpg/1280px-GharDalam-VueGrotte.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":18,"video_id":"acd206d4-2a2d-4827-a160-4056dbd7ecf6","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ghar_dalam.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-ghar-dalam.mp4","tiktok_ids":["acd206d4-2a2d-4827-a160-4056dbd7ecf6","864408bb-28c9-441a-996d-0618919e5a63","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Għar Dalam","description":"Najstarsza jaskinia na Malcie z dowodami osadnictwa sprzed 7400 lat. Muzeum z kośćmi karłowatych słoni i hipopotamów, które zamieszkiwały Maltę w epoce lodowcowej.","tips":"Muzeum przed jaskinią jest równie fascynujące. Wejście 6 EUR. Gruntowa ścieżka prowadzi dalej do doliny.","story":"$c2","story_summary":"Ghar Dalam (\"Jaskinia Ciemności\") to najstarsze stanowisko archeologiczne Malty z kością hipopotama karłowatego i słonia sycylijskiego sprzed 500 000 lat. Dowodzi, że Malta była połączona z Sycylią.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Għar Dalam","description_pl":"Najstarsza jaskinia na Malcie z dowodami osadnictwa sprzed 7400 lat. Muzeum z kośćmi karłowatych słoni i hipopotamów, które zamieszkiwały Maltę w epoce lodowcowej.","tips_pl":"Muzeum przed jaskinią jest równie fascynujące. Wejście 6 EUR. Gruntowa ścieżka prowadzi dalej do doliny.","story_pl":"$c3","story_summary_pl":"Ghar Dalam (\"Jaskinia Ciemności\") to najstarsze stanowisko archeologiczne Malty z kością hipopotama karłowatego i słonia sycylijskiego sprzed 500 000 lat. Dowodzi, że Malta była połączona z Sycylią.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b5cb51f7-5448-4c86-8069-d78996c3af69","island":"gozo","slug":"gozo-clash-of-titans","category":"film_location","points":45,"lat":36.0498,"lng":14.191,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Malta_Gozo%2C_Azure_Window_%2810264176345%29.jpg/1280px-Malta_Gozo%2C_Azure_Window_%2810264176345%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Malta_Gozo_Azure_Window_BW_2011-10-08_11-08-29.JPG/1280px-Malta_Gozo_Azure_Window_BW_2011-10-08_11-08-29.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Azure_Window_Gozo_2009.JPG/1280px-Azure_Window_Gozo_2009.JPG"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":18,"video_id":"8bae22e2-8e88-486d-9bef-0cd5b6e45c58","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/clash_of_titans.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-clash-of-titans.mp4","tiktok_ids":["8bae22e2-8e88-486d-9bef-0cd5b6e45c58","ff4fc2e8-94f8-4b12-8e67-dfa77d09a777","5fa53b1b-853d-4bb8-907f-df5731e258be"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Film: Starcie Tytanów (1981)","description":"Wybrzeże Dwejra było legendarnym legowiskiem Meduzy w tym klasyku Raya Harryhausena. Dramatyczne formacje skalne i jaskinie stworzyły nieziemską scenerię.","tips":"Idź od Inland Sea w stronę Wieży Dwejra — przejdziesz przez teren filmowania.","story":"$c4","story_summary":"Łazurowe Okno na Gozo pojawiło się w finałowej scenie oryginalnego filmu \"Starcie Tytanów\" z 1981 r. jako tło dla bitwy Perseusza z Krakenem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Film: Starcie Tytanów (1981)","description_pl":"Wybrzeże Dwejra było legendarnym legowiskiem Meduzy w tym klasyku Raya Harryhausena. Dramatyczne formacje skalne i jaskinie stworzyły nieziemską scenerię.","tips_pl":"Idź od Inland Sea w stronę Wieży Dwejra — przejdziesz przez teren filmowania.","story_pl":"$c5","story_summary_pl":"Łazurowe Okno na Gozo pojawiło się w finałowej scenie oryginalnego filmu \"Starcie Tytanów\" z 1981 r. jako tło dla bitwy Perseusza z Krakenem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"908f154d-88db-48e4-9b59-0e50f8297f5a","island":"comino","slug":"comino-north-cliffs-summit","category":"viewpoint","points":30,"lat":36.0174,"lng":14.3238,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Sudika_Kemmuna.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"hard","is_active":true,"sort_order":18,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/north_cliffs_summit.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-north-cliffs-summit.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Szczyt Północnych Klifów","description":"Najwyższy punkt szlaku wokół Comino. Widok na całą wyspę, Blue Lagoon, Gozo i Maltę.","tips":"Ścieżka jest miejscami nieutwardzona i blisko urwisk. Buty trekkingowe obowiązkowe!","story":"

Dach Comino

Północne klify to najwyższy punkt całej wyspy — około 75 metrów nad poziomem morza. Ze szczytu rozciąga się panorama 360 stopni: na południe Blue Lagoon i Malta, na północ Gozo, na zachód otwarte morze aż po horyzont. W czyste dni widać zarys Sycylii.

\n\n

To również lęgowisko burzyków — zagrożonego gatunku ptaków morskich. BirdLife Malta prowadzi tu projekt ochrony, monitorując gnieżdżenie i obrączkując pisklęta. Burzyki gnieżdżą się w szczelinach skalnych i są aktywne wyłącznie nocą — latają nad morzem, polując na ryby przy świetle księżyca.

","story_summary":"Szczyt Północnych Klifów — najwyższy punkt szlaku Comino Loop z panoramą na Blue Lagoon, Gozo i Maltę. Gnieżdżą tu burzyki — zagrożony gatunek ptaków morskich.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Szczyt Północnych Klifów","description_pl":"Najwyższy punkt szlaku wokół Comino. Widok na całą wyspę, Blue Lagoon, Gozo i Maltę.","tips_pl":"Ścieżka jest miejscami nieutwardzona i blisko urwisk. Buty trekkingowe obowiązkowe!","story_pl":"

Dach Comino

\n\n

","story_summary_pl":"Szczyt Północnych Klifów — najwyższy punkt szlaku Comino Loop z panoramą na Blue Lagoon, Gozo i Maltę. Gnieżdżą tu burzyki — zagrożony gatunek ptaków morskich.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"8be14b71-04ae-4595-8bb6-a96c11fa0372","island":"gozo","slug":"gozo-dwejra-cliffs","category":"viewpoint","points":35,"lat":36.0484,"lng":14.1915,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Dwejra_Cliffs_-_Gozo_Malta.jpg/1280px-Dwejra_Cliffs_-_Gozo_Malta.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Dwejra%27s_Golden_Cliffs_Gozo.png/1280px-Dwejra%27s_Golden_Cliffs_Gozo.png","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Dwejra_Bay%2C_Gozo_%28Malta%29.jpg/1280px-Dwejra_Bay%2C_Gozo_%28Malta%29.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":19,"video_id":"8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/dwejra_cliffs.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/dwejra-cliffs-story.mp4","tiktok_ids":["8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","d74d9771-7a1e-4ab1-9a4a-206a03a92876","bcd5bb6e-8184-4502-a558-7cbc9e4b4fc6"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Klify Dwejra","description":"Dramatyczne 100-metrowe klify nadmorskie z panoramicznym widokiem na Inland Sea, Fungus Rock i miejsce gdzie kiedyś stało Lazurowe Okno. Jedna z najczęściej fotografowanych lokalizacji na Gozo.","tips":"Przejdź ścieżką na krawędzi klifu od parkingu Inland Sea. Najlepsze światło popołudniu.","story":"$c6","story_summary":"Klify Dwejra to dramatyczne formacje skalne na zachodnim wybrzeżu Gozo, obejmujące Blue Hole, Inland Sea i miejsce po Łazurowym Oknie. Raj geologów i fotografów.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Klify Dwejra","description_pl":"Dramatyczne 100-metrowe klify nadmorskie z panoramicznym widokiem na Inland Sea, Fungus Rock i miejsce gdzie kiedyś stało Lazurowe Okno. Jedna z najczęściej fotografowanych lokalizacji na Gozo.","tips_pl":"Przejdź ścieżką na krawędzi klifu od parkingu Inland Sea. Najlepsze światło popołudniu.","story_pl":"$c7","story_summary_pl":"Klify Dwejra to dramatyczne formacje skalne na zachodnim wybrzeżu Gozo, obejmujące Blue Hole, Inland Sea i miejsce po Łazurowym Oknie. Raj geologów i fotografów.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"51c9e543-7108-4c2a-a39c-90280174e380","island":"comino","slug":"comino-tal-ful-campsite","category":"campsite","points":50,"lat":36.014,"lng":14.333,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Comino_Church.jpg/1280px-Comino_Church.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Chapel_of_tal-Blat.jpg/1280px-Chapel_of_tal-Blat.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":19,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/tal_ful_campsite.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Kemping Tal-Ful","description":"Jedyne oficjalne miejsce kempingowe na Comino (autoryzowane przez ERA). Darmowe, bez pozwolenia. Tylko namioty z tkaniny. Brak ognisk.","tips":"Nocleg odblokowuje odznakę \"Night Owl\" (+50 pkt bonus). Zabierz wodę i jedzenie — nic nie kupisz na wyspie.","story":"

Darmowy nocleg na Comino

Tal-Ful to jedyny oficjalny kemping na Comino — i jest całkowicie darmowy. Nie ma rezerwacji, nie ma recepcji, nie ma prądu. Zabierasz namiot, wodę (minimum 3 litry na osobę dziennie!) i jedzenie, a Comino daje ci resztę: najczystsze niebo na całej Malcie.

\n\n

Bez sztucznego światła na wyspie (nie licząc okazjonalnego światła z Blue Lagoon), Comino oferuje warunki do obserwacji gwiazd, jakich nie znajdziesz nigdzie indziej w archipelagu. Droga Mleczna jest widoczna gołym okiem. A jeśli będziesz cicho, w nocy usłyszysz krzyki burzyków wracających do gniazd.

","story_summary":"Kemping Tal-Ful — jedyny oficjalny i całkowicie darmowy kemping na Comino. Spanie pod gwiazdami na wyspie bez sztucznego światła, z odgłosami fal i burzyków.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Kemping Tal-Ful","description_pl":"Jedyne oficjalne miejsce kempingowe na Comino (autoryzowane przez ERA). Darmowe, bez pozwolenia. Tylko namioty z tkaniny. Brak ognisk.","tips_pl":"Nocleg odblokowuje odznakę \"Night Owl\" (+50 pkt bonus). Zabierz wodę i jedzenie — nic nie kupisz na wyspie.","story_pl":"

Darmowy nocleg na Comino

\n\n

","story_summary_pl":"Kemping Tal-Ful — jedyny oficjalny i całkowicie darmowy kemping na Comino. Spanie pod gwiazdami na wyspie bez sztucznego światła, z odgłosami fal i burzyków.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"bdc3e852-ca11-403e-84a8-e6e8afee2ea4","island":"malta","slug":"malta-ghar-hasan","category":"cave","points":35,"lat":35.8073,"lng":14.5214,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Spectacular_G%C4%A7ar_%C4%A6asan_Cave.jpg/1280px-Spectacular_G%C4%A7ar_%C4%A6asan_Cave.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/22/G%C4%A7ar_%C4%A6asan_Cave_2.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/G%C4%A7ar_%C4%A6asan_Cave.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":19,"video_id":"acd206d4-2a2d-4827-a160-4056dbd7ecf6","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ghar_hasan.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["acd206d4-2a2d-4827-a160-4056dbd7ecf6","864408bb-28c9-441a-996d-0618919e5a63","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Ghar Hasan","description":"Jaskinia na południowych klifach, według legendy schronienie saraceńskiego pirata Hasana. Wejście na klifie z widokiem na morze, wewnątrz korytarze prowadzą w dół.","tips":"Zabierz latarkę! Część jaskini jest nieoświetlona. Dojazd z Birzebbugia ścieżką na południe.","story":"$c8","story_summary":"Ghar Hasan to jaskinia klifowa na południu Malty, według legendy kryjówka saraceńskiego pirata Hasana. Okno skalne daje dramatyczny widok na morze 80 m poniżej. Dojście wymaga latarki i ostrożności.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Ghar Hasan","description_pl":"Jaskinia na południowych klifach, według legendy schronienie saraceńskiego pirata Hasana. Wejście na klifie z widokiem na morze, wewnątrz korytarze prowadzą w dół.","tips_pl":"Zabierz latarkę! Część jaskini jest nieoświetlona. Dojazd z Birzebbugia ścieżką na południe.","story_pl":"$c9","story_summary_pl":"Ghar Hasan to jaskinia klifowa na południu Malty, według legendy kryjówka saraceńskiego pirata Hasana. Okno skalne daje dramatyczny widok na morze 80 m poniżej. Dojście wymaga latarki i ostrożności.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"ab33e5a0-c1c6-46d0-bde9-18f07852ea2c","island":"malta","slug":"malta-mdina-old-city","category":"ruin","points":50,"lat":35.8864,"lng":14.4038,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ad/A_view_of_the_old_city_of_Mdina_from_%C4%A6a%C5%BC-%C5%BBebbu%C4%A1.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Mdina_and_unspoiled_Malta_view.jpg/1280px-Mdina_and_unspoiled_Malta_view.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/View_of_the_Old_City_of_Valletta_%28Mdina%29_with_St._Paul%27s_Cathedral_in_center._Valletta%2C_Malta%2C_Mediterranean_Sea.jpg/1280px-View_of_the_Old_City_of_Valletta_%28Mdina%29_with_St._Paul%27s_Cathedral_in_center._Valletta%2C_Malta%2C_Mediterranean_Sea.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":20,"video_id":"8c962626-40e7-4eef-8792-8556a02f5ff5","reading_time_min":5,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mdina_old_city.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-mdina-old-city.mp4","tiktok_ids":["8c962626-40e7-4eef-8792-8556a02f5ff5","a6341a91-112f-4db2-85c3-0d38b151c9dc","df0c2390-266a-42fd-8c85-d0a27d9b864a"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Mdina — Ciche Miasto","description":"Średniowieczne miasto-twierdza na wzgórzu, dawna stolica Malty. Wąskie uliczki, pałace z XII-XVI w., mniej niż 300 mieszkańców. Zakaz ruchu samochodowego.","tips":"Przyjdź wczesnie rano lub po zmroku — wtedy Mdina naprawdę jest \"cichym miastem\". Darmowe wejście.","story":"$ca","story_summary":"Mdina, \"Ciche Miasto\", była stolicą Malty od starożytności do 1530 r. Arabowie zbudowali mury i nadali nazwę (\"medina\" = miasto). Dziś zaledwie 300 mieszkańców za murami, zakaz ruchu samochodowego.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Mdina — Ciche Miasto","description_pl":"Średniowieczne miasto-twierdza na wzgórzu, dawna stolica Malty. Wąskie uliczki, pałace z XII-XVI w., mniej niż 300 mieszkańców. Zakaz ruchu samochodowego.","tips_pl":"Przyjdź wczesnie rano lub po zmroku — wtedy Mdina naprawdę jest \"cichym miastem\". Darmowe wejście.","story_pl":"$cb","story_summary_pl":"Mdina, \"Ciche Miasto\", była stolicą Malty od starożytności do 1530 r. Arabowie zbudowali mury i nadali nazwę (\"medina\" = miasto). Dziś zaledwie 300 mieszkańców za murami, zakaz ruchu samochodowego.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"7708907c-e37a-4c68-8374-a20e83573d41","island":"comino","slug":"comino-shearwater-colony","category":"birdwatch","points":35,"lat":36.0178,"lng":14.326,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/67/Ma_-_Puffinus_yelkouan.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":20,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/shearwater_colony.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Kolonia Burzyka Śródziemnomorskiego","description":"Comino to ważny obszar lęgowy rzadkich burzyków balearyckiego. 50–80 par lęgowych. BirdLife Malta prowadzi tu projekt obrączkowania.","tips":"Najlepsze obserwacje: kwiecień–maj oraz październik. Sezonowy bonus ×2 punkty w aplikacji!","story":"

Nocni lotnicy

Burzyk balearski (Puffinus yelkouan) to jeden z najrzadszych ptaków morskich w Europie. Na Comino gnieździ się 50-80 par — co czyni wyspę jednym z najważniejszych miejsc lęgowych tego gatunku na całym Morzu Śródziemnym.

\n\n

Te ptaki są aktywne wyłącznie nocą. W dzień przesiadują w szczelinach klifów, a po zmroku wyruszają na polowanie — lecąc nisko nad falą, chwytając ryby dziobem. Ich charakterystyczny, przerażliwy krzyk nocą — brzmiący jak płacz dziecka — przez wieki budził strach i legendy wśród rybaków.

\n\n

BirdLife Malta prowadzi tu od lat program ochrony: obrączkowanie piskląt, monitoring gniazd i walka z inwazyjnymi szczurami, które zjadają jaja. Dzięki tym wysiłkom populacja na Comino powoli rośnie.

","story_summary":"Kolonia burzyka balearskiego — 50-80 par tego zagrożonego gatunku gnieździ się w klifach Comino. BirdLife Malta prowadzi tu projekt ochrony i obrączkowania.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Kolonia Burzyka Śródziemnomorskiego","description_pl":"Comino to ważny obszar lęgowy rzadkich burzyków balearyckiego. 50–80 par lęgowych. BirdLife Malta prowadzi tu projekt obrączkowania.","tips_pl":"Najlepsze obserwacje: kwiecień–maj oraz październik. Sezonowy bonus ×2 punkty w aplikacji!","story_pl":"

Nocni lotnicy

\n\n

","story_summary_pl":"Kolonia burzyka balearskiego — 50-80 par tego zagrożonego gatunku gnieździ się w klifach Comino. BirdLife Malta prowadzi tu projekt ochrony i obrączkowania.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f54c9854-b9e5-4aba-b763-b237dcd31d89","island":"gozo","slug":"gozo-ta-cenc-cliffs","category":"viewpoint","points":55,"lat":36.0186,"lng":14.2509,"photos":["https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-photos/ta-cenc-sunset/06-euphorbia-dramatic-white-cliff-line-blue-sea.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-photos/ta-cenc-sunset/03-wide-panoramic-sanap-cliffs-garigue-plateau.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-photos/ta-cenc-sunset/11-looking-down-deep-blue-sea-cliff-edge.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-photos/ta-cenc-sunset/07-euphorbia-wildflowers-white-limestone-cliffs-coast.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-photos/ta-cenc-sunset/40-cliff-wall-full-view-layered-limestone-sea.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-photos/ta-cenc-sunset/09-cliff-edge-silver-water-malta-coastline-far.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":20,"video_id":"29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ta_cenc_cliffs.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/ta-cenc-cliffs-story.mp4","tiktok_ids":["29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","710f1b82-a5af-4477-a056-3a7fa825ea03","4470f225-e61d-460c-8dc4-a2fcba80f501"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Klify Ta' Cenc","description":"Ta' Cenc daje szeroki, surowy widok na południową krawędź Gozo i pozwala zobaczyć wyspę jako płaskowyż, nie tylko zbiór zatok.","tips":"Trzymaj dystans od krawędzi i sprawdź wiatr; nie ma tu miejsca na bezpieczne skróty.","story":"Ta' Cenc daje szeroki, surowy widok na południową krawędź Gozo i pozwala zobaczyć wyspę jako płaskowyż, nie tylko zbiór zatok. Trzymaj dystans od krawędzi i sprawdź wiatr; nie ma tu miejsca na bezpieczne skróty.","story_summary":"Ta' Cenc daje szeroki, surowy widok na południową krawędź Gozo i pozwala zobaczyć wyspę jako płaskowyż, nie tylko zbiór zatok.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Klify Ta' Cenc","description_pl":"Ta' Cenc daje szeroki, surowy widok na południową krawędź Gozo i pozwala zobaczyć wyspę jako płaskowyż, nie tylko zbiór zatok.","tips_pl":"Trzymaj dystans od krawędzi i sprawdź wiatr; nie ma tu miejsca na bezpieczne skróty.","story_pl":"Ta' Cenc daje szeroki, surowy widok na południową krawędź Gozo i pozwala zobaczyć wyspę jako płaskowyż, nie tylko zbiór zatok. Trzymaj dystans od krawędzi i sprawdź wiatr; nie ma tu miejsca na bezpieczne skróty.","story_summary_pl":"Ta' Cenc daje szeroki, surowy widok na południową krawędź Gozo i pozwala zobaczyć wyspę jako płaskowyż, nie tylko zbiór zatok.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"59b2373b-1a10-4783-9773-fd2350f327ca","island":"malta","slug":"malta-three-cities","category":"ruin","points":40,"lat":35.8903,"lng":14.5193,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Birgu-Vittoriosa_-_Malta.jpg/1280px-Birgu-Vittoriosa_-_Malta.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Two_of_the_Three_Cities_across_the_Grand_Harbour%2C_Malta_%2852724314637%29.jpg/1280px-Two_of_the_Three_Cities_across_the_Grand_Harbour%2C_Malta_%2852724314637%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Ships_and_Fort%2C_The_Grand_Harbour%2C_Valletta-Three_Cities%2C_Malta.jpg/1280px-Ships_and_Fort%2C_The_Grand_Harbour%2C_Valletta-Three_Cities%2C_Malta.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":21,"video_id":"f6b0b3e9-3acf-44bb-b931-e038a623d315","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/three_cities.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["f6b0b3e9-3acf-44bb-b931-e038a623d315","4b16c3db-e3a0-4b8d-a3e0-d16719154411","3888f225-b03f-4d4f-b826-a4ab55e904cc"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Trzy Miasta","description":"Birgu, Senglea i Cospicua — trzy historyczne miasta nad Grand Harbour, starsze niż Valletta. Wąskie uliczki, kościoły barokowe, fortyfikacje rycerskie.","tips":"Płyń wodną taksówką z Valletty (2 EUR) — najlepszy sposób na dotarcie. Zacznij od Birgu.","story":"$cc","story_summary":"Trzy Miasta (Birgu, Senglea, Cospicua) to kolebka maltańskiej historii morskiej. Birgu (Vittoriosa) była pierwszą siedzibą rycerzy. Senglea (L-Isla) słynie z ogrodów Gardjola z kamiennym okiem czuwającym nad portem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Trzy Miasta","description_pl":"Birgu, Senglea i Cospicua — trzy historyczne miasta nad Grand Harbour, starsze niż Valletta. Wąskie uliczki, kościoły barokowe, fortyfikacje rycerskie.","tips_pl":"Płyń wodną taksówką z Valletty (2 EUR) — najlepszy sposób na dotarcie. Zacznij od Birgu.","story_pl":"$cd","story_summary_pl":"Trzy Miasta (Birgu, Senglea, Cospicua) to kolebka maltańskiej historii morskiej. Birgu (Vittoriosa) była pierwszą siedzibą rycerzy. Senglea (L-Isla) słynie z ogrodów Gardjola z kamiennym okiem czuwającym nad portem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e9096f87-1b3f-42e1-aa41-47ef1cdfe8f9","island":"gozo","slug":"gozo-wied-il-mielah","category":"viewpoint","points":60,"lat":36.07923,"lng":14.212991,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Kayaking_next_to_Wied_il-Miela%C4%A7%2C_Gozo.jpg/1280px-Kayaking_next_to_Wied_il-Miela%C4%A7%2C_Gozo.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/It-Tieqa_ta%27_Wied_il-Mielah_-_Gozo_Malta_2.jpg/1280px-It-Tieqa_ta%27_Wied_il-Mielah_-_Gozo_Malta_2.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/It-Tieqa_ta%27_Wied_il-Mielah_-_Gozo_Malta_1.jpg/1280px-It-Tieqa_ta%27_Wied_il-Mielah_-_Gozo_Malta_1.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":21,"video_id":"9027f347-7374-41ac-82e4-41cc9e116e6d","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/wied_il_mielah.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/wied-il-mielah-story.mp4","tiktok_ids":["9027f347-7374-41ac-82e4-41cc9e116e6d","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wied il-Mielaħ","description":"\"Drugie okno Gozo\" — naturalny łuk skalny wciąż stojący po zawaleniu Lazurowego Okna. Dramatycznie zawieszony nad krystalicznie czystymi wodami na północno-zachodnim wybrzeżu. Mało znany i rzadko zatłoczony.","tips":"Ścieżka od drogi jest nieutwardzona. 50 punktów nieprzypadkowo — to ukryty skarb, którego większość turystów nigdy nie widzi.","story":"$ce","story_summary":"Wied il-Mielah Window to naturalny łuk skalny na północno-zachodnim wybrzeżu Gozo, często nazywany \"mini Azure Window\". Geologowie oceniają, że przetrwa jeszcze 50-100 lat.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wied il-Mielaħ","description_pl":"\"Drugie okno Gozo\" — naturalny łuk skalny wciąż stojący po zawaleniu Lazurowego Okna. Dramatycznie zawieszony nad krystalicznie czystymi wodami na północno-zachodnim wybrzeżu. Mało znany i rzadko zatłoczony.","tips_pl":"Ścieżka od drogi jest nieutwardzona. 50 punktów nieprzypadkowo — to ukryty skarb, którego większość turystów nigdy nie widzi.","story_pl":"$cf","story_summary_pl":"Wied il-Mielah Window to naturalny łuk skalny na północno-zachodnim wybrzeżu Gozo, często nazywany \"mini Azure Window\". Geologowie oceniają, że przetrwa jeszcze 50-100 lat.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"ee16187d-78e5-48ac-95c2-2e856b4d2b81","island":"comino","slug":"comino-salt-pond-overlook","category":"viewpoint","points":25,"lat":36.013,"lng":14.343,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Malta%E2%80%99s_Landscape_of_Limestone.jpeg/1280px-Malta%E2%80%99s_Landscape_of_Limestone.jpeg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":21,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/salt_pond_overlook.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-salt-pond-overlook.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Punkt widokowy na Stawy Solne","description":"Widok na naturalne stawy solne na południowym wybrzeżu. Wyjątkowy krajobraz geometrycznych basenów w skale.","tips":"Wiosną w basenach można spotkać wyjątkowe ptaki wędrowne.","story":"

Naturalne saliny

Na południowej części Comino, w płytkim zagłębieniu terenu, znajdują się naturalne stawy solne. Morze wlewając się w czasie sztormów zostawia wodę, która powoli paruje w słońcu, zostawiając kryształy soli. Przez wieki mieszkańcy Comino zbierali tu sól — jedyny \"towar eksportowy\" wyspy.

\n\n

Wiosną (marzec-maj) stawy zamieniają się w raj ornitologów. Ptaki wędrowne lecące z Afryki do Europy zatrzymują się tu na odpoczynek — można spotkać czaple, szczudłaki, a nawet rzadkie flamingi. BirdLife Malta organizuje wycieczki obserwacyjne z lornetkami.

","story_summary":"Punkt widokowy na stawy solne — naturalne saliny, które wiosną przyciągają rzadkie ptaki wędrowne. Raj dla ornitologów i fotografów przyrody.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Punkt widokowy na Stawy Solne","description_pl":"Widok na naturalne stawy solne na południowym wybrzeżu. Wyjątkowy krajobraz geometrycznych basenów w skale.","tips_pl":"Wiosną w basenach można spotkać wyjątkowe ptaki wędrowne.","story_pl":"

Naturalne saliny

\n\n

","story_summary_pl":"Punkt widokowy na stawy solne — naturalne saliny, które wiosną przyciągają rzadkie ptaki wędrowne. Raj dla ornitologów i fotografów przyrody.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f1a39ed9-4d8c-472c-b40c-fb0608699651","island":"gozo","slug":"gozo-sanap-cliffs","category":"viewpoint","points":70,"lat":36.021863,"lng":14.227161,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Sanap_Cliffs_-_Gozo_Malta_1.jpg/1280px-Sanap_Cliffs_-_Gozo_Malta_1.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Sanap_Cliffs_-_Gozo_Malta_2.jpg/1280px-Sanap_Cliffs_-_Gozo_Malta_2.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/43/Sanap_cliffs_hiker.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":22,"video_id":"29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/sanap_cliffs.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-sanap-cliffs.mp4","tiktok_ids":["29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","710f1b82-a5af-4477-a056-3a7fa825ea03","4470f225-e61d-460c-8dc4-a2fcba80f501"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Klify Sanap","description":"Zapierające dech 80-metrowe klify wapienne w pobliżu Munxar z widokiem na wyspę Filfla w pogodne dni. Dramatyczny punkt widokowy na zachód słońca rywalizujący z Ta\\","tips":"Parking jest trudny — jedź za znakami z wioski Munxar. Idź na wschód wzdłuż krawędzi klifu po najlepszą panoramę.","story":"$d0","story_summary":"Klify Sanap (130 m) to jeden z najlepszych szlaków pieszych na Malcie. Nazwa pochodzi od maltańskiego słowa senapa, czyli gorczyca. Spektakularny zachód słońca.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Klify Sanap","description_pl":"Zapierające dech 80-metrowe klify wapienne w pobliżu Munxar z widokiem na wyspę Filfla w pogodne dni. Dramatyczny punkt widokowy na zachód słońca rywalizujący z Ta\\","tips_pl":"Parking jest trudny — jedź za znakami z wioski Munxar. Idź na wschód wzdłuż krawędzi klifu po najlepszą panoramę.","story_pl":"$d1","story_summary_pl":"Klify Sanap (130 m) to jeden z najlepszych szlaków pieszych na Malcie. Nazwa pochodzi od maltańskiego słowa senapa, czyli gorczyca. Spektakularny zachód słońca.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"77e81bb9-fd5b-49e5-8517-e1d071af49f7","island":"malta","slug":"malta-lascaris-war-rooms","category":"monument","points":85,"lat":35.894875,"lng":14.511326,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Malta_-_Valletta_-_St._James_Ditch_-_Lascaris_War_Rooms_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Valletta_-_St._James_Ditch_-_Lascaris_War_Rooms_01_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Malta_-_Valletta_-_St._James_Ditch_-_Lascaris_War_Rooms_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Valletta_-_St._James_Ditch_-_Lascaris_War_Rooms_02_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Entrance_to_Lascaris_war_rooms_in_Valletta%2C_Malta.jpg/1280px-Entrance_to_Lascaris_war_rooms_in_Valletta%2C_Malta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":22,"video_id":"c524a3fc-f06c-4570-9c4c-3d5e8f990495","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-lascaris-war-rooms.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["c524a3fc-f06c-4570-9c4c-3d5e8f990495","060a1f49-de77-463e-b1a5-e25432bde82a","f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Lascaris War Rooms","description":"Podziemny kompleks tuneli pod Barrakka Gardens — centrum dowodzenia alianckich operacji w Śródziemnomorzu podczas II wojny światowej. Generałowie Eisenhower i Montgomery planowali tu inwazję na Sycylię.","tips":"Wejście 14 EUR. Audioguide w cenie. Stałe 18 st. C wewnątrz — ulga latem!","story":"$d2","story_summary":"Lascaris War Rooms to podziemny bunkier pod bastionami Valetty, skąd Eisenhower i Montgomery dowodzili inwazją na Sycylię (Operation Husky, 1943). Zachowane mapy, stoliki i sprzęt łączności.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Lascaris War Rooms","description_pl":"Podziemny kompleks tuneli pod Barrakka Gardens — centrum dowodzenia alianckich operacji w Śródziemnomorzu podczas II wojny światowej. Generałowie Eisenhower i Montgomery planowali tu inwazję na Sycylię.","tips_pl":"Wejście 14 EUR. Audioguide w cenie. Stałe 18 st. C wewnątrz — ulga latem!","story_pl":"$d3","story_summary_pl":"Lascaris War Rooms to podziemny bunkier pod bastionami Valetty, skąd Eisenhower i Montgomery dowodzili inwazją na Sycylię (Operation Husky, 1943). Zachowane mapy, stoliki i sprzęt łączności.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"312487a4-c016-403d-abe7-0339702e9273","island":"comino","slug":"comino-loop-high-point","category":"viewpoint","points":40,"lat":36.0148,"lng":14.3261,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Comino_Panorama_at_Cementry.jpg/1280px-Comino_Panorama_at_Cementry.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Comino_At_Dusk.jpg/1280px-Comino_At_Dusk.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Comino%27s_Glorious_Sunshine.jpg/1280px-Comino%27s_Glorious_Sunshine.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":22,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/loop_high_point.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-loop-high-point.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","ade654b9-f5ad-43c5-86a2-2db16e4b2369","11eb75a9-8684-46ae-9ab0-2292bbc80736"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Punkt widokowy Pętli Comino","description":"Wysoki punkt pętli pozwala zobaczyć jednocześnie linię Blue Lagoon, północne klify i otwarte morze.","tips":"Latem idź rano lub późnym popołudniem; cień na pętli jest ograniczony.","story":"Wysoki punkt pętli pozwala zobaczyć jednocześnie linię Blue Lagoon, północne klify i otwarte morze. Latem idź rano lub późnym popołudniem; cień na pętli jest ograniczony.","story_summary":"Wysoki punkt pętli pozwala zobaczyć jednocześnie linię Blue Lagoon, północne klify i otwarte morze.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Punkt widokowy Pętli Comino","description_pl":"Wysoki punkt pętli pozwala zobaczyć jednocześnie linię Blue Lagoon, północne klify i otwarte morze.","tips_pl":"Latem idź rano lub późnym popołudniem; cień na pętli jest ograniczony.","story_pl":"Wysoki punkt pętli pozwala zobaczyć jednocześnie linię Blue Lagoon, północne klify i otwarte morze. Latem idź rano lub późnym popołudniem; cień na pętli jest ograniczony.","story_summary_pl":"Wysoki punkt pętli pozwala zobaczyć jednocześnie linię Blue Lagoon, północne klify i otwarte morze.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"3dadbb3c-15d0-43f2-9de1-ebba4a679e88","island":"malta","slug":"malta-fort-ricasoli-gladiator","category":"film_location","points":55,"lat":35.8964,"lng":14.5274,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Fuerte_Ricasoli%2C_Kalkara%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_200.jpg/1280px-Fuerte_Ricasoli%2C_Kalkara%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_200.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Rompeolas_de_San_Telmo_y_Ricasoli%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_209.jpg/1280px-Rompeolas_de_San_Telmo_y_Ricasoli%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_209.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Fort-Ricasoli-Malta.jpg/1280px-Fort-Ricasoli-Malta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":23,"video_id":"c451955d-e3fc-4ff6-87c8-3a6275ec248f","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/fort_ricasoli_gladiator.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["c451955d-e3fc-4ff6-87c8-3a6275ec248f","060a1f49-de77-463e-b1a5-e25432bde82a","3107e340-a299-464e-be7a-3ed00a8936cc"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Film: Gladiator (2000)","description":"Fort Ricasoli zagrał rzymskie wnętrza w Gladiatorze. Na miejscu najważniejsza jest skala murów i położenie przy wejściu do Grand Harbour.","tips":"Sprawdź dostęp i nie wchodź poza wyznaczone strefy; część fortu nie jest otwarta jak zwykły zabytek.","story":"Fort Ricasoli zagrał rzymskie wnętrza w Gladiatorze. Na miejscu najważniejsza jest skala murów i położenie przy wejściu do Grand Harbour. Sprawdź dostęp i nie wchodź poza wyznaczone strefy; część fortu nie jest otwarta jak zwykły zabytek.","story_summary":"Fort Ricasoli zagrał rzymskie wnętrza w Gladiatorze. Na miejscu najważniejsza jest skala murów i położenie przy wejściu do Grand Harbour.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Film: Gladiator (2000)","description_pl":"Fort Ricasoli zagrał rzymskie wnętrza w Gladiatorze. Na miejscu najważniejsza jest skala murów i położenie przy wejściu do Grand Harbour.","tips_pl":"Sprawdź dostęp i nie wchodź poza wyznaczone strefy; część fortu nie jest otwarta jak zwykły zabytek.","story_pl":"Fort Ricasoli zagrał rzymskie wnętrza w Gladiatorze. Na miejscu najważniejsza jest skala murów i położenie przy wejściu do Grand Harbour. Sprawdź dostęp i nie wchodź poza wyznaczone strefy; część fortu nie jest otwarta jak zwykły zabytek.","story_summary_pl":"Fort Ricasoli zagrał rzymskie wnętrza w Gladiatorze. Na miejscu najważniejsza jest skala murów i położenie przy wejściu do Grand Harbour.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9f96178d-ea2c-45f4-a75c-6752b86964f9","island":"gozo","slug":"gozo-blue-hole","category":"snorkel","points":65,"lat":36.053009,"lng":14.18866,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Blue_Hole_diving_site_at_Dwejra%2C_Gozo.jpg/1280px-Blue_Hole_diving_site_at_Dwejra%2C_Gozo.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/17/Sudika_Dwejra_Blue_Hole.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ee/Coral_Garden_-_La_sortie_de_la_faille.jpg"],"access_type":"boat","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":23,"video_id":"9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/blue_hole.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/blue-hole-story.mp4","tiktok_ids":["9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","bcd5bb6e-8184-4502-a558-7cbc9e4b4fc6","8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Blue Hole","description":"Światowej sławy miejsce do nurkowania i snorkelingu — naturalny wapienny komin opadający 15 metrów, a następnie otwierający się na otwarte morze przez podwodny łuk. Nawet z powierzchni głęboki niebieski kolor jest hipnotyzujący.","tips":"Zabierz sprzęt do snorkelingu — nie potrzebujesz skafandra, aby cieszyć się Blue Hole z powierzchni. Wyżłobione kamienne schody są śliskie.","story":"$d4","story_summary":"Blue Hole przy Dwejra to naturalny basen skalny połączony 80-metrowym tunelem z otwartym morzem. Jeden z 10 najlepszych miejsc do nurkowania w Europie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Blue Hole","description_pl":"Światowej sławy miejsce do nurkowania i snorkelingu — naturalny wapienny komin opadający 15 metrów, a następnie otwierający się na otwarte morze przez podwodny łuk. Nawet z powierzchni głęboki niebieski kolor jest hipnotyzujący.","tips_pl":"Zabierz sprzęt do snorkelingu — nie potrzebujesz skafandra, aby cieszyć się Blue Hole z powierzchni. Wyżłobione kamienne schody są śliskie.","story_pl":"$d5","story_summary_pl":"Blue Hole przy Dwejra to naturalny basen skalny połączony 80-metrowym tunelem z otwartym morzem. Jeden z 10 najlepszych miejsc do nurkowania w Europie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9ef5ae7b-83d9-4ad2-b17a-537e47ec8816","island":"comino","slug":"comino-troy-2004","category":"film_location","points":75,"lat":36.0141,"lng":14.3244,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%2B_Large_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Small_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_%2B_Large_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Small_Blue_Lagoon_Rock_%2B_Cominotto_%2B_Blue_Lagoon_02_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_04_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Ghajnsielem_-_Comino_-_Blue_Lagoon_%28Comino%29_02_ies.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":23,"video_id":"8e70f311-ac3b-45b5-9020-e02ca59579e2","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/troy_2004.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-troy-2004.mp4","tiktok_ids":["8e70f311-ac3b-45b5-9020-e02ca59579e2","1d5ed9f0-7b93-4beb-8817-46e431f89943","4b305aef-b0ce-4ce0-913b-f08d2168cf98"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Lokalizacja filmowa: Troja (2004)","description":"Brad Pitt jako Achilles brodzi w Błękitnej Lagunie. Nakręcone w 2003 roku podczas produkcji hollywoodzkiego przeboju z Bradem Pittem i Orlandem Bloomem.","tips":"Ta sama woda, ta sama scena — wejdź do niej i zrób zdjęcie jak Achilles!","story":"

Achilles na Comino

W 2003 roku ekipa filmowa Wolfganga Petersena ląduje na Comino z budżetem 175 milionów dolarów. Kręcą \"Troję\" — epicką adaptację Iliady z Bradem Pittem, Orlando Bloomem i Erikiem Baną. Blue Lagoon i okoliczne plaże mają odegrać rolę brzegów starożytnej Troi.

\n\n

Plan zakładał 5 dni zdjęć na Comino. Efekt? 5 tygodni. Malta okazała się \"niesamowitym odkryciem\" — światło, woda, krajobraz idealnie pasowały do wizji starożytnej Grecji. Pitt brodził w wodach Blue Lagoon jako Achilles, a setki statystów z Malty i Gozo odgrywały greckich i trojańskich wojowników.

\n\n

Wpływ na Maltę

\"Troja\" zarobiła 500 milionów dolarów na świecie i umieściła Maltę na mapie Hollywood filmmaking. Po sukcesie filmu na wyspę zaczęły napływać kolejne produkcje — w tym serial Gra o Tron, który kręcono na Gozo.

","story_summary":"Brad Pitt jako Achilles w Blue Lagoon — sceny plażowania wojsk greckich z filmu Troja (2004) kręcono na Comino. 5 zaplanowanych dni przerosło w 5 tygodni.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Lokalizacja filmowa: Troja (2004)","description_pl":"Brad Pitt jako Achilles brodzi w Błękitnej Lagunie. Nakręcone w 2003 roku podczas produkcji hollywoodzkiego przeboju z Bradem Pittem i Orlandem Bloomem.","tips_pl":"Ta sama woda, ta sama scena — wejdź do niej i zrób zdjęcie jak Achilles!","story_pl":"

Achilles na Comino

\n\n

Wpływ na Maltę

","story_summary_pl":"Brad Pitt jako Achilles w Blue Lagoon — sceny plażowania wojsk greckich z filmu Troja (2004) kręcono na Comino. 5 zaplanowanych dni przerosło w 5 tygodni.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"66325891-12d7-4664-bcf5-ff0d578d40d7","island":"comino","slug":"comino-monte-cristo-tower","category":"film_location","points":60,"lat":36.0069,"lng":14.3298,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Santa_Marija_Tower_Comino_2.jpg/1280px-Santa_Marija_Tower_Comino_2.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Santa_Marija_Tower_Comino_1.jpg/1280px-Santa_Marija_Tower_Comino_1.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Santa_Marija_Tower_Comino_3.jpg/1280px-Santa_Marija_Tower_Comino_3.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":24,"video_id":"2fa4e572-e391-4e2c-92db-71ac9c6643fa","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/monte_cristo_tower.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-monte-cristo-tower.mp4","tiktok_ids":["2fa4e572-e391-4e2c-92db-71ac9c6643fa","2425117b-62f8-4823-b8b3-e23a4f93ea33","ee8356c6-9fa0-40c3-9f05-e401f2cb6066"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Lokalizacja filmowa: Hrabia Monte Christo (2002)","description":"Wieża Santa Marija jako twierdza Château d'If. Produkcja planowana na 5 dni przedłużyła się do 5 tygodni — Malta była \"niesamowitym odkryciem\" dla ekipy.","tips":"Stań tam gdzie Edmund Dantès patrzył na morze. Ten sam widok, te same kamienie co w filmie.","story":"

Z góry na dół

Kiedy w 2002 roku ekipa filmowa \"Hrabiego Monte Christo\" szukała lokacji dla sceny ucieczki Dantesa z zamku If, znaleźli idealne miejsce nad jaskinią Monte Cristo. Punkt widokowy na klifie, z którego widać wejście do groty 50 metrów niżej, dawał spektakularny efekt — bohater skaczący w otchłań.

\n\n

Film planowany na 5 dni na Malcie — kręcili 5 tygodni. Reżyser Kevin Reynolds zakochał się w świetle Malty, mówiąc później: \"To światło nie istnieje nigdzie indziej na świecie.\" Film z Guy Pearce'em i Jimem Caviezelem zarobił 75 milionów dolarów.

","story_summary":"Lokacja filmowa \"Hrabiego Monte Christo\" — punkt widokowy nad jaskinią, z którego kręcono sceny ucieczki. Film z 2002 roku z Guy Pearce'em.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Lokalizacja filmowa: Hrabia Monte Christo (2002)","description_pl":"Wieża Santa Marija jako twierdza Château d'If. Produkcja planowana na 5 dni przedłużyła się do 5 tygodni — Malta była \"niesamowitym odkryciem\" dla ekipy.","tips_pl":"Stań tam gdzie Edmund Dantès patrzył na morze. Ten sam widok, te same kamienie co w filmie.","story_pl":"

Z góry na dół

\n\n

","story_summary_pl":"Lokacja filmowa \"Hrabiego Monte Christo\" — punkt widokowy nad jaskinią, z którego kręcono sceny ucieczki. Film z 2002 roku z Guy Pearce'em.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f901e26f-4c56-4a82-b609-db60250d5a76","island":"gozo","slug":"gozo-inland-sea","category":"hidden_gem","points":65,"lat":36.053372,"lng":14.19116,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Mar_Interior%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_79.jpg/1280px-Mar_Interior%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_79.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Mar_Interior%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_72-78_PAN.jpg/1280px-Mar_Interior%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-22%2C_DD_72-78_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Dwejra_Inland_Sea_Tunnel_1.jpg/1280px-Dwejra_Inland_Sea_Tunnel_1.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":24,"video_id":"8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/inland_sea.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/inland-sea-story.mp4","tiktok_ids":["8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","d74d9771-7a1e-4ab1-9a4a-206a03a92876","bcd5bb6e-8184-4502-a558-7cbc9e4b4fc6"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Inland Sea","description":"Magiczny zbiornik wody morskiej (Qawra) połączony z Morzem Śródziemnym przez wąski tunel w klifie. Tradycyjne gozitańskie łodzie rybackie (luzzu) wciąż stąd pływają.","tips":"Weź przejażdżkę łodzią przez tunel za 5 EUR — ma tylko 80m, ale jest spektakularnie klimatyczny. Rybacy pływają cały dzień.","story":"$d6","story_summary":"Inland Sea to laguna śródlądowa połączona z otwartym morzem 80-metrowym tunelem w klifie. Rybacy od wieków wypływają przez tunel swoimi luzzu na połów.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Inland Sea","description_pl":"Magiczny zbiornik wody morskiej (Qawra) połączony z Morzem Śródziemnym przez wąski tunel w klifie. Tradycyjne gozitańskie łodzie rybackie (luzzu) wciąż stąd pływają.","tips_pl":"Weź przejażdżkę łodzią przez tunel za 5 EUR — ma tylko 80m, ale jest spektakularnie klimatyczny. Rybacy pływają cały dzień.","story_pl":"$d7","story_summary_pl":"Inland Sea to laguna śródlądowa połączona z otwartym morzem 80-metrowym tunelem w klifie. Rybacy od wieków wypływają przez tunel swoimi luzzu na połów.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"54c53bd9-a1b7-4bce-8dae-568da7918c79","island":"malta","slug":"malta-popeye-village","category":"film_location","points":55,"lat":35.959675,"lng":14.340873,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Pueblo_de_Popeye%2C_Mellie%C4%A7a%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_02-03_PAN.jpg/1280px-Pueblo_de_Popeye%2C_Mellie%C4%A7a%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_02-03_PAN.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Pueblo_de_Popeye%2C_Mellie%C4%A7a%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_01.jpg/1280px-Pueblo_de_Popeye%2C_Mellie%C4%A7a%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Popeye_Village_2009.JPG/1280px-Popeye_Village_2009.JPG"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":24,"video_id":"98e01643-c6e7-4d93-9074-3f3d5cb2b9fb","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/popeye_village.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["98e01643-c6e7-4d93-9074-3f3d5cb2b9fb","5679d51f-77a7-453c-9ac7-2566cb04bc33","c41f4968-3715-4687-b6bc-9844ac4c6447"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Popeye Village / Anchor Bay","description":"Oryginalna dekoracja filmowa z \"Popeye\" (1980) z Robinem Williamsem, zamieniona w park rozrywki. 19 kolorowych drewnianych domków w zatoce Anchor Bay.","tips":"Wejście 18 EUR dorosłych, wlicza rejsy łódką. Świetna zabawa dla dzieci. Punkt widokowy nad zatoką darmowy.","story":"$d8","story_summary":"Popeye Village (Sweethaven) to plan filmowy z 1980 r. do filmu \"Popeye\" z Robinem Williamsem. 19 drewnianych budynków w zatoce Anchor Bay. Dziś park rozrywki z aktorami, muzeum i pływalnią.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Popeye Village / Anchor Bay","description_pl":"Oryginalna dekoracja filmowa z \"Popeye\" (1980) z Robinem Williamsem, zamieniona w park rozrywki. 19 kolorowych drewnianych domków w zatoce Anchor Bay.","tips_pl":"Wejście 18 EUR dorosłych, wlicza rejsy łódką. Świetna zabawa dla dzieci. Punkt widokowy nad zatoką darmowy.","story_pl":"$d9","story_summary_pl":"Popeye Village (Sweethaven) to plan filmowy z 1980 r. do filmu \"Popeye\" z Robinem Williamsem. 19 drewnianych budynków w zatoce Anchor Bay. Dziś park rozrywki z aktorami, muzeum i pływalnią.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"80f31504-052d-4942-87ad-b4f944ca4640","island":"gozo","slug":"gozo-cathedral-cave","category":"snorkel","points":80,"lat":36.0811,"lng":14.23,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Pulpo_com%C3%BAn_%28Octopus_vulgaris%29%2C_Cathedral_Cave%2C_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_28.jpg/1280px-Pulpo_com%C3%BAn_%28Octopus_vulgaris%29%2C_Cathedral_Cave%2C_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_28.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Pulpo_com%C3%BAn_%28Octopus_vulgaris%29%2C_Cathedral_Cave%2C_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_27.jpg/1280px-Pulpo_com%C3%BAn_%28Octopus_vulgaris%29%2C_Cathedral_Cave%2C_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_27.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Salida_de_la_cueva%2C_Cathedral_Cave%2C_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_33.jpg/1280px-Salida_de_la_cueva%2C_Cathedral_Cave%2C_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_33.jpg"],"access_type":"boat","difficulty":"hard","is_active":true,"sort_order":25,"video_id":"9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/cathedral_cave.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-cathedral-cave.mp4","tiktok_ids":["9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","bcd5bb6e-8184-4502-a558-7cbc9e4b4fc6","8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Katedralna","description":"Masywna jaskinia morska na północnym wybrzeżu Gozo z katedralnym sklepieniem, hipnotyzującym niebieskim światłem i niesamowitą akustyką. Dostępna tylko łodzią nurkową.","tips":"To najtrudniejsza lokalizacja na Gozo — nagroda 80 punktów! Zarezerwuj rejs nurkowy lub snorkelingowy. Tylko dla zaawansowanych pływaków.","story":"$da","story_summary":"Cathedral Cave to morska jaskinia u wyjścia z kanionu Wied il-Għasri, ze sklepieniem sięgającym 15 metrów. Światło wpadające z morza tworzy katedralny efekt.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Katedralna","description_pl":"Masywna jaskinia morska na północnym wybrzeżu Gozo z katedralnym sklepieniem, hipnotyzującym niebieskim światłem i niesamowitą akustyką. Dostępna tylko łodzią nurkową.","tips_pl":"To najtrudniejsza lokalizacja na Gozo — nagroda 80 punktów! Zarezerwuj rejs nurkowy lub snorkelingowy. Tylko dla zaawansowanych pływaków.","story_pl":"$db","story_summary_pl":"Cathedral Cave to morska jaskinia u wyjścia z kanionu Wied il-Għasri, ze sklepieniem sięgającym 15 metrów. Światło wpadające z morza tworzy katedralny efekt.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"672de2f8-8fb8-41c2-9131-3acb7eb6d1b9","island":"comino","slug":"comino-swept-away-2002","category":"film_location","points":60,"lat":36.0141,"lng":14.3244,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/The_Mediterranean_Convoy_passing_through_the_South_Comino_Channel%2C_Malta_Art.IWMART2615.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/DIMG_1081_%284997115752%29.jpg/1280px-DIMG_1081_%284997115752%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/DIMG_1067_%284997111118%29.jpg/1280px-DIMG_1067_%284997111118%29.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":25,"video_id":"8e70f311-ac3b-45b5-9020-e02ca59579e2","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/swept_away_2002.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-comino-swept-away-2002.mp4","tiktok_ids":["8e70f311-ac3b-45b5-9020-e02ca59579e2","1d5ed9f0-7b93-4beb-8817-46e431f89943","4b305aef-b0ce-4ce0-913b-f08d2168cf98"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Lokalizacja filmowa: Swept Away – Rejs w nieznane (2002)","description":"Madonna i Adriano Giannini — sceny na bezludnej wyspie kręcone w Blue Lagoon i jaskiniach Comino. Reżyseria: Guy Ritchie.","tips":"Jedna z trzech gwiezdnych produkcji filmowanych w tym samym miejscu. Błękitna Laguna to naturalne Hollywood!","story":"

Madonna na bezludnej wyspie

W 2002 roku Comino stało się planem filmowym dla \"Swept Away\" — remake włoskiego klasyka z 1974 roku. Reżyser Guy Ritchie (mąż Madonny w tamtym okresie) obsadził żonę w roli głównej: bogata snobka rozbitkini na bezludnej wyspie z prostym marynarzem.

\n\n

Comino — prawie bezludne, z dzikim krajobrazem i krystaliczną wodą — idealnie pasowało do historii. Ekipa filmowała na kilku plażach i w jaskiniach, wykorzystując naturalną scenerię bez potrzeby budowania dekoracji.

\n\n

Film i życie

Film okazał się klapą — zarówno krytyczną, jak i kasową. Zdobył Złotą Malinę dla Madonny jako najgorsza aktorka. Ironicznie, historia o parze walczącej na bezludnej wyspie zapowiedziała koniec ich własnego małżeństwa (rozwód w 2008). Ale Comino — ono wyszło z tego pięknie.

","story_summary":"Madonna i Guy Ritchie na Comino — \"Swept Away\" (2002) kręcony na plażach wyspy. Ostatni wspólny projekt małżeński przed głośnym rozwodem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Lokalizacja filmowa: Swept Away – Rejs w nieznane (2002)","description_pl":"Madonna i Adriano Giannini — sceny na bezludnej wyspie kręcone w Blue Lagoon i jaskiniach Comino. Reżyseria: Guy Ritchie.","tips_pl":"Jedna z trzech gwiezdnych produkcji filmowanych w tym samym miejscu. Błękitna Laguna to naturalne Hollywood!","story_pl":"

Madonna na bezludnej wyspie

\n\n

Film i życie

","story_summary_pl":"Madonna i Guy Ritchie na Comino — \"Swept Away\" (2002) kręcony na plażach wyspy. Ostatni wspólny projekt małżeński przed głośnym rozwodem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"af66c418-4cb6-4fd0-a349-755bf66f4742","island":"malta","slug":"malta-fort-manoel-got","category":"film_location","points":50,"lat":35.903,"lng":14.5055,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Malta-fort_manoel-valletta-isymeonidis-1.tif/lossy-page1-1280px-Malta-fort_manoel-valletta-isymeonidis-1.tif.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Malta-fort_manoel-valletta-isymeonidis-3.tif/lossy-page1-1280px-Malta-fort_manoel-valletta-isymeonidis-3.tif.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Malta-fort_manoel-valletta-isymeonidis-2.tif/lossy-page1-1280px-Malta-fort_manoel-valletta-isymeonidis-2.tif.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":25,"video_id":"8e70f311-ac3b-45b5-9020-e02ca59579e2","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/fort_manoel_got.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["8e70f311-ac3b-45b5-9020-e02ca59579e2","4b305aef-b0ce-4ce0-913b-f08d2168cf98","dc29819e-8e13-47cd-98fd-f7e19a60ad84"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Film: Gra o Tron (2011)","description":"Fort Manoel pojawia się wśród maltańskich lokacji Gry o Tron. To punkt, w którym scenografia spotyka się z realną geometrią fortu i wyspy Manoel.","tips":"Zaplanuj ten punkt jako widok z zewnątrz, jeśli teren jest zamknięty; status dostępu sprawdź przed trasą.","story":"Fort Manoel pojawia się wśród maltańskich lokacji Gry o Tron. To punkt, w którym scenografia spotyka się z realną geometrią fortu i wyspy Manoel. Zaplanuj ten punkt jako widok z zewnątrz, jeśli teren jest zamknięty; status dostępu sprawdź przed trasą.","story_summary":"Fort Manoel pojawia się wśród maltańskich lokacji Gry o Tron. To punkt, w którym scenografia spotyka się z realną geometrią fortu i wyspy Manoel.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Film: Gra o Tron (2011)","description_pl":"Fort Manoel pojawia się wśród maltańskich lokacji Gry o Tron. To punkt, w którym scenografia spotyka się z realną geometrią fortu i wyspy Manoel.","tips_pl":"Zaplanuj ten punkt jako widok z zewnątrz, jeśli teren jest zamknięty; status dostępu sprawdź przed trasą.","story_pl":"Fort Manoel pojawia się wśród maltańskich lokacji Gry o Tron. To punkt, w którym scenografia spotyka się z realną geometrią fortu i wyspy Manoel. Zaplanuj ten punkt jako widok z zewnątrz, jeśli teren jest zamknięty; status dostępu sprawdź przed trasą.","story_summary_pl":"Fort Manoel pojawia się wśród maltańskich lokacji Gry o Tron. To punkt, w którym scenografia spotyka się z realną geometrią fortu i wyspy Manoel.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"a763a9cf-ff1d-4b7b-89d1-fb3197ab969d","island":"gozo","slug":"gozo-ta-cenc-birdwatch","category":"birdwatch","points":35,"lat":36.017,"lng":14.24,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Ta_Cenc_Cliffs%2C_Gozo_%28140192969%29.jpg/1280px-Ta_Cenc_Cliffs%2C_Gozo_%28140192969%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Ta_Cenc_cliff_in_Gozo.jpg/1280px-Ta_Cenc_cliff_in_Gozo.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Ta%27_Cenc_cliffs%2C_Gozo_Nov_2014_03.JPG/1280px-Ta%27_Cenc_cliffs%2C_Gozo_Nov_2014_03.JPG"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":26,"video_id":"29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ta_cenc_birdwatch.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-ta-cenc-birdwatch.mp4","tiktok_ids":["29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","710f1b82-a5af-4477-a056-3a7fa825ea03","4470f225-e61d-460c-8dc4-a2fcba80f501"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Kolonia Ptaków Ta' Cenc","description":"Ważny Obszar Ptasi z 800-1000 parami lęgowymi burzyka żółtodziobego i 150-300 parami burzyka balearskiego. Także modrak skalny, sokół wędrowny i pokrzewka okularowa.","tips":"Najlepsze obserwacje: kwiecień-maj i październik (sezonowy bonus x2 punktów!). Słuchaj burzyków wołających o zmierzchu — upiornie piękne.","story":"$dc","story_summary":"Klify Ta' Cenc to jedno z najważniejszych miejsc gniazdowania burzyka śródziemnomorskiego na Malcie. Wieczorami ptaki wracają do nor w klifach w spektakularnym pokazie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Kolonia Ptaków Ta' Cenc","description_pl":"Ważny Obszar Ptasi z 800-1000 parami lęgowymi burzyka żółtodziobego i 150-300 parami burzyka balearskiego. Także modrak skalny, sokół wędrowny i pokrzewka okularowa.","tips_pl":"Najlepsze obserwacje: kwiecień-maj i październik (sezonowy bonus x2 punktów!). Słuchaj burzyków wołających o zmierzchu — upiornie piękne.","story_pl":"$dd","story_summary_pl":"Klify Ta' Cenc to jedno z najważniejszych miejsc gniazdowania burzyka śródziemnomorskiego na Malcie. Wieczorami ptaki wracają do nor w klifach w spektakularnym pokazie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9af48658-fab5-4220-98d7-5cdc398cc0e8","island":"malta","slug":"malta-mellieha-munich","category":"film_location","points":45,"lat":35.9608,"lng":14.3609,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Mellieha_Bay_view_on_Mellieha_Malta_1.jpg/1280px-Mellieha_Bay_view_on_Mellieha_Malta_1.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Mellieha_Bay_view_on_Mellieha_Malta_21.jpg/1280px-Mellieha_Bay_view_on_Mellieha_Malta_21.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Mellieha_Our_Lady_church_Malta_4.jpg/1280px-Mellieha_Our_Lady_church_Malta_4.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":26,"video_id":"4b305aef-b0ce-4ce0-913b-f08d2168cf98","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mellieha_munich.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["4b305aef-b0ce-4ce0-913b-f08d2168cf98","dc29819e-8e13-47cd-98fd-f7e19a60ad84","8e70f311-ac3b-45b5-9020-e02ca59579e2"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Film: Monachium (2005)","description":"Północ wyspy pojawia się w filmowej geografii Monachium. Ten punkt łączy krajobraz Marfy i Mellieħy z historią produkcji filmowej na Malcie.","tips":"Wybierz szeroki kadr i zostaw zapas czasu na przejazd między północnymi punktami.","story":"Północ wyspy pojawia się w filmowej geografii Monachium. Ten punkt łączy krajobraz Marfy i Mellieħy z historią produkcji filmowej na Malcie. Wybierz szeroki kadr i zostaw zapas czasu na przejazd między północnymi punktami.","story_summary":"Północ wyspy pojawia się w filmowej geografii Monachium. Ten punkt łączy krajobraz Marfy i Mellieħy z historią produkcji filmowej na Malcie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Film: Monachium (2005)","description_pl":"Północ wyspy pojawia się w filmowej geografii Monachium. Ten punkt łączy krajobraz Marfy i Mellieħy z historią produkcji filmowej na Malcie.","tips_pl":"Wybierz szeroki kadr i zostaw zapas czasu na przejazd między północnymi punktami.","story_pl":"Północ wyspy pojawia się w filmowej geografii Monachium. Ten punkt łączy krajobraz Marfy i Mellieħy z historią produkcji filmowej na Malcie. Wybierz szeroki kadr i zostaw zapas czasu na przejazd między północnymi punktami.","story_summary_pl":"Północ wyspy pojawia się w filmowej geografii Monachium. Ten punkt łączy krajobraz Marfy i Mellieħy z historią produkcji filmowej na Malcie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"826db48a-5ec9-4bf8-95e5-5a997e1c0fcc","island":"malta","slug":"malta-mediterranean-film-studios","category":"film_location","points":45,"lat":35.8946,"lng":14.533,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Malta_-_Kalkara_-_Triq_Santu_Rokku_-_Mediterranean_Film_Studios_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Kalkara_-_Triq_Santu_Rokku_-_Mediterranean_Film_Studios_04_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Malta_-_Kalkara_-_Triq_Santu_Rokku_-_Mediterranean_Film_Studios_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Kalkara_-_Triq_Santu_Rokku_-_Mediterranean_Film_Studios_01_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Malta_-_Kalkara_-_Triq_Santu_Rokku_-_Mediterranean_Film_Studios_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Kalkara_-_Triq_Santu_Rokku_-_Mediterranean_Film_Studios_03_ies.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":27,"video_id":"060a1f49-de77-463e-b1a5-e25432bde82a","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mediterranean_film_studios.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["060a1f49-de77-463e-b1a5-e25432bde82a","3107e340-a299-464e-be7a-3ed00a8936cc","c451955d-e3fc-4ff6-87c8-3a6275ec248f"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Malta Film Studios","description":"Studia filmowe nad wodą są częścią infrastruktury, która uczyniła Maltę jednym z najważniejszych planów zdjęciowych Morza Śródziemnego.","tips":"Traktuj jako punkt zewnętrzny i sprawdź, czy wejście lub wydarzenie jest dostępne dla odwiedzających.","story":"Studia filmowe nad wodą są częścią infrastruktury, która uczyniła Maltę jednym z najważniejszych planów zdjęciowych Morza Śródziemnego. Traktuj jako punkt zewnętrzny i sprawdź, czy wejście lub wydarzenie jest dostępne dla odwiedzających.","story_summary":"Studia filmowe nad wodą są częścią infrastruktury, która uczyniła Maltę jednym z najważniejszych planów zdjęciowych Morza Śródziemnego.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Malta Film Studios","description_pl":"Studia filmowe nad wodą są częścią infrastruktury, która uczyniła Maltę jednym z najważniejszych planów zdjęciowych Morza Śródziemnego.","tips_pl":"Traktuj jako punkt zewnętrzny i sprawdź, czy wejście lub wydarzenie jest dostępne dla odwiedzających.","story_pl":"Studia filmowe nad wodą są częścią infrastruktury, która uczyniła Maltę jednym z najważniejszych planów zdjęciowych Morza Śródziemnego. Traktuj jako punkt zewnętrzny i sprawdź, czy wejście lub wydarzenie jest dostępne dla odwiedzających.","story_summary_pl":"Studia filmowe nad wodą są częścią infrastruktury, która uczyniła Maltę jednym z najważniejszych planów zdjęciowych Morza Śródziemnego.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"461abcb7-c2a8-4c30-b194-42f0d4f541c0","island":"gozo","slug":"gozo-lunzjata-valley","category":"birdwatch","points":25,"lat":36.041,"lng":14.2328,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Lunzjata_Valley.jpg/1280px-Lunzjata_Valley.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Lunzjata_Valley_in_Kercem.jpg/1280px-Lunzjata_Valley_in_Kercem.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/L-entratura_%28the_opening_of_the_Lunzjata_Valley%29.jpg/1280px-L-entratura_%28the_opening_of_the_Lunzjata_Valley%29.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":27,"video_id":"9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/lunzjata_valley.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-lunzjata-valley.mp4","tiktok_ids":["9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","bcd5bb6e-8184-4502-a558-7cbc9e4b4fc6","8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Dolina Lunzjata","description":"Bujna zielona dolina poniżej Victorii z naturalnym źródłem słodkiej wody — rzadkie zjawisko na suchej Malcie. Ważny korytarz migracyjny ptaków z obserwacjami dudka, wilgi i żołny.","tips":"Przejdź się wiosenną ranką — śpiew ptaków jest niezwykły. Także piękne miejsce na piknik w cieniu.","story":"$de","story_summary":"Dolina Lunzjata to jedno z nielicznych miejsc na Gozo ze stałym źródłem słodkiej wody. Kaplica z 1347 r. i fontanna z 1698 r. świadczą o wielowiekowym znaczeniu tego miejsca.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Dolina Lunzjata","description_pl":"Bujna zielona dolina poniżej Victorii z naturalnym źródłem słodkiej wody — rzadkie zjawisko na suchej Malcie. Ważny korytarz migracyjny ptaków z obserwacjami dudka, wilgi i żołny.","tips_pl":"Przejdź się wiosenną ranką — śpiew ptaków jest niezwykły. Także piękne miejsce na piknik w cieniu.","story_pl":"$df","story_summary_pl":"Dolina Lunzjata to jedno z nielicznych miejsc na Gozo ze stałym źródłem słodkiej wody. Kaplica z 1347 r. i fontanna z 1698 r. świadczą o wielowiekowym znaczeniu tego miejsca.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b9a9c673-c774-49ef-9ff6-f09f41a17429","island":"gozo","slug":"gozo-marsalforn-salt-pans","category":"hidden_gem","points":50,"lat":36.0796,"lng":14.2466,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Salt_pans%2CGozo.jpg/1280px-Salt_pans%2CGozo.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Marsalforn-10-Salzpfannen-1989-gje.jpg/1280px-Marsalforn-10-Salzpfannen-1989-gje.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Marsalforn-08-Salzpfannen-1989-gje.jpg/1280px-Marsalforn-08-Salzpfannen-1989-gje.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":28,"video_id":"d5452257-1910-49f3-9f3e-d926f6437e63","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/salt_pans.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-marsalforn-salt-pans.mp4","tiktok_ids":["d5452257-1910-49f3-9f3e-d926f6437e63","8c07ca7d-9419-4cad-982b-b169c170338a","d74d9771-7a1e-4ab1-9a4a-206a03a92876"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Saliny Marsalforn","description":"Saliny Marsalforn są pracującym krajobrazem wybrzeża: prostokąty wykute w skale opowiadają o rytmie morza i ręcznej pracy.","tips":"Nie wchodź do basenów i sprawdź, czy sezonowa praca nie ogranicza dojścia.","story":"Saliny Marsalforn są pracującym krajobrazem wybrzeża: prostokąty wykute w skale opowiadają o rytmie morza i ręcznej pracy. Nie wchodź do basenów i sprawdź, czy sezonowa praca nie ogranicza dojścia.","story_summary":"Saliny Marsalforn są pracującym krajobrazem wybrzeża: prostokąty wykute w skale opowiadają o rytmie morza i ręcznej pracy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Saliny Marsalforn","description_pl":"Saliny Marsalforn są pracującym krajobrazem wybrzeża: prostokąty wykute w skale opowiadają o rytmie morza i ręcznej pracy.","tips_pl":"Nie wchodź do basenów i sprawdź, czy sezonowa praca nie ogranicza dojścia.","story_pl":"Saliny Marsalforn są pracującym krajobrazem wybrzeża: prostokąty wykute w skale opowiadają o rytmie morza i ręcznej pracy. Nie wchodź do basenów i sprawdź, czy sezonowa praca nie ogranicza dojścia.","story_summary_pl":"Saliny Marsalforn są pracującym krajobrazem wybrzeża: prostokąty wykute w skale opowiadają o rytmie morza i ręcznej pracy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"68989586-b108-4080-b3ca-ab68dfbf261f","island":"malta","slug":"malta-upper-barrakka","category":"viewpoint","points":70,"lat":35.894952,"lng":14.511998,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Saluting_battery_from_Upper_Barrakka_gardens.jpg/1280px-Saluting_battery_from_Upper_Barrakka_gardens.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Jardines_de_Barrakka_Superior%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_243-245_HDR.jpg/1280px-Jardines_de_Barrakka_Superior%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_243-245_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Jardines_de_Barrakka_Superior%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_182.jpg/1280px-Jardines_de_Barrakka_Superior%2C_La_Valeta%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_182.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":28,"video_id":"f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/upper_barrakka.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-upper-barrakka.mp4","tiktok_ids":["f6661bf8-6a58-4005-ac9b-6737124f20dc","9a1aa84e-3f34-497a-9097-9b64e6253885","bd6098ea-872f-48e4-9811-eb692e57fbb6"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Upper Barrakka Gardens","description":"Najsłynniejszy punkt widokowy Malty — panorama Grand Harbour, Trzech Miast i wejścia do portu. Codziennie o 12:00 i 16:00 strzał z armaty Saluting Battery.","tips":"Darmowe wejście. Przyjdź na strzał z armaty o 12:00 — efektowne! Winda z Lascaris za darmo.","story":"$e0","story_summary":"Upper Barrakka Gardens to taras widokowy w Valletcie z panoramą na Grand Harbour i Trzy Miasta. Powstał w 1661 r. jako prywatny ogród rycerzy włoskich. Salut armatni codziennie o 12:00.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Upper Barrakka Gardens","description_pl":"Najsłynniejszy punkt widokowy Malty — panorama Grand Harbour, Trzech Miast i wejścia do portu. Codziennie o 12:00 i 16:00 strzał z armaty Saluting Battery.","tips_pl":"Darmowe wejście. Przyjdź na strzał z armaty o 12:00 — efektowne! Winda z Lascaris za darmo.","story_pl":"$e1","story_summary_pl":"Upper Barrakka Gardens to taras widokowy w Valletcie z panoramą na Grand Harbour i Trzy Miasta. Powstał w 1661 r. jako prywatny ogród rycerzy włoskich. Salut armatni codziennie o 12:00.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f938a65d-1619-4acf-a422-0241deda99a6","island":"malta","slug":"malta-dingli-cliffs","category":"viewpoint","points":70,"lat":35.852061,"lng":14.385782,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Dingli_Cliffs_2009.JPG/1280px-Dingli_Cliffs_2009.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Allium_lojaconoi_Dingli_Cliffs_Malta_02.jpg/1280px-Allium_lojaconoi_Dingli_Cliffs_Malta_02.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Panoramic_View_from_Dingli_Cliffs.jpg/1280px-Panoramic_View_from_Dingli_Cliffs.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":29,"video_id":"8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/dingli_cliffs.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-dingli-cliffs.mp4","tiktok_ids":["8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8","58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Dingli Cliffs","description":"Najwyższe klify Malty (253m n.p.m.) z widokiem na wysepkę Filfla. Dramatyczny krajobraz — pionowe ściany wprost do morza. Kaplica św. Marii Magdaleny na krawędzi.","tips":"Idealne na zachód słońca. Parking przy kaplicy. Ścieżka klifowa ciągnie się kilka km na południe.","story":"$e2","story_summary":"Dingli Cliffs to najwyższy punkt Malty (253 m n.p.m.) z pionowymi klifami nad morzem. Mała kaplica św. Marii Magdaleny stoi na krawędzi. Widok na Filfla i zachody słońca niezapomniane.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Dingli Cliffs","description_pl":"Najwyższe klify Malty (253m n.p.m.) z widokiem na wysepkę Filfla. Dramatyczny krajobraz — pionowe ściany wprost do morza. Kaplica św. Marii Magdaleny na krawędzi.","tips_pl":"Idealne na zachód słońca. Parking przy kaplicy. Ścieżka klifowa ciągnie się kilka km na południe.","story_pl":"$e3","story_summary_pl":"Dingli Cliffs to najwyższy punkt Malty (253 m n.p.m.) z pionowymi klifami nad morzem. Mała kaplica św. Marii Magdaleny stoi na krawędzi. Widok na Filfla i zachody słońca niezapomniane.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"41500099-791b-4e0b-a6a1-5a529d820fa2","island":"gozo","slug":"gozo-tal-mixta-cave","category":"cave","points":70,"lat":36.063324,"lng":14.289589,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Tal-Mixta_Cave.jpg/1280px-Tal-Mixta_Cave.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Meditating_at_Tal-Mixta_cave.jpg/1280px-Meditating_at_Tal-Mixta_cave.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/View_over_Ramla_Bay_from_Tal_Mixta.jpg/1280px-View_over_Ramla_Bay_from_Tal_Mixta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":29,"video_id":"7cfd127e-3985-4759-b0fb-998ba91ddf61","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/tal_mixta_cave.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/tal-mixta-cave-story.mp4","tiktok_ids":["7cfd127e-3985-4759-b0fb-998ba91ddf61","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jaskinia Tal-Mixta","description":"Naturalna jaskinia w klifie nad Zatoką Ramla z dramatycznym widokiem w ramie skalnej na plażę z czerwonego piasku poniżej. Jedno z najbardziej fotografowanych i instagramowych miejsc na Gozo. Ciszejszy i bardziej klimatyczny niż Jaskinia Kalipso.","tips":"Jaskinia jest 15 minut spaceru od parkingu. Przyjdź na zachód słońca — światło przez otwór jaskini jest magiczne. Połącz z Ramla Bay poniżej.","story":"$e4","story_summary":"Jaskinia Tal-Mixta to wielka grota na klifie z widokiem na Ramla Bay. Używana jako schronienie od prehistorii. W 1743 r. zamurowano wejście, zostawiając otwory na armaty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jaskinia Tal-Mixta","description_pl":"Naturalna jaskinia w klifie nad Zatoką Ramla z dramatycznym widokiem w ramie skalnej na plażę z czerwonego piasku poniżej. Jedno z najbardziej fotografowanych i instagramowych miejsc na Gozo. Ciszejszy i bardziej klimatyczny niż Jaskinia Kalipso.","tips_pl":"Jaskinia jest 15 minut spaceru od parkingu. Przyjdź na zachód słońca — światło przez otwór jaskini jest magiczne. Połącz z Ramla Bay poniżej.","story_pl":"$e5","story_summary_pl":"Jaskinia Tal-Mixta to wielka grota na klifie z widokiem na Ramla Bay. Używana jako schronienie od prehistorii. W 1743 r. zamurowano wejście, zostawiając otwory na armaty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e86069b3-57f9-428a-8a99-8f7147c3da66","island":"malta","slug":"malta-laferla-cross","category":"viewpoint","points":35,"lat":35.85,"lng":14.4166,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Malta_-_Siggiewi_-_Moghdija_tal-Gholja_-_Laferla_Cross_02_ies.jpg/1280px-Malta_-_Siggiewi_-_Moghdija_tal-Gholja_-_Laferla_Cross_02_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Laferla%27s_Cross_%28at_night%29.jpg/1280px-Laferla%27s_Cross_%28at_night%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Malta_-_Siggiewi_-_Laferla_Cross_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Siggiewi_-_Laferla_Cross_01_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":30,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/laferla_cross.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-laferla-cross.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Krzyż Laferla","description":"Monumentalny krzyż na szczycie wzgórza Girgenti (240m) — panorama 360° całej Malty, widok na Gozo, Comino i Filfla jednocześnie. Jeden z 14 krzyży Drogi Krzyżowej.","tips":"Dojazd samochodem do ostatniego parkingu, potem 10 min pieszo. Wiatr może być silny!","story":"$e6","story_summary":"Krzyż Laferla na wzgórzu koło Siggiewi to jeden z najwyższych punktów Malty (185 m) z panoramą na pół wyspy. Zbudowany w 1900 r. przez księdza Laferla. Stacja drogi krzyżowej prowadzi do szczytu.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Krzyż Laferla","description_pl":"Monumentalny krzyż na szczycie wzgórza Girgenti (240m) — panorama 360° całej Malty, widok na Gozo, Comino i Filfla jednocześnie. Jeden z 14 krzyży Drogi Krzyżowej.","tips_pl":"Dojazd samochodem do ostatniego parkingu, potem 10 min pieszo. Wiatr może być silny!","story_pl":"$e7","story_summary_pl":"Krzyż Laferla na wzgórzu koło Siggiewi to jeden z najwyższych punktów Malty (185 m) z panoramą na pół wyspy. Zbudowany w 1900 r. przez księdza Laferla. Stacja drogi krzyżowej prowadzi do szczytu.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"a2e044ed-5d22-4e66-b336-916b1fd0aae7","island":"gozo","slug":"gozo-wied-il-ghasri","category":"viewpoint","points":60,"lat":36.07871,"lng":14.229178,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Wied_Il-G%C4%A7asri%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_07.jpg/1280px-Wied_Il-G%C4%A7asri%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_07.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Wied_Il-G%C4%A7asri%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_01.jpg/1280px-Wied_Il-G%C4%A7asri%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Wied_Il-G%C4%A7asri%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_02-06_PAN.jpg/1280px-Wied_Il-G%C4%A7asri%2C_isla_de_Gozo%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_02-06_PAN.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":30,"video_id":"d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/wied_il_ghasri.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/wied-il-ghasri-story.mp4","tiktok_ids":["d849738b-7c2a-461f-9a05-b62b054e2d85","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wied il-Għasri","description":"Wąska dolina kanionowa otwierająca się na spokojną turkusową lagunę — często nazywana \"najlepszą plażą Gozo\" przez mieszkańców. Strome schody w dół wąwozu do małej kamienistej plaży. Dzika atmosfera kempingowa.","tips":"Zejście jest strome ze 100+ wyciętymi schodami. Zabierz buty do wody na kamienistą plażę. Najlepiej rano, zanim cienie wypełnią wąwóz.","story":"$e8","story_summary":"Wied il-Ghasri to wąski kanion wcinający się w północne klify Gozo, kończący się maleńką zatoczką idealną do snorkelingu. Przypomina naturalny basen wykuty w skale.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wied il-Għasri","description_pl":"Wąska dolina kanionowa otwierająca się na spokojną turkusową lagunę — często nazywana \"najlepszą plażą Gozo\" przez mieszkańców. Strome schody w dół wąwozu do małej kamienistej plaży. Dzika atmosfera kempingowa.","tips_pl":"Zejście jest strome ze 100+ wyciętymi schodami. Zabierz buty do wody na kamienistą plażę. Najlepiej rano, zanim cienie wypełnią wąwóz.","story_pl":"$e9","story_summary_pl":"Wied il-Ghasri to wąski kanion wcinający się w północne klify Gozo, kończący się maleńką zatoczką idealną do snorkelingu. Przypomina naturalny basen wykuty w skale.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"705b2d5d-ff4d-48f2-ba86-e904aa9c3628","island":"gozo","slug":"gozo-wardija-punic-temple","category":"ruin","points":60,"lat":36.037,"lng":14.186,"photos":["https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/gozo-originals/dwejra-garigue-limestone.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/gozo-originals/dwejra-cliff-face.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":31,"video_id":"859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/wardija_punic_temple.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-wardija-punic-temple.mp4","tiktok_ids":["859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","7cfd127e-3985-4759-b0fb-998ba91ddf61"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Świątynia Punicka Ras il-Wardija","description":"Ras il-Wardija to punkt archeologiczny na krawędzi krajobrazu, gdzie znaczenie miejsca czyta się z topografii, nie z wielkiego monumentu.","tips":"Idź tylko legalnym dojściem i nie dotykaj pozostałości; teren jest ekspozycyjny i wymaga dobrych butów.","story":"Ras il-Wardija to punkt archeologiczny na krawędzi krajobrazu, gdzie znaczenie miejsca czyta się z topografii, nie z wielkiego monumentu. Idź tylko legalnym dojściem i nie dotykaj pozostałości; teren jest ekspozycyjny i wymaga dobrych butów.","story_summary":"Ras il-Wardija to punkt archeologiczny na krawędzi krajobrazu, gdzie znaczenie miejsca czyta się z topografii, nie z wielkiego monumentu.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Świątynia Punicka Ras il-Wardija","description_pl":"Ras il-Wardija to punkt archeologiczny na krawędzi krajobrazu, gdzie znaczenie miejsca czyta się z topografii, nie z wielkiego monumentu.","tips_pl":"Idź tylko legalnym dojściem i nie dotykaj pozostałości; teren jest ekspozycyjny i wymaga dobrych butów.","story_pl":"Ras il-Wardija to punkt archeologiczny na krawędzi krajobrazu, gdzie znaczenie miejsca czyta się z topografii, nie z wielkiego monumentu. Idź tylko legalnym dojściem i nie dotykaj pozostałości; teren jest ekspozycyjny i wymaga dobrych butów.","story_summary_pl":"Ras il-Wardija to punkt archeologiczny na krawędzi krajobrazu, gdzie znaczenie miejsca czyta się z topografii, nie z wielkiego monumentu.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9679ca39-8c82-43bc-906e-702d225521c7","island":"gozo","slug":"gozo-sarraflu-lake","category":"hidden_gem","points":50,"lat":36.0366,"lng":14.199,"photos":["https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/01-painted-frog-info-sign.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/02-lake-panoramic-cloud-reflections.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/03-lake-wide-limestone-wall.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/04-lake-greenery-reflection.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/05-lake-yellow-wildflowers-spring.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/06-video-lake-surface.mov","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/07-lake-from-stone-wall-murky.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/08-lake-from-stone-wall-wider.jpg","https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/explorer-media/locations/gozo-sarraflu-lake/09-video-lake-panoramic.mov"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":31,"video_id":"859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","reading_time_min":5,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/sarraflu_lake.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-sarraflu-lake.mp4","tiktok_ids":["859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0","9d2c65e4-e907-4d76-af27-ef821e217424","7cfd127e-3985-4759-b0fb-998ba91ddf61"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Jezioro Ta' Sarraflu","description":"Jedyny naturalny stały zbiornik słodkiej wody na całym archipelagu maltańskim. Dom Żaby Malowanej — jedynego rodzimego płazu na Malcie — chronionej prawem od 2006 roku.","tips":"Dojdziesz pieszo z Kercem lub Xlendi. Cicho stój przy brzegu — żaby pojawiają się szczególnie po deszczu. Wiosna najlepsza pora na dziką roślinność wokół jeziora.","story":"$ea","story_summary":"Jedyny stały zbiornik słodkiej wody na całej Malcie. Kartograf Zakonu został osądzony o pijaństwo, gdy naniósł jezioro na mapę — ale ono naprawdę istnieje. Dom Żaby Malowanej i arena nieustającej rekonkwisty tureckich żab.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Jezioro Ta' Sarraflu","description_pl":"Jedyny naturalny stały zbiornik słodkiej wody na całym archipelagu maltańskim. Dom Żaby Malowanej — jedynego rodzimego płazu na Malcie — chronionej prawem od 2006 roku.","tips_pl":"Dojdziesz pieszo z Kercem lub Xlendi. Cicho stój przy brzegu — żaby pojawiają się szczególnie po deszczu. Wiosna najlepsza pora na dziką roślinność wokół jeziora.","story_pl":"$eb","story_summary_pl":"Jedyny stały zbiornik słodkiej wody na całej Malcie. Kartograf Zakonu został osądzony o pijaństwo, gdy naniósł jezioro na mapę — ale ono naprawdę istnieje. Dom Żaby Malowanej i arena nieustającej rekonkwisty tureckich żab.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"efb5f359-3f88-4a2d-8172-83fab9f7d1ee","island":"malta","slug":"malta-red-tower","category":"monument","points":65,"lat":35.974588,"lng":14.3422,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Red_Tower_Malta_2009-2-2.jpg/1280px-Red_Tower_Malta_2009-2-2.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Red_Tower_Mellieha.JPG/1280px-Red_Tower_Mellieha.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/St._Agatha%27s_Tower_%28The_Red_Tower%29%2C_Mellieha%2C_Malta.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":31,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-red-tower.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-red-tower.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Czerwona Wieża / St Agatha's Tower","description":"Wieża obronna z 1649 roku na szczycie Marfa Ridge — 360° widoki na Mellieha, Gozo, Comino, Blue Lagoon i północną część Malty. Jaskrawo czerwone mury.","tips":"Wejście 2 EUR. Na dachu tarasu stoi się dosłownie nad klifem. Idealny punkt orientacyjny.","story":"$ec","story_summary":"Red Tower (St. Agatha's Tower) to warownia z 1649 r. na wzgórzu Marfa Ridge z panoramą na Gozo, Comino i Blue Lagoon. Pomalowana na czerwono od XVIII w. Jedna z 13 wież wartowniczych Lascarisa.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Czerwona Wieża / St Agatha's Tower","description_pl":"Wieża obronna z 1649 roku na szczycie Marfa Ridge — 360° widoki na Mellieha, Gozo, Comino, Blue Lagoon i północną część Malty. Jaskrawo czerwone mury.","tips_pl":"Wejście 2 EUR. Na dachu tarasu stoi się dosłownie nad klifem. Idealny punkt orientacyjny.","story_pl":"$ed","story_summary_pl":"Red Tower (St. Agatha's Tower) to warownia z 1649 r. na wzgórzu Marfa Ridge z panoramą na Gozo, Comino i Blue Lagoon. Pomalowana na czerwono od XVIII w. Jedna z 13 wież wartowniczych Lascarisa.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"cb9be63a-64de-47d1-b40b-71a5230720f2","island":"malta","slug":"malta-gardjola-gardens","category":"viewpoint","points":35,"lat":35.8906,"lng":14.5141,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Impressions_at_Senglea_Point_04.jpg/1280px-Impressions_at_Senglea_Point_04.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Malta_-_Senglea_-_Gardjola_Gardens_-_La_Guardiola_Safe_Haven_Gardens_-_Echaugette_%28reconstructed%29_02.jpg/1280px-Malta_-_Senglea_-_Gardjola_Gardens_-_La_Guardiola_Safe_Haven_Gardens_-_Echaugette_%28reconstructed%29_02.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Malta_-_Senglea_-_Gardjola_Gardens_-_La_Guardiola_Safe_Haven_Gardens_-_Echaugette_%28reconstructed%29_04.jpg/1280px-Malta_-_Senglea_-_Gardjola_Gardens_-_La_Guardiola_Safe_Haven_Gardens_-_Echaugette_%28reconstructed%29_04.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":32,"video_id":"f6b0b3e9-3acf-44bb-b931-e038a623d315","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/gardjola_gardens.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["f6b0b3e9-3acf-44bb-b931-e038a623d315","4b16c3db-e3a0-4b8d-a3e0-d16719154411","3107e340-a299-464e-be7a-3ed00a8936cc"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Ogrody Gardjola","description":"Ogrody na cyplu Senglei z ikoniczną strażnicą Vedette — najlepszy widok na Grand Harbour, Vallettę i Fort St. Angelo jednocześnie. Mniej turystów niż Upper Barrakka.","tips":"Darmowe. Strażnica Vedette ma symboliczne \"oko i ucho\" — czuwanie nad portem. Płynie tu taksówka wodna z Valletty.","story":"$ee","story_summary":"Gardjola Gardens w Senglei to ogrody na bastionie z ikoniczną wieżyczką z wyrzeźbionymi oczami i uszami \"czuwającymi\" nad Grand Harbour. Najlepszy widok na Vallettę z poziomu wody.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Ogrody Gardjola","description_pl":"Ogrody na cyplu Senglei z ikoniczną strażnicą Vedette — najlepszy widok na Grand Harbour, Vallettę i Fort St. Angelo jednocześnie. Mniej turystów niż Upper Barrakka.","tips_pl":"Darmowe. Strażnica Vedette ma symboliczne \"oko i ucho\" — czuwanie nad portem. Płynie tu taksówka wodna z Valletty.","story_pl":"$ef","story_summary_pl":"Gardjola Gardens w Senglei to ogrody na bastionie z ikoniczną wieżyczką z wyrzeźbionymi oczami i uszami \"czuwającymi\" nad Grand Harbour. Najlepszy widok na Vallettę z poziomu wody.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"3b5a6cbc-da2c-4c60-9d35-71984ca6cbc8","island":"gozo","slug":"gozo-mgarr-ix-xini-bay","category":"beach","points":55,"lat":36.0198,"lng":14.2718,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":32,"video_id":"57b47740-7c08-4484-9307-64bed20b7688","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mgarr_ix_xini.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/topn/mgarr-ix-xini-story.mp4","tiktok_ids":["57b47740-7c08-4484-9307-64bed20b7688","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Mġarr ix-Xini","description":"Wąska zatoka Mġarr ix-Xini łączy spokojną wodę, wieżę i surowe zbocza. To Gozo poza trasą autobusowych pocztówek.","tips":"Sprawdź warunki kąpieli i dojazd; droga do zatoki jest wąska i nie daje miejsca na improwizowane parkowanie.","story":"Wąska zatoka Mġarr ix-Xini łączy spokojną wodę, wieżę i surowe zbocza. To Gozo poza trasą autobusowych pocztówek. Sprawdź warunki kąpieli i dojazd; droga do zatoki jest wąska i nie daje miejsca na improwizowane parkowanie.","story_summary":"Wąska zatoka Mġarr ix-Xini łączy spokojną wodę, wieżę i surowe zbocza. To Gozo poza trasą autobusowych pocztówek.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Mġarr ix-Xini","description_pl":"Wąska zatoka Mġarr ix-Xini łączy spokojną wodę, wieżę i surowe zbocza. To Gozo poza trasą autobusowych pocztówek.","tips_pl":"Sprawdź warunki kąpieli i dojazd; droga do zatoki jest wąska i nie daje miejsca na improwizowane parkowanie.","story_pl":"Wąska zatoka Mġarr ix-Xini łączy spokojną wodę, wieżę i surowe zbocza. To Gozo poza trasą autobusowych pocztówek. Sprawdź warunki kąpieli i dojazd; droga do zatoki jest wąska i nie daje miejsca na improwizowane parkowanie.","story_summary_pl":"Wąska zatoka Mġarr ix-Xini łączy spokojną wodę, wieżę i surowe zbocza. To Gozo poza trasą autobusowych pocztówek.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"4d920155-205e-44cd-9b41-02cdba550645","island":"malta","slug":"malta-wardija-ridge","category":"viewpoint","points":40,"lat":35.9317,"lng":14.3717,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Malta_-_Wardija_Ridge_-_Corbelled_shelter_%2846878870411%29.jpg/1280px-Malta_-_Wardija_Ridge_-_Corbelled_shelter_%2846878870411%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Olea_europaea_Grove_Wardija_Ridge_Malta_01.jpg/1280px-Olea_europaea_Grove_Wardija_Ridge_Malta_01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Olea_europaea_Grove_Wardija_Ridge_Malta_10.jpg/1280px-Olea_europaea_Grove_Wardija_Ridge_Malta_10.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":33,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/wardija_ridge.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Grzbiet Wardija","description":"Mało znany punkt widokowy na grzbiecie nad Mtahleb — widok na klify zachodnie, zatokę Fomm ir-Rih i północną część wyspy. Dziki, surowy krajobraz.","tips":"Droga jest wąską polną ścieżką — nawigacja GPS może mylić. Nagroda: 40 pkt za sekretny widok!","story":"$f0","story_summary":"Wardija Ridge to grzbiet skalny na zachodzie Malty z cart ruts (tajemnicze koleiny w skale) i widokiem na klify. Jedno z najmniej odwiedzanych miejsc na wyspie. Cisza gwarantowana.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Grzbiet Wardija","description_pl":"Mało znany punkt widokowy na grzbiecie nad Mtahleb — widok na klify zachodnie, zatokę Fomm ir-Rih i północną część wyspy. Dziki, surowy krajobraz.","tips_pl":"Droga jest wąską polną ścieżką — nawigacja GPS może mylić. Nagroda: 40 pkt za sekretny widok!","story_pl":"$f1","story_summary_pl":"Wardija Ridge to grzbiet skalny na zachodzie Malty z cart ruts (tajemnicze koleiny w skale) i widokiem na klify. Jedno z najmniej odwiedzanych miejsc na wyspie. Cisza gwarantowana.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"dab4acd2-4518-4036-9a57-8147f29f291d","island":"gozo","slug":"gozo-mgarr-ix-xini-tower","category":"monument","points":45,"lat":36.0172,"lng":14.2742,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":33,"video_id":"57b47740-7c08-4484-9307-64bed20b7688","reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/mgarr_ix_xini_tower.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-gozo-mgarr-ix-xini-tower.mp4","tiktok_ids":["57b47740-7c08-4484-9307-64bed20b7688","a900d0cb-72e1-42f1-8453-1f58114edb89","859bd4ff-7cf7-4ba7-88b2-d5b2cea5ead0"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wieża Mġarr ix-Xini","description":"Wieża pilnuje wejścia do jednej z najbardziej osłoniętych zatok Gozo i pokazuje, jak obrona wybrzeża pracowała razem z krajobrazem.","tips":"Nie zakładaj wejścia do środka; traktuj ją jako punkt orientacyjny i historyczny widok zatoki.","story":"Wieża pilnuje wejścia do jednej z najbardziej osłoniętych zatok Gozo i pokazuje, jak obrona wybrzeża pracowała razem z krajobrazem. Nie zakładaj wejścia do środka; traktuj ją jako punkt orientacyjny i historyczny widok zatoki.","story_summary":"Wieża pilnuje wejścia do jednej z najbardziej osłoniętych zatok Gozo i pokazuje, jak obrona wybrzeża pracowała razem z krajobrazem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wieża Mġarr ix-Xini","description_pl":"Wieża pilnuje wejścia do jednej z najbardziej osłoniętych zatok Gozo i pokazuje, jak obrona wybrzeża pracowała razem z krajobrazem.","tips_pl":"Nie zakładaj wejścia do środka; traktuj ją jako punkt orientacyjny i historyczny widok zatoki.","story_pl":"Wieża pilnuje wejścia do jednej z najbardziej osłoniętych zatok Gozo i pokazuje, jak obrona wybrzeża pracowała razem z krajobrazem. Nie zakładaj wejścia do środka; traktuj ją jako punkt orientacyjny i historyczny widok zatoki.","story_summary_pl":"Wieża pilnuje wejścia do jednej z najbardziej osłoniętych zatok Gozo i pokazuje, jak obrona wybrzeża pracowała razem z krajobrazem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e885bda0-f86b-44d6-8703-437d26c4f43e","island":"malta","slug":"malta-cirkewwa-reef","category":"snorkel","points":50,"lat":35.9888,"lng":14.3275,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Esponja_%28Scalarispongia_scalaris%29%2C_%C4%8Airkewwa%2C_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_31.jpg/1280px-Esponja_%28Scalarispongia_scalaris%29%2C_%C4%8Airkewwa%2C_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_31.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Oblada_%28Oblada_melanura%29%2C_%C4%8Airkewwa%2C_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_26.jpg/1280px-Oblada_%28Oblada_melanura%29%2C_%C4%8Airkewwa%2C_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_26.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Esponja_%28Chondrilla_nucula%29%2C_%C4%8Airkewwa%2C_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_35.jpg/1280px-Esponja_%28Chondrilla_nucula%29%2C_%C4%8Airkewwa%2C_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-24%2C_DD_35.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":34,"video_id":"24562773-b390-4cc6-8ef4-c6f2979c5a8f","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/cirkewwa_reef.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-cirkewwa-reef.mp4","tiktok_ids":["24562773-b390-4cc6-8ef4-c6f2979c5a8f","75c27f5f-10a6-471f-a7c7-cb817e09c9f8","19abebee-6bee-4f07-a435-c08c5839cfba"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Rafa Cirkewwa","description":"Jeden z najlepszych nurkowisk na Malcie — naturalny łuk skalny na głębokości 8m, rafa koralowa, wrak kutra P29 (obok). Snorkeling też rewelacyjny.","tips":"Wejście do wody obok terminalu promowego. Łuk jest 50m od brzegu — łatwo znaleźć. Wynajem sprzętu w szkole nurkowej obok.","story":"$f2","story_summary":"Cirkewwa Reef to jedno z najlepszych miejsc do nurkowania na Malcie. Rafa z łodzią \"Rozi\" (zatopiona w 1992 r. na 36 m) i łuk skalny (Cirkewwa Arch). Snorkeling możliwy z brzegu.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Rafa Cirkewwa","description_pl":"Jeden z najlepszych nurkowisk na Malcie — naturalny łuk skalny na głębokości 8m, rafa koralowa, wrak kutra P29 (obok). Snorkeling też rewelacyjny.","tips_pl":"Wejście do wody obok terminalu promowego. Łuk jest 50m od brzegu — łatwo znaleźć. Wynajem sprzętu w szkole nurkowej obok.","story_pl":"$f3","story_summary_pl":"Cirkewwa Reef to jedno z najlepszych miejsc do nurkowania na Malcie. Rafa z łodzią \"Rozi\" (zatopiona w 1992 r. na 36 m) i łuk skalny (Cirkewwa Arch). Snorkeling możliwy z brzegu.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"36e5d95d-4d2b-4bde-bbe4-0d5e5f845c94","island":"malta","slug":"malta-um-el-faroud-wreck","category":"snorkel","points":70,"lat":35.8191,"lng":14.4498,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Underwater_Friends.jpg/1280px-Underwater_Friends.jpg"],"access_type":"boat","difficulty":"hard","is_active":true,"sort_order":35,"video_id":"1db0cd04-ae76-45e8-8520-0d18c9f2a8de","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/um_el_faroud_wreck.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["1db0cd04-ae76-45e8-8520-0d18c9f2a8de","1abbf592-0987-40b7-8229-a42867ea7d76","880371bd-2283-4232-ae8e-c5b33c631a07"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wrak Um El Faroud","description":"Libijski tankowiec (110m długości) zatopiony w 1998 jako sztuczna rafa na głębokości 18-36m. Jeden z top 10 wraków nurkowych Morza Śródziemnego. Spektakularne życie morskie.","tips":"Tylko dla nurków z certyfikatem Advanced OWD (głębokość >18m). Rezerwuj nurkowanie u lokalnego operatora w Zurrieq.","story":"$f4","story_summary":"Um El Faroud to wrak libijskiego tankowca (110 m), zatopiony celowo w 1998 r. u wybrzeży Wied iz-Zurrieq jako sztuczna rafa. Leży na 18-36 m. Jeden z 10 najlepszych wraków nurkowych w Europie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wrak Um El Faroud","description_pl":"Libijski tankowiec (110m długości) zatopiony w 1998 jako sztuczna rafa na głębokości 18-36m. Jeden z top 10 wraków nurkowych Morza Śródziemnego. Spektakularne życie morskie.","tips_pl":"Tylko dla nurków z certyfikatem Advanced OWD (głębokość >18m). Rezerwuj nurkowanie u lokalnego operatora w Zurrieq.","story_pl":"$f5","story_summary_pl":"Um El Faroud to wrak libijskiego tankowca (110 m), zatopiony celowo w 1998 r. u wybrzeży Wied iz-Zurrieq jako sztuczna rafa. Leży na 18-36 m. Jeden z 10 najlepszych wraków nurkowych w Europie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f8f30f61-9f4a-46cc-8378-5efbf6a9b3c1","island":"malta","slug":"malta-st-pauls-islands","category":"snorkel","points":45,"lat":35.9657,"lng":14.4021,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Bas%C3%ADlica_de_San_Pablo%2C_Rabat%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_167.jpg/1280px-Bas%C3%ADlica_de_San_Pablo%2C_Rabat%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_167.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_150-152_HDR.jpg/1280px-Catedral_de_San_Pablo%2C_Mdina%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_150-152_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Malta_St._Paul_Islands_BW_2011-10-09_15-24-46.JPG/1280px-Malta_St._Paul_Islands_BW_2011-10-09_15-24-46.JPG"],"access_type":"boat","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":36,"video_id":"1cc8d83e-ac7c-4cd0-a73e-0967f1bbddd6","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/st_pauls_islands.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["1cc8d83e-ac7c-4cd0-a73e-0967f1bbddd6","d0e4cf17-4ae6-4a29-991a-70d83578aadc","04f43c80-c906-4125-8fcf-28c4d1e963d7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wyspy Św. Pawła","description":"Dwie malutkie wysepki u wybrzeży Bugibba — według Biblii tu rozbił się statek św. Pawła w 60 r.n.e. Pomnik Apostoła na większej wyspie. Świetny snorkeling wokół.","tips":"Wynajmij kajak lub małą łódkę z Bugibba (15-20 EUR). Nie można wylądować, ale pływać wokół — tak.","story":"$f6","story_summary":"Wyspy św. Pawła to dwie malutkie wysepki w zatoce St. Paul's Bay, gdzie według tradycji św. Paweł rozbił się w 60 r. n.e. Posąg św. Pawła na większej wyspie. Dostępne kajakiem lub łódką.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wyspy Św. Pawła","description_pl":"Dwie malutkie wysepki u wybrzeży Bugibba — według Biblii tu rozbił się statek św. Pawła w 60 r.n.e. Pomnik Apostoła na większej wyspie. Świetny snorkeling wokół.","tips_pl":"Wynajmij kajak lub małą łódkę z Bugibba (15-20 EUR). Nie można wylądować, ale pływać wokół — tak.","story_pl":"$f7","story_summary_pl":"Wyspy św. Pawła to dwie malutkie wysepki w zatoce St. Paul's Bay, gdzie według tradycji św. Paweł rozbił się w 60 r. n.e. Posąg św. Pawła na większej wyspie. Dostępne kajakiem lub łódką.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e4e883ae-468e-498e-840f-46a1eca218d4","island":"malta","slug":"malta-anchor-bay-snorkel","category":"snorkel","points":40,"lat":35.9599,"lng":14.3406,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Popeye_Village_2009.JPG/1280px-Popeye_Village_2009.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Anchor_Bay_%28Malta%29.jpg/1280px-Anchor_Bay_%28Malta%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Malta_-_Mellieha_-_Triq_tal-Prajjet_-_Anchor_Bay%2BPopeye_Village_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Mellieha_-_Triq_tal-Prajjet_-_Anchor_Bay%2BPopeye_Village_01_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":37,"video_id":"78d04694-3b95-48e4-ad89-6538df673ba7","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/anchor_bay_snorkel.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-anchor-bay-snorkel.mp4","tiktok_ids":["78d04694-3b95-48e4-ad89-6538df673ba7","8e7a448f-ff12-48d8-a514-af7dc8513ef0","b2fab543-e9fb-4527-bcf9-1b22c1efffb8"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Kotwicy","description":"Zatoka obok Wioski Popeye\\","tips":"Wejście do wody po schodkach po prawej stronie. Posidonia (trawa morska) przyciąga ryby.","story":"$f8","story_summary":"Anchor Bay (zatoka Popeye Village) to doskonałe miejsce do snorkelingu z pozycjami skalnymi i czystą wodą. Dostępne bezpłatnie z zachodniej strony zatoki, poza terenem parku rozrywki.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Kotwicy","description_pl":"Zatoka obok Wioski Popeye\\","tips_pl":"Wejście do wody po schodkach po prawej stronie. Posidonia (trawa morska) przyciąga ryby.","story_pl":"$f9","story_summary_pl":"Anchor Bay (zatoka Popeye Village) to doskonałe miejsce do snorkelingu z pozycjami skalnymi i czystą wodą. Dostępne bezpłatnie z zachodniej strony zatoki, poza terenem parku rozrywki.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"0fd3550c-dcaf-4078-a757-7524061ef4de","island":"malta","slug":"malta-wied-iz-zurrieq","category":"snorkel","points":45,"lat":35.8214,"lng":14.4523,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Wied_Iz-Zurrieq_Malta_Stormy-Weather-01.jpg/1280px-Wied_Iz-Zurrieq_Malta_Stormy-Weather-01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Wied_i%C5%BC-%C5%BBurrieq_14.jpg/1280px-Wied_i%C5%BC-%C5%BBurrieq_14.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Wied_i%C5%BC-%C5%BBurrieq_03.jpg/1280px-Wied_i%C5%BC-%C5%BBurrieq_03.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":38,"video_id":"261cf9a1-8fcf-46f0-bd25-f32971ad51e8","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/wied_iz_zurrieq.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["261cf9a1-8fcf-46f0-bd25-f32971ad51e8","8c2f7232-27c1-430c-94e7-a7855b5f048f","59ac2bf7-41eb-41cf-a87c-c54f7c2a44bb"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Wied iz-Zurrieq","description":"Wąski kanion morski obok Blue Grotto — punkt startowy rejsów do jaskiń. Głęboka, turkusowa woda idealnie nadaje się do nurkowania i snorkelingu z brzegu.","tips":"Wejście do wody ze slipu dla łodzi. Woda od razu głęboka — nie dla słabych pływaków.","story":"$fa","story_summary":"Wied iz-Zurrieq to wioska i port, skąd odpływają łódki do Blue Grotto. Mały port rybacki w skalnej dolinie. Punkt startowy do nurkowania na wraku Um El Faroud. Restauracje z rybą nad morzem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Wied iz-Zurrieq","description_pl":"Wąski kanion morski obok Blue Grotto — punkt startowy rejsów do jaskiń. Głęboka, turkusowa woda idealnie nadaje się do nurkowania i snorkelingu z brzegu.","tips_pl":"Wejście do wody ze slipu dla łodzi. Woda od razu głęboka — nie dla słabych pływaków.","story_pl":"$fb","story_summary_pl":"Wied iz-Zurrieq to wioska i port, skąd odpływają łódki do Blue Grotto. Mały port rybacki w skalnej dolinie. Punkt startowy do nurkowania na wraku Um El Faroud. Restauracje z rybą nad morzem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"4cdd42f2-f305-4c3b-8ff9-de42a1df758e","island":"malta","slug":"malta-buskett-gardens","category":"birdwatch","points":30,"lat":35.8603,"lng":14.3978,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_03_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_06_ies.jpg/1280px-Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_06_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_04_ies.jpg/1280px-Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_04_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":39,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/buskett_gardens.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-buskett-gardens.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Ogrody Buskett","description":"Jedyny \"las\" na Malcie — plantacja z XVII w. z sosnami, cyprysami i drzewami pomarańczowymi. Kluczowy punkt obserwacji ptaków wędrownych (jastrzębie, sokoły, dudki).","tips":"Wrzesień-październik to sezon polowań — BirdLife Malta organizuje patrole ochronne, można dołączyć jako wolontariusz.","story":"$fc","story_summary":"Buskett Gardens to jedyny las na Malcie, posadzony przez rycerzy maltańskich w XVII w. jako teren łowiecki. Cyprysy, sosny, pomarańcze, oliwki. Festiwal Mnarja (29 czerwca) to najstarsza maltańska tradycja.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Ogrody Buskett","description_pl":"Jedyny \"las\" na Malcie — plantacja z XVII w. z sosnami, cyprysami i drzewami pomarańczowymi. Kluczowy punkt obserwacji ptaków wędrownych (jastrzębie, sokoły, dudki).","tips_pl":"Wrzesień-październik to sezon polowań — BirdLife Malta organizuje patrole ochronne, można dołączyć jako wolontariusz.","story_pl":"$fd","story_summary_pl":"Buskett Gardens to jedyny las na Malcie, posadzony przez rycerzy maltańskich w XVII w. jako teren łowiecki. Cyprysy, sosny, pomarańcze, oliwki. Festiwal Mnarja (29 czerwca) to najstarsza maltańska tradycja.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"c5751927-e64a-442b-be34-fb791819b231","island":"malta","slug":"malta-ghadira-nature-reserve","category":"birdwatch","points":35,"lat":35.9709,"lng":14.3489,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/The_juvenile_greater_flamingo.jpg/1280px-The_juvenile_greater_flamingo.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Ghadira_Nature_Reserve%2C_Mellieha%2C_Malta-DSC04573.jpg/1280px-Ghadira_Nature_Reserve%2C_Mellieha%2C_Malta-DSC04573.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Ghadira_Nature_Reserve%2C_Mellieha%2C_Malta-DSC04575.jpg/1280px-Ghadira_Nature_Reserve%2C_Mellieha%2C_Malta-DSC04575.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":40,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/ghadira_nature_reserve.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-ghadira-nature-reserve.mp4","tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Rezerwat Ghadira","description":"Jedyny słodkowodny rezerwat na Malcie, prowadzony przez BirdLife Malta. Domek obserwacyjny z lornetkami. Flamingi, czaple, kormorany w sezonie migracji.","tips":"Otwarty sob-nie 10-16 (sezon: październik-maj). Wstęp wolny. Lornetki udostępnione.","story":"$fe","story_summary":"Ghadira to jedyny rezerwat przyrody na Malcie z naturalnym jeziorem słodkowodnym (sezonowym). Kluczowy przystanek dla ptaków wędrownych. BirdLife Malta prowadzi punkt obserwacyjny.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Rezerwat Ghadira","description_pl":"Jedyny słodkowodny rezerwat na Malcie, prowadzony przez BirdLife Malta. Domek obserwacyjny z lornetkami. Flamingi, czaple, kormorany w sezonie migracji.","tips_pl":"Otwarty sob-nie 10-16 (sezon: październik-maj). Wstęp wolny. Lornetki udostępnione.","story_pl":"$ff","story_summary_pl":"Ghadira to jedyny rezerwat przyrody na Malcie z naturalnym jeziorem słodkowodnym (sezonowym). Kluczowy przystanek dla ptaków wędrownych. BirdLife Malta prowadzi punkt obserwacyjny.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"3c2fc864-6c5a-418e-96ec-f57ac228f744","island":"malta","slug":"malta-salina-nature-reserve","category":"birdwatch","points":25,"lat":35.9449,"lng":14.4232,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Yellow-legged_Gull%2C_subadult%2C_at_the_Salina_Nature_Reserve%2C_Malta.jpg/1280px-Yellow-legged_Gull%2C_subadult%2C_at_the_Salina_Nature_Reserve%2C_Malta.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Ruffs_%28Calidris_pugnax%29_at_Salina_Nature_Reserve%2C_Malta.jpg/1280px-Ruffs_%28Calidris_pugnax%29_at_Salina_Nature_Reserve%2C_Malta.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Ducks_at_Salina_Nature_Reserve.jpg/1280px-Ducks_at_Salina_Nature_Reserve.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":41,"video_id":"3a5af08b-b6a0-4d85-addb-f85c35b78808","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/salina_nature_reserve.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-salina-nature-reserve.mp4","tiktok_ids":["3a5af08b-b6a0-4d85-addb-f85c35b78808","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7","58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Rezerwat Salina","description":"Dawne saliny (pola solne) przekształcone w rezerwat ptaków przy Kennedy Grove. Spokojna obserwacja ptaków blisko centrum wyspy.","tips":"Łatwe 25 punktów po drodze z/do lotniska. Obok park Kennedy Grove na piknik.","story":"$100","story_summary":"Salina Nature Reserve to dawne saliny (panwie solne) z czasów rycerzy w Salina Bay. Dziś rezerwat ptaków z BirdLife Malta. Flamingi pojawiają się zimą. Ścieżka edukacyjna wokół panwi.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Rezerwat Salina","description_pl":"Dawne saliny (pola solne) przekształcone w rezerwat ptaków przy Kennedy Grove. Spokojna obserwacja ptaków blisko centrum wyspy.","tips_pl":"Łatwe 25 punktów po drodze z/do lotniska. Obok park Kennedy Grove na piknik.","story_pl":"$101","story_summary_pl":"Salina Nature Reserve to dawne saliny (panwie solne) z czasów rycerzy w Salina Bay. Dziś rezerwat ptaków z BirdLife Malta. Flamingi pojawiają się zimą. Ścieżka edukacyjna wokół panwi.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"3d4f116c-aed8-4ac2-a896-25cab91aed09","island":"malta","slug":"malta-marsaxlokk-market","category":"hidden_gem","points":55,"lat":35.840328,"lng":14.544596,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Street_market_in_Marsaxlokk_12.jpg/1280px-Street_market_in_Marsaxlokk_12.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Sweets_at_the_street_market_in_Marsaxlokk_01.jpg/1280px-Sweets_at_the_street_market_in_Marsaxlokk_01.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Street_market_in_Marsaxlokk_24.jpg/1280px-Street_market_in_Marsaxlokk_24.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":42,"video_id":"c978bab9-79a1-46b7-a98b-4664b4843165","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/marsaxlokk_market.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["c978bab9-79a1-46b7-a98b-4664b4843165","e12a182e-1054-4e4e-9cca-a91e434c3af6","56759424-fdd5-4560-8bca-04e22e18c377"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Marsaxlokk","description":"Najsłynniejszy targ rybny na Malcie w malowniczej zatoce pełnej kolorowych luzzu (tradycyjnych łodzi z okiem Ozyrysa). Niedzielny targ to lokalna instytucja.","tips":"Przyjdź w niedzielę rano (8-12). Jedz świeżego grillowanego ośmiornicza na bulwarze. Autobus 81 z Valletty.","story":"$102","story_summary":"Marsaxlokk to wioska rybacka z niedzielnym targiem rybnym i kolorowymi łodziami luzzu z malowanymi oczami Ozyrysa. Najlepsze świeże ryby na Malcie. Tradycja sięga Fenicjan.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Marsaxlokk","description_pl":"Najsłynniejszy targ rybny na Malcie w malowniczej zatoce pełnej kolorowych luzzu (tradycyjnych łodzi z okiem Ozyrysa). Niedzielny targ to lokalna instytucja.","tips_pl":"Przyjdź w niedzielę rano (8-12). Jedz świeżego grillowanego ośmiornicza na bulwarze. Autobus 81 z Valletty.","story_pl":"$103","story_summary_pl":"Marsaxlokk to wioska rybacka z niedzielnym targiem rybnym i kolorowymi łodziami luzzu z malowanymi oczami Ozyrysa. Najlepsze świeże ryby na Malcie. Tradycja sięga Fenicjan.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"61d08ba6-e48c-44d2-814b-81b20722ca1f","island":"malta","slug":"malta-st-pauls-catacombs","category":"monument","points":75,"lat":35.8805,"lng":14.397514,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Catacombas_de_San_Pablo%2C_Rabat%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_164.jpg/1280px-Catacombas_de_San_Pablo%2C_Rabat%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_164.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Catacombas_de_San_Pablo%2C_Rabat%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_160.jpg/1280px-Catacombas_de_San_Pablo%2C_Rabat%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-25%2C_DD_160.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/St._Paul%27s_Catacombs_in_2024.jpg/1280px-St._Paul%27s_Catacombs_in_2024.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":43,"video_id":"716af76f-4604-4acb-b1fa-ef4fded5ab66","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/st_pauls_catacombs.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["716af76f-4604-4acb-b1fa-ef4fded5ab66","7b904c97-fe6a-464d-8867-05b4150713ab","001a66c3-6bde-4d8c-a795-502341ff0f0c"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Katakumby św. Pawła","description":"Największy podziemny kompleks cmentarny na Malcie — labirynt z IV-IX w. z setkami grobowców i agap (stoły bankietowe dla zmarłych). Pod Rabat.","tips":"Wejście 6 EUR. Dość chłodno wewnątrz — idealnie latem. Łączyć z wizytą w Mdinie obok.","story":"$104","story_summary":"Katakumby św. Pawła w Rabat to największy podziemny cmentarz Malty z III-IV w. n.e. Ponad 1000 grobów na 2000 m kw. Agape tables do uczt pogrzebowych, połączone grobowce chrześcijan, żydów i pogan.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Katakumby św. Pawła","description_pl":"Największy podziemny kompleks cmentarny na Malcie — labirynt z IV-IX w. z setkami grobowców i agap (stoły bankietowe dla zmarłych). Pod Rabat.","tips_pl":"Wejście 6 EUR. Dość chłodno wewnątrz — idealnie latem. Łączyć z wizytą w Mdinie obok.","story_pl":"$105","story_summary_pl":"Katakumby św. Pawła w Rabat to największy podziemny cmentarz Malty z III-IV w. n.e. Ponad 1000 grobów na 2000 m kw. Agape tables do uczt pogrzebowych, połączone grobowce chrześcijan, żydów i pogan.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b14457b6-beb7-479e-ab43-487cfdb39ea2","island":"malta","slug":"malta-verdala-palace","category":"hidden_gem","points":40,"lat":35.8617,"lng":14.3994,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Siggiewi_-_Triq_il-Buskett_-_Buskett_Gardens_%2B_Verdala_Palace_03_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Malta-Schloss.JPG/1280px-Malta-Schloss.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Verdala_Palace_%2850023%29.jpg/1280px-Verdala_Palace_%2850023%29.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":44,"video_id":"29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta-verdala-palace.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Pałac Verdala","description":"Rezydencja letnia Prezydenta Malty — renesansowy pałac z 1586 roku otoczony ogrodami Buskett. Zwykle zamknięty, ale widok z zewnątrz imponuje.","tips":"Otwarty raz w roku na Dzień Republiki (13 grudnia). Przez resztę roku widoczny z ogrodów Buskett.","story":"$106","story_summary":"Pałac Verdala to letnia rezydencja prezydenta Malty, zbudowana w 1586 r. dla Wielkiego Mistrza Verdali. Projektant: Girolamo Cassar. Otoczony lasem Buskett. Zamknięty dla publiczności (funkcje państwowe).","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Pałac Verdala","description_pl":"Rezydencja letnia Prezydenta Malty — renesansowy pałac z 1586 roku otoczony ogrodami Buskett. Zwykle zamknięty, ale widok z zewnątrz imponuje.","tips_pl":"Otwarty raz w roku na Dzień Republiki (13 grudnia). Przez resztę roku widoczny z ogrodów Buskett.","story_pl":"$107","story_summary_pl":"Pałac Verdala to letnia rezydencja prezydenta Malty, zbudowana w 1586 r. dla Wielkiego Mistrza Verdali. Projektant: Girolamo Cassar. Otoczony lasem Buskett. Zamknięty dla publiczności (funkcje państwowe).","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"2b52146e-f9cd-412e-ae99-42578b524fc6","island":"malta","slug":"malta-delimara-lighthouse","category":"hidden_gem","points":55,"lat":35.8222,"lng":14.5586,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Faro_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_49.jpg/1280px-Faro_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_49.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Faro_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_48.jpg/1280px-Faro_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_48.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Faro_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_50.jpg/1280px-Faro_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_50.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":45,"video_id":"5d5f2116-e6da-44c7-9adf-e7cece7451aa","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/delimara_lighthouse.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-delimara-lighthouse.mp4","tiktok_ids":["5d5f2116-e6da-44c7-9adf-e7cece7451aa","66944b61-88d1-490c-9b88-0b2fd13f58eb","f3b05315-cab0-4378-9e61-7fe7273e7a7b"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Latarnia Delimara","description":"Latarnia morska na najdalej wysuniętym na południowy-wschód cyplu Malty. Dziki, surowy krajobraz — skalista ścieżka wśród naturalnych basenów skalnych.","tips":"Droga gruntowa za elektrownią Delimara. 55 punktów za tajemniczy kraniec Malty!","story":"$108","story_summary":"Latarnia morska Delimara na południowo-wschodnim cyplu Malty, zbudowana w 1855 r. przez Brytyjczyków. Okolice oferują dzikie klify, ukryte zatoczki do kąpieli i widok na Filfla.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Latarnia Delimara","description_pl":"Latarnia morska na najdalej wysuniętym na południowy-wschód cyplu Malty. Dziki, surowy krajobraz — skalista ścieżka wśród naturalnych basenów skalnych.","tips_pl":"Droga gruntowa za elektrownią Delimara. 55 punktów za tajemniczy kraniec Malty!","story_pl":"$109","story_summary_pl":"Latarnia morska Delimara na południowo-wschodnim cyplu Malty, zbudowana w 1855 r. przez Brytyjczyków. Okolice oferują dzikie klify, ukryte zatoczki do kąpieli i widok na Filfla.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"33a66dfd-c40d-435f-9c85-e4f2ef0fe759","island":"malta","slug":"malta-wied-il-ghasel","category":"hidden_gem","points":45,"lat":35.916,"lng":14.4261,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Chapel_of_St_Paul_The_Hermit%2C_Wied_Il-Ghasel%2C_Mosta_-_panoramio.jpg/1280px-Chapel_of_St_Paul_The_Hermit%2C_Wied_Il-Ghasel%2C_Mosta_-_panoramio.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Malta_-_Mosta_-_Triq_Wied_il-Ghasel_03_ies.jpg/1280px-Malta_-_Mosta_-_Triq_Wied_il-Ghasel_03_ies.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Malta_-_Mosta_-_Triq_Wied_il-Ghasel_01_ies.jpg/1280px-Malta_-_Mosta_-_Triq_Wied_il-Ghasel_01_ies.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":46,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/wied_il_ghasel.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Dolina Wied il-Ghasel","description":"Ukryta dolina między Mosta a Naxxar z rurami starożytnego systemu nawodnieniowego. Wiosną to dywany polnych kwiatów i motyli.","tips":"Wejście od drogi Mosta-Naxxar. Wiosna (marzec-kwiecień) to absolutnie najlepsza pora.","story":"$10a","story_summary":"Wied il-Ghasel to dolina w Moście z najstarszym drzewem oliwnym Malty (ok. 1000 lat). Trasa spacerowa prowadzi wzdłuż kamiennych murków i ogrodów warzywnych. Nazwa oznacza \"Dolina Miodu\".","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Dolina Wied il-Ghasel","description_pl":"Ukryta dolina między Mosta a Naxxar z rurami starożytnego systemu nawodnieniowego. Wiosną to dywany polnych kwiatów i motyli.","tips_pl":"Wejście od drogi Mosta-Naxxar. Wiosna (marzec-kwiecień) to absolutnie najlepsza pora.","story_pl":"$10b","story_summary_pl":"Wied il-Ghasel to dolina w Moście z najstarszym drzewem oliwnym Malty (ok. 1000 lat). Trasa spacerowa prowadzi wzdłuż kamiennych murków i ogrodów warzywnych. Nazwa oznacza \"Dolina Miodu\".","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b6d4b51b-aa1e-4b12-956e-63e5462a2e3f","island":"malta","slug":"malta-victoria-lines","category":"monument","points":65,"lat":35.925849,"lng":14.452507,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Victoria_Lines_Malta.JPG/1280px-Victoria_Lines_Malta.JPG","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/Victoria_Lines.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Victoria_Lines_Malta_1.jpg/1280px-Victoria_Lines_Malta_1.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":47,"video_id":"58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/victoria_lines.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be","8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8","29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Victoria Lines","description":"Brytyjska linia fortyfikacyjna z XIX w. przebiegająca przez całą szerokość Malty (12km). \"Wielki Mur Malty\" — wieżyczki strzelnicze, fosy i forty na grzbiecie Great Fault.","tips":"Cały trek 12km zajmuje 4-5h. Zacznij od Madliena Tower (wschód) lub Fomm ir-Rih (zachód). Zabierz wodę!","story":"$10c","story_summary":"Victoria Lines to 12-km linia fortyfikacji z 1897 r. biegnąca w poprzek całej Malty od Fomm ir-Rih do Madlieny. Brytyjczycy zbudowali ją na naturalnym uskoku Great Fault. Nigdy nie użyto w walce.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Victoria Lines","description_pl":"Brytyjska linia fortyfikacyjna z XIX w. przebiegająca przez całą szerokość Malty (12km). \"Wielki Mur Malty\" — wieżyczki strzelnicze, fosy i forty na grzbiecie Great Fault.","tips_pl":"Cały trek 12km zajmuje 4-5h. Zacznij od Madliena Tower (wschód) lub Fomm ir-Rih (zachód). Zabierz wodę!","story_pl":"$10d","story_summary_pl":"Victoria Lines to 12-km linia fortyfikacji z 1897 r. biegnąca w poprzek całej Malty od Fomm ir-Rih do Madlieny. Brytyjczycy zbudowali ją na naturalnym uskoku Great Fault. Nigdy nie użyto w walce.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"3d2fc7ed-bb15-4447-a6dd-ca33623a8d27","island":"malta","slug":"malta-riviera-bay","category":"beach","points":55,"lat":35.930853,"lng":14.346079,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_89-91_HDR.jpg/1280px-Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_89-91_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_66-68_HDR.jpg/1280px-Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_66-68_HDR.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_92-94_HDR.jpg/1280px-Playa_de_Riviera%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-23%2C_DD_92-94_HDR.jpg"],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":48,"video_id":"732c68aa-b208-4e0e-9478-630e38020015","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/riviera_bay.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["732c68aa-b208-4e0e-9478-630e38020015","48136b57-b524-490b-a557-6f3c1a7394d7","83217936-a992-4c0a-9f73-afe292cec3e5"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Riviera Bay / Għajn Tuffieħa","description":"Mała zatoka między Golden Bay a Ghajn Tuffieha — mniej ludna, z płaskowyż doskonały do biwakowania z widokiem na zachód słońca.","tips":"Ścieżka z parkingu Golden Bay wiedzie na prawo. Zabierz wodę — brak infrastruktury.","story":"$10e","story_summary":"Riviera Bay (Ghajn Tuffieha Bay) to inna nazwa tej samej plaży, ale punkt waypoint może wskazywać na pobliski Riviera Beach Club lub skaliste platformy kąpielowe na północy zatoki.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Riviera Bay / Għajn Tuffieħa","description_pl":"Mała zatoka między Golden Bay a Ghajn Tuffieha — mniej ludna, z płaskowyż doskonały do biwakowania z widokiem na zachód słońca.","tips_pl":"Ścieżka z parkingu Golden Bay wiedzie na prawo. Zabierz wodę — brak infrastruktury.","story_pl":"$10f","story_summary_pl":"Riviera Bay (Ghajn Tuffieha Bay) to inna nazwa tej samej plaży, ale punkt waypoint może wskazywać na pobliski Riviera Beach Club lub skaliste platformy kąpielowe na północy zatoki.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"7967ccd8-e9b0-4204-b57c-dc78c2a1c8db","island":"malta","slug":"malta-fomm-ir-rih","category":"campsite","points":40,"lat":35.9071,"lng":14.3399,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/Malta_Fomm_ir-Rih.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Fomm_ir-Ri%C4%A7_Bay_from_Ras_ir-Ra%C4%A7eb_%2812523862915%29.jpg/1280px-Fomm_ir-Ri%C4%A7_Bay_from_Ras_ir-Ra%C4%A7eb_%2812523862915%29.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Fomm_Ir-Rih_Cliffs_-_panoramio.jpg/1280px-Fomm_Ir-Rih_Cliffs_-_panoramio.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"hard","is_active":true,"sort_order":49,"video_id":"29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/fomm_ir_rih.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-malta-fomm-ir-rih.mp4","tiktok_ids":["29aa24c7-4061-423b-a380-740adf4a8d36","8dd8671b-1f62-42a7-b4ec-aba0d5cc9fc8","58904e08-0425-4d6b-bedb-72bbe5ab17be"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Fomm ir-Riħ","description":"Najtrudniej dostępna plaża na Malcie — strome zejście z klifu po kamienistej ścieżce. Nagroda: kompletna dzikość, krystaliczna woda i zero turystów.","tips":"Zejście zajmuje 20-30 min i wymaga dobrych butów. Nie idź po deszczu — kamienie są śliskie. 40 pkt za prawdziwą przygodę!","story":"$110","story_summary":"Fomm ir-Rih (\"Usta Wiatru\") to najbardziej odległa i dzika plaża Malty, dostępna tylko piechotą. Zejście stromym klifem (20 minut). Szare otoczaki, zero infrastruktury, spektakularne klify.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Fomm ir-Riħ","description_pl":"Najtrudniej dostępna plaża na Malcie — strome zejście z klifu po kamienistej ścieżce. Nagroda: kompletna dzikość, krystaliczna woda i zero turystów.","tips_pl":"Zejście zajmuje 20-30 min i wymaga dobrych butów. Nie idź po deszczu — kamienie są śliskie. 40 pkt za prawdziwą przygodę!","story_pl":"$111","story_summary_pl":"Fomm ir-Rih (\"Usta Wiatru\") to najbardziej odległa i dzika plaża Malty, dostępna tylko piechotą. Zejście stromym klifem (20 minut). Szare otoczaki, zero infrastruktury, spektakularne klify.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"a2000918-1020-4d4d-93a6-4a84c98b1a84","island":"malta","slug":"malta-il-kalanka","category":"campsite","points":30,"lat":35.8243,"lng":14.5602,"photos":["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_18.jpg/1280px-Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_18.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Playa_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_52.jpg/1280px-Playa_de_Il-Kalanka%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_52.jpg","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_19.jpg/1280px-Piscina_de_San_Pedro%2C_Marsaxlokk%2C_isla_de_Malta%2C_Malta%2C_2021-08-21%2C_DD_19.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":50,"video_id":"5d5f2116-e6da-44c7-9adf-e7cece7451aa","reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/il_kalanka.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["5d5f2116-e6da-44c7-9adf-e7cece7451aa","a98433e3-8861-4eed-b83f-c1255babe278","4f19f5f6-f055-4abb-9536-3cb2fe024b47"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Zatoka Il-Kalanka","description":"Ustronna zatoka na południowym-wschodnim wybrzeżu blisko Marsaxlokk. Płaska skalna platforma, głęboka woda, dalekie widoki na południe.","tips":"Ścieżka od St. Peter\\","story":"$112","story_summary":"Il-Kalanka to ukryta zatoczka na południowym wybrzeżu Malty blisko Marsaxlokk. Otoczona klifami, dostępna tylko piechotą. Popularna wśród nurkujących i pływających szukających samotności.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Zatoka Il-Kalanka","description_pl":"Ustronna zatoka na południowym-wschodnim wybrzeżu blisko Marsaxlokk. Płaska skalna platforma, głęboka woda, dalekie widoki na południe.","tips_pl":"Ścieżka od St. Peter\\","story_pl":"$113","story_summary_pl":"Il-Kalanka to ukryta zatoczka na południowym wybrzeżu Malty blisko Marsaxlokk. Otoczona klifami, dostępna tylko piechotą. Popularna wśród nurkujących i pływających szukających samotności.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"4889dc10-cf3e-4069-91ad-cc3e7451eb91","island":"malta","slug":"malta-international-airport","category":"monument","points":40,"lat":35.8492,"lng":14.4953,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":55,"video_id":"c978bab9-79a1-46b7-a98b-4664b4843165","reading_time_min":4,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/malta_airport.png","is_landmark":true,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":["c978bab9-79a1-46b7-a98b-4664b4843165","a57c2ad8-21a0-40d9-a69d-af18652df0e7","c451955d-e3fc-4ff6-87c8-3a6275ec248f"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Port Lotniczy Malta","description":"Jedyne międzynarodowe lotnisko Malty, działające na miejscu byłego RAF Luqa od 1923 roku — dziś obsługuje ponad 7 milionów pasażerów rocznie. Wieża kontroli ruchu jest widoczna z większości centralnej Malty jako naturalny punkt orientacyjny.","tips":"Terminal czynny całą dobę. Autobus X1 do Valletty: 25 minut, 2 EUR. Taras widokowy na poziomie 1 — bezpłatny, widok na płytę lotniska. Parking przy terminalu dostępny dla pieszych zwiedzających.","story":"$114","story_summary":"Zbudowane w 1940 roku jako RAF Luqa — jedno z najciężej bombardowanych lotnisk II wojny światowej, klucz do obrony całego Morza Śródziemnego. W 1942 roku Malta jako jedyna wyspa w historii otrzymała Krzyż Jerzego za obronę wyspy, a w tym jej lotnisk.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Port Lotniczy Malta","description_pl":"Jedyne międzynarodowe lotnisko Malty, działające na miejscu byłego RAF Luqa od 1923 roku — dziś obsługuje ponad 7 milionów pasażerów rocznie. Wieża kontroli ruchu jest widoczna z większości centralnej Malty jako naturalny punkt orientacyjny.","tips_pl":"Terminal czynny całą dobę. Autobus X1 do Valletty: 25 minut, 2 EUR. Taras widokowy na poziomie 1 — bezpłatny, widok na płytę lotniska. Parking przy terminalu dostępny dla pieszych zwiedzających.","story_pl":"$115","story_summary_pl":"Zbudowane w 1940 roku jako RAF Luqa — jedno z najciężej bombardowanych lotnisk II wojny światowej, klucz do obrony całego Morza Śródziemnego. W 1942 roku Malta jako jedyna wyspa w historii otrzymała Krzyż Jerzego za obronę wyspy, a w tym jej lotnisk.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"4354b2cc-a369-4dd3-b5e3-5988a24c9056","island":"malta","slug":"malta-marfa-point","category":"viewpoint","points":30,"lat":35.9885,"lng":14.3373,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":100,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Marfa Point","description":"Punkt startowy wycieczki. Stąd wyruszają szybkie łodzie Joyride na archipelag.","tips":null,"story":null,"story_summary":null,"partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Marfa Point","description_pl":"Punkt startowy wycieczki. Stąd wyruszają szybkie łodzie Joyride na archipelag.","tips_pl":null,"story_pl":null,"story_summary_pl":null,"partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"52960c4b-14e0-4032-a5c7-3954c5c1662a","island":"gozo","slug":"gozo-xatt-l-ahmar","category":"snorkel","points":80,"lat":36.0235,"lng":14.2825,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":100,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Xatt l-Ahmar (Czerwona Plaża)","description":"Ukryta plaża z czerwonego piaskowca. Widoczność wody 25-40m. Ośmiornice, mureny, papugoryby pod wodą.","tips":null,"story":null,"story_summary":null,"partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Xatt l-Ahmar (Czerwona Plaża)","description_pl":"Ukryta plaża z czerwonego piaskowca. Widoczność wody 25-40m. Ośmiornice, mureny, papugoryby pod wodą.","tips_pl":null,"story_pl":null,"story_summary_pl":null,"partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"7616cc59-b0a5-4b35-96db-a787bce71b1d","island":"gozo","slug":"karczma-ripples","category":"tavern","points":15,"lat":36.0722,"lng":14.253,"photos":["/images/vendors/ripples/menu-main.jpg","/images/vendors/ripples/menu-indian.jpg","/images/vendors/ripples/menu-drinks.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":900,"video_id":"d317d81a-ce42-4b17-967f-2adb2ae46b7c","reading_time_min":2,"is_exclusive":true,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/karczma_ripples.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-karczma-ripples.mp4","tiktok_ids":["d317d81a-ce42-4b17-967f-2adb2ae46b7c","e32a056f-c617-441d-98be-4db22eeb74ca","7b7d8d9a-133b-4fe3-9f46-ef24ca5df1b2"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Karczma Saraceńska \"Pod Falującą Kurtyną\"","description":"Przy północnym brzegu Gozo, naprzeciw morza, stoi przybytek, w którym saraceńscy alchemicy transmutują proste ziarno ryżu i tajemnicze korzenie w substancje o mocy nieopisanej. Rycerze Zakonu donoszą o napoju zwanym Masala Chai, który przywraca siły po najdłuższym patrolu.","tips":"Śniadanie od 8:00. Spróbuj Build Your Own Indian Meal. Masala Chai obowiązkowa.","story":"Bracia! Nasi zwiadowcy donoszą o przybytku na północnym wybrzeżu Gozo, gdzie saraceńscy alchemicy transmutują proste ziarno w substancje o mocy nieopisanej.\n\nMenu jest zapisane pismem, które nasi skrybowie próbują rozszyfrować od tygodni. \"Dosa\" to najwyraźniej oblężniczy naleśnik nadziewany amunicją ziemniaczaną. \"Biryani\" to fortyfikacja ryżowa z osadzonymi rezerwami mięsnymi. \"Chicken Tikka Masala\" to, jak podejrzewamy, główna broń chemiczna Saracenów.\n\nNapój zwany \"Masala Chai\" (3 srebrniki i 50 miedzianych) przywraca siły po najdłuższym patrolu. Giermek Bartłomiej wypił trzy kubki i twierdzi, że widział przyszłość. Komtur nakazał ograniczyć racjonowanie do dwóch dziennie.\n\nLokalizacja strategiczna: naprzeciw morza, doskonały punkt obserwacyjny. Śniadania serwowane od godziny 8 rano, co czyni ten przybytek idealnym punktem startowym przed porannym patrolem.\n\nZakon ocenia ten przybytek na 5 tarcz z 5 możliwych. TripAdvisor Saracenów potwierdza.","story_summary":"Saraceńska karczma z tajemniczymi przyprawami Wschodu. Napój Masala Chai przywraca siły po patrolu.","partner_offer":"🍳 Śniadanie Maltazara za 5€! Powiedz hasło Zakonu przy kasie.","closure_reason":null,"name_pl":"Karczma Saraceńska \"Pod Falującą Kurtyną\"","description_pl":"Przy północnym brzegu Gozo, naprzeciw morza, stoi przybytek, w którym saraceńscy alchemicy transmutują proste ziarno ryżu i tajemnicze korzenie w substancje o mocy nieopisanej. Rycerze Zakonu donoszą o napoju zwanym Masala Chai, który przywraca siły po najdłuższym patrolu.","tips_pl":"Śniadanie od 8:00. Spróbuj Build Your Own Indian Meal. Masala Chai obowiązkowa.","story_pl":"Bracia! Nasi zwiadowcy donoszą o przybytku na północnym wybrzeżu Gozo, gdzie saraceńscy alchemicy transmutują proste ziarno w substancje o mocy nieopisanej.\n\nMenu jest zapisane pismem, które nasi skrybowie próbują rozszyfrować od tygodni. \"Dosa\" to najwyraźniej oblężniczy naleśnik nadziewany amunicją ziemniaczaną. \"Biryani\" to fortyfikacja ryżowa z osadzonymi rezerwami mięsnymi. \"Chicken Tikka Masala\" to, jak podejrzewamy, główna broń chemiczna Saracenów.\n\nNapój zwany \"Masala Chai\" (3 srebrniki i 50 miedzianych) przywraca siły po najdłuższym patrolu. Odkrywca Bartłomiej wypił trzy kubki i twierdzi, że widział przyszłość. Komtur nakazał ograniczyć racjonowanie do dwóch dziennie.\n\nLokalizacja strategiczna: naprzeciw morza, doskonały punkt obserwacyjny. Śniadania serwowane od godziny 8 rano, co czyni ten przybytek idealnym punktem startowym przed porannym patrolem.\n\nZakon ocenia ten przybytek na 5 tarcz z 5 możliwych. TripAdvisor Saracenów potwierdza.","story_summary_pl":"Saraceńska karczma z tajemniczymi przyprawami Wschodu. Napój Masala Chai przywraca siły po patrolu.","partner_offer_pl":"🍳 Śniadanie Maltazara za 5€! Powiedz hasło Zakonu przy kasie.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"7dcf9202-a9ce-4541-a7f1-29e5acda89a7","island":"gozo","slug":"karczma-san-lawrenz","category":"tavern","points":20,"lat":36.0543,"lng":14.2065,"photos":["/images/vendors/san-lawrenz-store/ftira-making-1.jpg","/images/vendors/san-lawrenz-store/ftira-making-2.jpg","/images/vendors/san-lawrenz-store/ftira-finished-1.jpg","/images/vendors/san-lawrenz-store/ftira-finished-2.jpg","/images/vendors/san-lawrenz-store/shop-display.jpg","/images/vendors/san-lawrenz-store/shop-counter.jpg"],"access_type":"foot","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":901,"video_id":"c88409f5-fbb5-49c6-b587-1bc69197d036","reading_time_min":3,"is_exclusive":true,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/karczma_san_lawrenz.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-karczma-san-lawrenz.mp4","tiktok_ids":["c88409f5-fbb5-49c6-b587-1bc69197d036","b2c79343-0ae9-4b32-8ed0-705bc524e11e","d2b66aff-cd6c-4048-ba32-26173ce2445b"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Karczma \"U Babci od Ftiry\"","description":"Na krańcach wyspy, w wiosce tak spokojnej, że nawet kury mają sjestę, rezyduje Mistrzyni Chleba. Od pokoleń jej ród transmutuje zwykłą mąkę i tuńczyka w ftirę, za którą rycerze porzucali oblężenia.","tips":"Ftira z tuńczykiem za 3.65€. Sklep zamykany na sjestę 12:30-16:00. Idź rano!","story":"$116","story_summary":"Babcia robi ręcznie ftirę z tuńczykiem za 3.65€. Giermek Stanisław zjadł trzy i odmówił dalszego marszu.","partner_offer":"🍞 Ftira z tuńczykiem GRATIS dla posiadaczy Pakietu Maltazara! Pokaż aplikację przy ladzie.","closure_reason":null,"name_pl":"Karczma \"U Babci od Ftiry\"","description_pl":"Na krańcach wyspy, w wiosce tak spokojnej, że nawet kury mają sjestę, rezyduje Mistrzyni Chleba. Od pokoleń jej ród transmutuje zwykłą mąkę i tuńczyka w ftirę, za którą rycerze porzucali oblężenia.","tips_pl":"Ftira z tuńczykiem za 3.65€. Sklep zamykany na sjestę 12:30-16:00. Idź rano!","story_pl":"$117","story_summary_pl":"Babcia robi ręcznie ftirę z tuńczykiem za 3.65€. Odkrywca Stanisław zjadł trzy i odmówił dalszego marszu.","partner_offer_pl":"🍞 Ftira z tuńczykiem GRATIS dla posiadaczy Pakietu Maltazara! Pokaż aplikację przy ladzie.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"22afaaed-5c23-4324-a42a-4314c1a41765","island":"gozo","slug":"karczma-rew-rew","category":"tavern","points":20,"lat":36.0205,"lng":14.2711,"photos":[],"access_type":"foot","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":902,"video_id":"4470f225-e61d-460c-8dc4-a2fcba80f501","reading_time_min":2,"is_exclusive":true,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":"/images/explorer/markers/landmarks/karczma_rew_rew.png","is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":"https://ifhixjtydgfwqtvasvki.supabase.co/storage/v1/object/public/videos/flyover/maltazar-karczma-rew-rew.mp4","tiktok_ids":["4470f225-e61d-460c-8dc4-a2fcba80f501","7b9f4a96-0ddf-4984-990d-0ff92e24ac29","bd2d4c5a-c230-448a-8f0d-b7a875a90eb9"],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Karczma Saraceńska \"U Rybaka z Kanionu\"","description":"Na dnie kanionu tak głębokiego, że słońce zagląda tu tylko w południe, rybak i jego ród prowadzą przybytek, którego menu zmienia się codziennie. Tablica z kredą — nie karta — bo morze decyduje, nie kucharz.","tips":"Menu na tablicy kredowej zmienia się codziennie. Zamów cokolwiek świeżego — rybak złapał to rano. Stroma droga w dół, ale warto.","story":"$118","story_summary":"Rybak na dnie kanionu serwuje połów dnia na tablicy kredowej. Giermek Władysław przysięga, że ryba jeszcze mrugała.","partner_offer":"🐟 Danie dnia dla Maltazarów -15%! Powiedz hasło Zakonu rybakowi.","closure_reason":null,"name_pl":"Karczma Saraceńska \"U Rybaka z Kanionu\"","description_pl":"Na dnie kanionu tak głębokiego, że słońce zagląda tu tylko w południe, rybak i jego ród prowadzą przybytek, którego menu zmienia się codziennie. Tablica z kredą — nie karta — bo morze decyduje, nie kucharz.","tips_pl":"Menu na tablicy kredowej zmienia się codziennie. Zamów cokolwiek świeżego — rybak złapał to rano. Stroma droga w dół, ale warto.","story_pl":"$119","story_summary_pl":"Rybak na dnie kanionu serwuje połów dnia na tablicy kredowej. Odkrywca Władysław przysięga, że ryba jeszcze mrugała.","partner_offer_pl":"🐟 Danie dnia dla Maltazarów -15%! Powiedz hasło Zakonu rybakowi.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e59ce3b5-2a01-47f7-a018-8de1e039e0e1","island":"malta","slug":"malta-malta-at-war-museum","category":"monument","points":60,"lat":35.885411,"lng":14.522317,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1000,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Malta at War Museum","description":"Muzeum prowadzi w schrony przeciwlotnicze wykute pod Birgu i pokazuje codzienność cywilów podczas oblężenia Malty w II wojnie światowej.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Muzeum prowadzi w schrony przeciwlotnicze wykute pod Birgu i pokazuje codzienność cywilów podczas oblężenia Malty w II wojnie światowej. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Muzeum prowadzi w schrony przeciwlotnicze wykute pod Birgu i pokazuje codzienność cywilów podczas oblężenia Malty w II wojnie światowej.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Malta at War Museum","description_pl":"Muzeum prowadzi w schrony przeciwlotnicze wykute pod Birgu i pokazuje codzienność cywilów podczas oblężenia Malty w II wojnie światowej.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Muzeum prowadzi w schrony przeciwlotnicze wykute pod Birgu i pokazuje codzienność cywilów podczas oblężenia Malty w II wojnie światowej. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Muzeum prowadzi w schrony przeciwlotnicze wykute pod Birgu i pokazuje codzienność cywilów podczas oblężenia Malty w II wojnie światowej.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"84dd59af-fe7a-4b2d-8a64-8c28a461bc09","island":"malta","slug":"malta-birgu-old-town","category":"monument","points":55,"lat":35.888447,"lng":14.523578,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1001,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Stare Birgu","description":"Birgu było pierwszą główną bazą Zakonu na Malcie, zanim po Wielkim Oblężeniu powstała Valletta.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Birgu było pierwszą główną bazą Zakonu na Malcie, zanim po Wielkim Oblężeniu powstała Valletta. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Birgu było pierwszą główną bazą Zakonu na Malcie, zanim po Wielkim Oblężeniu powstała Valletta.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Stare Birgu","description_pl":"Birgu było pierwszą główną bazą Zakonu na Malcie, zanim po Wielkim Oblężeniu powstała Valletta.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Birgu było pierwszą główną bazą Zakonu na Malcie, zanim po Wielkim Oblężeniu powstała Valletta. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Birgu było pierwszą główną bazą Zakonu na Malcie, zanim po Wielkim Oblężeniu powstała Valletta.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"64a922a2-297f-481c-9e70-920f351245df","island":"malta","slug":"malta-birgu-marina","category":"viewpoint","points":35,"lat":35.886966,"lng":14.520802,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1004,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Marina w Birgu","description":"Dzisiejsza marina leży przy wodach, które w epoce Zakonu były jednym z najbardziej strategicznych fragmentów Grand Harbour.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Dzisiejsza marina leży przy wodach, które w epoce Zakonu były jednym z najbardziej strategicznych fragmentów Grand Harbour. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Dzisiejsza marina leży przy wodach, które w epoce Zakonu były jednym z najbardziej strategicznych fragmentów Grand Harbour.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Marina w Birgu","description_pl":"Dzisiejsza marina leży przy wodach, które w epoce Zakonu były jednym z najbardziej strategicznych fragmentów Grand Harbour.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Dzisiejsza marina leży przy wodach, które w epoce Zakonu były jednym z najbardziej strategicznych fragmentów Grand Harbour. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Dzisiejsza marina leży przy wodach, które w epoce Zakonu były jednym z najbardziej strategicznych fragmentów Grand Harbour.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f2153f25-937d-4e51-9f7e-1f2a31c85642","island":"malta","slug":"malta-maritime-museum","category":"monument","points":60,"lat":35.887694,"lng":14.520626,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1005,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Malta Maritime Museum","description":"Malta Maritime Museum to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Malta Maritime Museum to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary":"Malta Maritime Museum to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Malta Maritime Museum","description_pl":"Malta Maritime Museum to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Malta Maritime Museum to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary_pl":"Malta Maritime Museum to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"c8ea3af1-7983-40c5-bf39-0587fc9a140a","island":"malta","slug":"malta-isla-marina-viewpoint","category":"viewpoint","points":35,"lat":35.885025,"lng":14.521363,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1007,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Widok na Islę i marinę","description":"Ten punkt pozwala zobaczyć, jak blisko siebie leżą Birgu, Isla i Valletta oraz dlaczego port działał jak naturalna twierdza.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Ten punkt pozwala zobaczyć, jak blisko siebie leżą Birgu, Isla i Valletta oraz dlaczego port działał jak naturalna twierdza. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Ten punkt pozwala zobaczyć, jak blisko siebie leżą Birgu, Isla i Valletta oraz dlaczego port działał jak naturalna twierdza.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Widok na Islę i marinę","description_pl":"Ten punkt pozwala zobaczyć, jak blisko siebie leżą Birgu, Isla i Valletta oraz dlaczego port działał jak naturalna twierdza.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Ten punkt pozwala zobaczyć, jak blisko siebie leżą Birgu, Isla i Valletta oraz dlaczego port działał jak naturalna twierdza. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Ten punkt pozwala zobaczyć, jak blisko siebie leżą Birgu, Isla i Valletta oraz dlaczego port działał jak naturalna twierdza.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9f166858-0b87-49e2-ae63-dd8a580ff984","island":"malta","slug":"malta-saluting-battery","category":"monument","points":55,"lat":35.894619,"lng":14.512515,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1009,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Saluting Battery","description":"Saluting Battery to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Saluting Battery to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Saluting Battery to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Saluting Battery","description_pl":"Saluting Battery to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Saluting Battery to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Saluting Battery to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"197555f6-a3f9-467d-bef8-db92a9dcefc3","island":"malta","slug":"malta-royal-opera-house","category":"monument","points":45,"lat":35.89636,"lng":14.51072,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1012,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal","description":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal","description_pl":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Royal Opera House / Pjazza Teatru Rjal to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"c9ce7809-0d5a-4d80-9318-a4fa50beeef7","island":"malta","slug":"malta-muza","category":"monument","points":55,"lat":35.896372,"lng":14.511445,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1013,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"MUZA","description":"MUZA to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"MUZA to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"MUZA to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"MUZA","description_pl":"MUZA to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"MUZA to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"MUZA to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"b48b9805-27f7-43c2-8510-a7eb8a0a2088","island":"malta","slug":"malta-lower-barrakka","category":"viewpoint","points":45,"lat":35.897503,"lng":14.517631,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1015,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Lower Barrakka Gardens","description":"Lower Barrakka daje spokojniejszy kadr na wejście do Grand Harbour i pomaga zrozumieć morski układ Valletty.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Lower Barrakka daje spokojniejszy kadr na wejście do Grand Harbour i pomaga zrozumieć morski układ Valletty. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Lower Barrakka daje spokojniejszy kadr na wejście do Grand Harbour i pomaga zrozumieć morski układ Valletty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Lower Barrakka Gardens","description_pl":"Lower Barrakka daje spokojniejszy kadr na wejście do Grand Harbour i pomaga zrozumieć morski układ Valletty.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Lower Barrakka daje spokojniejszy kadr na wejście do Grand Harbour i pomaga zrozumieć morski układ Valletty. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Lower Barrakka daje spokojniejszy kadr na wejście do Grand Harbour i pomaga zrozumieć morski układ Valletty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"4b106493-7329-4093-9ed9-d2dbdc2f599b","island":"malta","slug":"malta-siege-bell-war-memorial","category":"monument","points":45,"lat":35.897608,"lng":14.518249,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1016,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Siege Bell War Memorial","description":"Memoriał przypomina ofiary oblężenia Malty w latach 1940-1942, gdy wyspa była jednym z kluczowych punktów aliantów.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Memoriał przypomina ofiary oblężenia Malty w latach 1940-1942, gdy wyspa była jednym z kluczowych punktów aliantów. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Memoriał przypomina ofiary oblężenia Malty w latach 1940-1942, gdy wyspa była jednym z kluczowych punktów aliantów.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Siege Bell War Memorial","description_pl":"Memoriał przypomina ofiary oblężenia Malty w latach 1940-1942, gdy wyspa była jednym z kluczowych punktów aliantów.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Memoriał przypomina ofiary oblężenia Malty w latach 1940-1942, gdy wyspa była jednym z kluczowych punktów aliantów. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Memoriał przypomina ofiary oblężenia Malty w latach 1940-1942, gdy wyspa była jednym z kluczowych punktów aliantów.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9c2d9a64-02b1-4090-8727-8054a034c54c","island":"malta","slug":"malta-casa-rocca-piccola","category":"monument","points":55,"lat":35.899922,"lng":14.515211,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1018,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Casa Rocca Piccola","description":"Casa Rocca Piccola pokazuje prywatną, arystokratyczną warstwę Valletty, której nie widać z poziomu fortyfikacji.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Casa Rocca Piccola pokazuje prywatną, arystokratyczną warstwę Valletty, której nie widać z poziomu fortyfikacji. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Casa Rocca Piccola pokazuje prywatną, arystokratyczną warstwę Valletty, której nie widać z poziomu fortyfikacji.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Casa Rocca Piccola","description_pl":"Casa Rocca Piccola pokazuje prywatną, arystokratyczną warstwę Valletty, której nie widać z poziomu fortyfikacji.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Casa Rocca Piccola pokazuje prywatną, arystokratyczną warstwę Valletty, której nie widać z poziomu fortyfikacji. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Casa Rocca Piccola pokazuje prywatną, arystokratyczną warstwę Valletty, której nie widać z poziomu fortyfikacji.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"e38505ee-52e3-4203-996f-c2d90e44e4e6","island":"malta","slug":"malta-national-museum-archaeology","category":"monument","points":70,"lat":35.897409,"lng":14.511199,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1020,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"National Museum of Archaeology","description":"National Museum of Archaeology to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"National Museum of Archaeology to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary":"National Museum of Archaeology to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"National Museum of Archaeology","description_pl":"National Museum of Archaeology to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"National Museum of Archaeology to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary_pl":"National Museum of Archaeology to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"bd3db3a3-aeb6-4a5f-b166-50c3e3b55f6c","island":"malta","slug":"malta-triton-fountain","category":"monument","points":35,"lat":35.89564,"lng":14.508283,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1022,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Fontanna Trytona","description":"Fontanna Trytona to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Fontanna Trytona to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Fontanna Trytona to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Fontanna Trytona","description_pl":"Fontanna Trytona to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Fontanna Trytona to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Fontanna Trytona to historyczny punkt planu Malta Wakacjea, dodany do Maltazara jako przystanek z koordynatami GPS i kontekstem terenowym.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"7bda09e8-87b7-4c11-b2e1-0aeb339bcb54","island":"malta","slug":"malta-lazaretto-manoel-tigne-viewpoint","category":"viewpoint","points":35,"lat":35.898806,"lng":14.506907,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1023,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Widok na Lazaretto, Fort Manoel i Fort Tigne","description":"Widok na Manoel i Tigné dopowiada historię kwarantanny, fortyfikacji i kontroli nad zatokami wokół Valletty.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Widok na Manoel i Tigné dopowiada historię kwarantanny, fortyfikacji i kontroli nad zatokami wokół Valletty. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Widok na Manoel i Tigné dopowiada historię kwarantanny, fortyfikacji i kontroli nad zatokami wokół Valletty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Widok na Lazaretto, Fort Manoel i Fort Tigne","description_pl":"Widok na Manoel i Tigné dopowiada historię kwarantanny, fortyfikacji i kontroli nad zatokami wokół Valletty.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Widok na Manoel i Tigné dopowiada historię kwarantanny, fortyfikacji i kontroli nad zatokami wokół Valletty. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Widok na Manoel i Tigné dopowiada historię kwarantanny, fortyfikacji i kontroli nad zatokami wokół Valletty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"3f8afc99-e6f3-42ec-83d2-00f31075478e","island":"malta","slug":"malta-blue-grotto-boat-pier","category":"hidden_gem","points":25,"lat":35.820015,"lng":14.451658,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1030,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Przystań łódek Blue Grotto","description":"Przystań jest logistycznym przełącznikiem trasy: przy dobrym morzu dodaje wodny finał, przy wietrze zostaje punkt widokowy.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Przystań jest logistycznym przełącznikiem trasy: przy dobrym morzu dodaje wodny finał, przy wietrze zostaje punkt widokowy. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Przystań jest logistycznym przełącznikiem trasy: przy dobrym morzu dodaje wodny finał, przy wietrze zostaje punkt widokowy.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Przystań łódek Blue Grotto","description_pl":"Przystań jest logistycznym przełącznikiem trasy: przy dobrym morzu dodaje wodny finał, przy wietrze zostaje punkt widokowy.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Przystań jest logistycznym przełącznikiem trasy: przy dobrym morzu dodaje wodny finał, przy wietrze zostaje punkt widokowy. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Przystań jest logistycznym przełącznikiem trasy: przy dobrym morzu dodaje wodny finał, przy wietrze zostaje punkt widokowy.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"6dc483f2-136b-492d-8772-5cb2f8b2cf30","island":"malta","slug":"malta-marsaskala-salt-pans","category":"hidden_gem","points":45,"lat":35.864182,"lng":14.57134,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1032,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Soliny Marsaskala","description":"Soliny przy Marsaskali pokazują praktyczną historię wybrzeża: sól była codziennym zasobem, nie tylko krajobrazem.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Soliny przy Marsaskali pokazują praktyczną historię wybrzeża: sól była codziennym zasobem, nie tylko krajobrazem. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Soliny przy Marsaskali pokazują praktyczną historię wybrzeża: sól była codziennym zasobem, nie tylko krajobrazem.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Soliny Marsaskala","description_pl":"Soliny przy Marsaskali pokazują praktyczną historię wybrzeża: sól była codziennym zasobem, nie tylko krajobrazem.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Soliny przy Marsaskali pokazują praktyczną historię wybrzeża: sól była codziennym zasobem, nie tylko krajobrazem. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Soliny przy Marsaskali pokazują praktyczną historię wybrzeża: sól była codziennym zasobem, nie tylko krajobrazem.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"f605350d-2f48-45b7-823b-aa8e461f7f76","island":"malta","slug":"malta-st-thomas-bay-cliffs","category":"viewpoint","points":45,"lat":35.857256,"lng":14.57055,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1033,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Klify St Thomas Bay","description":"Klify przy St Thomas Bay domykają południowo-wschodnią trasę surowym, mniej pocztówkowym krajobrazem Malty.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Klify przy St Thomas Bay domykają południowo-wschodnią trasę surowym, mniej pocztówkowym krajobrazem Malty. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Klify przy St Thomas Bay domykają południowo-wschodnią trasę surowym, mniej pocztówkowym krajobrazem Malty.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Klify St Thomas Bay","description_pl":"Klify przy St Thomas Bay domykają południowo-wschodnią trasę surowym, mniej pocztówkowym krajobrazem Malty.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Klify przy St Thomas Bay domykają południowo-wschodnią trasę surowym, mniej pocztówkowym krajobrazem Malty. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Klify przy St Thomas Bay domykają południowo-wschodnią trasę surowym, mniej pocztówkowym krajobrazem Malty.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"1c86d9d0-22db-4e5f-ad8b-b5a5d5e8f8bc","island":"malta","slug":"malta-dingli-second-viewpoint","category":"viewpoint","points":35,"lat":35.841506,"lng":14.398548,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1035,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Drugi punkt widokowy Dingli","description":"Drugi punkt na Dingli pozwala rozbić długi przejazd i zobaczyć klify bez tłumu z głównego postoju.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Drugi punkt na Dingli pozwala rozbić długi przejazd i zobaczyć klify bez tłumu z głównego postoju. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Drugi punkt na Dingli pozwala rozbić długi przejazd i zobaczyć klify bez tłumu z głównego postoju.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Drugi punkt widokowy Dingli","description_pl":"Drugi punkt na Dingli pozwala rozbić długi przejazd i zobaczyć klify bez tłumu z głównego postoju.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Drugi punkt na Dingli pozwala rozbić długi przejazd i zobaczyć klify bez tłumu z głównego postoju. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Drugi punkt na Dingli pozwala rozbić długi przejazd i zobaczyć klify bez tłumu z głównego postoju.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"ca12433b-e8db-431f-b8bc-2e88e84620c7","island":"malta","slug":"malta-clapham-junction-cart-ruts","category":"hidden_gem","points":55,"lat":35.849513,"lng":14.398003,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1039,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Cart Ruts / Misraħ Għar il-Kbir","description":"Clapham Junction to zagadkowe koleiny w skale; ich funkcja nadal pobudza wyobraźnię bardziej niż daje jedną prostą odpowiedź.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Clapham Junction to zagadkowe koleiny w skale; ich funkcja nadal pobudza wyobraźnię bardziej niż daje jedną prostą odpowiedź. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Clapham Junction to zagadkowe koleiny w skale; ich funkcja nadal pobudza wyobraźnię bardziej niż daje jedną prostą odpowiedź.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Cart Ruts / Misraħ Għar il-Kbir","description_pl":"Clapham Junction to zagadkowe koleiny w skale; ich funkcja nadal pobudza wyobraźnię bardziej niż daje jedną prostą odpowiedź.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Clapham Junction to zagadkowe koleiny w skale; ich funkcja nadal pobudza wyobraźnię bardziej niż daje jedną prostą odpowiedź. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Clapham Junction to zagadkowe koleiny w skale; ich funkcja nadal pobudza wyobraźnię bardziej niż daje jedną prostą odpowiedź.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"bb8287f2-6509-49fe-a192-61ea4214f887","island":"malta","slug":"malta-ta-bistra-catacombs","category":"monument","points":60,"lat":35.915454,"lng":14.416241,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1041,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Katakumby Ta' Bistra","description":"Katakumby Ta’ Bistra pokazują, że podziemna historia Malty nie kończy się na Rabacie.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Katakumby Ta’ Bistra pokazują, że podziemna historia Malty nie kończy się na Rabacie. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary":"Katakumby Ta’ Bistra pokazują, że podziemna historia Malty nie kończy się na Rabacie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Katakumby Ta' Bistra","description_pl":"Katakumby Ta’ Bistra pokazują, że podziemna historia Malty nie kończy się na Rabacie.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Katakumby Ta’ Bistra pokazują, że podziemna historia Malty nie kończy się na Rabacie. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary_pl":"Katakumby Ta’ Bistra pokazują, że podziemna historia Malty nie kończy się na Rabacie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"9d653643-b252-4ee9-baf0-c0e7a2acac21","island":"malta","slug":"malta-ta-hagrat-temples","category":"monument","points":75,"lat":35.918672,"lng":14.368658,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":1042,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Ta' Ħaġrat","description":"Ta' Ħaġrat jest mniejszy od Ħaġar Qim czy Ġgantiji, ale należy do tej samej wielkiej opowieści o prehistorycznej Malcie. Ciekawostka: Ta’ Ħaġrat jest mniejszy od południowych świątyń, ale prowadzi do tej samej wielkiej opowieści o megalitycznej Malcie.","tips":"Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia.","story":"Ta' Ħaġrat jest mniejszy od Ħaġar Qim czy Ġgantiji, ale należy do tej samej wielkiej opowieści o prehistorycznej Malcie. Ciekawostka: Ta’ Ħaġrat jest mniejszy od południowych świątyń, ale prowadzi do tej samej wielkiej opowieści o megalitycznej Malcie. Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary":"Ta’ Ħaġrat jest mniejszy od południowych świątyń, ale prowadzi do tej samej wielkiej opowieści o megalitycznej Malcie.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Ta' Ħaġrat","description_pl":"Ta' Ħaġrat jest mniejszy od Ħaġar Qim czy Ġgantiji, ale należy do tej samej wielkiej opowieści o prehistorycznej Malcie. Ciekawostka: Ta’ Ħaġrat jest mniejszy od południowych świątyń, ale prowadzi do tej samej wielkiej opowieści o megalitycznej Malcie.","tips_pl":"Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia.","story_pl":"Ta' Ħaġrat jest mniejszy od Ħaġar Qim czy Ġgantiji, ale należy do tej samej wielkiej opowieści o prehistorycznej Malcie. Ciekawostka: Ta’ Ħaġrat jest mniejszy od południowych świątyń, ale prowadzi do tej samej wielkiej opowieści o megalitycznej Malcie. Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji, https://heritagemalta.mt/","story_summary_pl":"Ta’ Ħaġrat jest mniejszy od południowych świątyń, ale prowadzi do tej samej wielkiej opowieści o megalitycznej Malcie.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"c546d778-44e5-4354-8eaa-925a56b3b674","island":"malta","slug":"malta-bugibba-temple","category":"monument","points":45,"lat":35.95472,"lng":14.41811,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1043,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Świątynia Buġibba","description":"Świątynia Buġibba jest nietypowa, bo prehistoryczny punkt przetrwał w gęsto zabudowanej, turystycznej części wybrzeża.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Świątynia Buġibba jest nietypowa, bo prehistoryczny punkt przetrwał w gęsto zabudowanej, turystycznej części wybrzeża. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Świątynia Buġibba jest nietypowa, bo prehistoryczny punkt przetrwał w gęsto zabudowanej, turystycznej części wybrzeża.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Świątynia Buġibba","description_pl":"Świątynia Buġibba jest nietypowa, bo prehistoryczny punkt przetrwał w gęsto zabudowanej, turystycznej części wybrzeża.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Świątynia Buġibba jest nietypowa, bo prehistoryczny punkt przetrwał w gęsto zabudowanej, turystycznej części wybrzeża. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Świątynia Buġibba jest nietypowa, bo prehistoryczny punkt przetrwał w gęsto zabudowanej, turystycznej części wybrzeża.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"aae8e2c5-65c6-4a92-89b0-135900801967","island":"gozo","slug":"gozo-salt-pans","category":"hidden_gem","points":55,"lat":36.080198,"lng":14.241887,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1052,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Soliny Gozo","description":"Soliny na północy Gozo pokazują powtarzalną, ręczną pracę wpisaną w wapienne wybrzeże.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Soliny na północy Gozo pokazują powtarzalną, ręczną pracę wpisaną w wapienne wybrzeże. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Soliny na północy Gozo pokazują powtarzalną, ręczną pracę wpisaną w wapienne wybrzeże.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Soliny Gozo","description_pl":"Soliny na północy Gozo pokazują powtarzalną, ręczną pracę wpisaną w wapienne wybrzeże.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Soliny na północy Gozo pokazują powtarzalną, ręczną pracę wpisaną w wapienne wybrzeże. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Soliny na północy Gozo pokazują powtarzalną, ręczną pracę wpisaną w wapienne wybrzeże.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"8db7dc2f-385b-4f40-8f8c-dcb9e5b5699f","island":"gozo","slug":"gozo-dwejra-fungus-rock","category":"viewpoint","points":75,"lat":36.048441,"lng":14.191456,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"medium","is_active":true,"sort_order":1055,"video_id":null,"reading_time_min":3,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Dwejra i Fungus Rock","description":"Dwejra to nie tylko dawne Azure Window: Fungus Rock, Inland Sea, Blue Hole i klify nadal tworzą jedną z najmocniejszych scenerii Gozo. W Maltazarze ten punkt działa jako widokowy przystanek planu Malta Wakacjea.","tips":"Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia.","story":"Dwejra to nie tylko dawne Azure Window: Fungus Rock, Inland Sea, Blue Hole i klify nadal tworzą jedną z najmocniejszych scenerii Gozo. W Maltazarze ten punkt działa jako widokowy przystanek planu Malta Wakacjea. Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Dwejra to nie tylko dawne Azure Window: Fungus Rock, Inland Sea, Blue Hole i klify nadal tworzą jedną z najmocniejszych scenerii Gozo.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Dwejra i Fungus Rock","description_pl":"Dwejra to nie tylko dawne Azure Window: Fungus Rock, Inland Sea, Blue Hole i klify nadal tworzą jedną z najmocniejszych scenerii Gozo. W Maltazarze ten punkt działa jako widokowy przystanek planu Malta Wakacjea.","tips_pl":"Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia.","story_pl":"Dwejra to nie tylko dawne Azure Window: Fungus Rock, Inland Sea, Blue Hole i klify nadal tworzą jedną z najmocniejszych scenerii Gozo. W Maltazarze ten punkt działa jako widokowy przystanek planu Malta Wakacjea. Zaplanuj ten punkt jako rdzeń trasy: sprawdź godziny otwarcia, bilety i najlepsze światło przed startem dnia. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Dwejra to nie tylko dawne Azure Window: Fungus Rock, Inland Sea, Blue Hole i klify nadal tworzą jedną z najmocniejszych scenerii Gozo.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null},{"id":"41b537d5-a015-4961-b4e9-b1aa4dc284d4","island":"gozo","slug":"gozo-xlendi-viewpoint","category":"viewpoint","points":50,"lat":36.028811,"lng":14.215519,"photos":[],"access_type":"any","difficulty":"easy","is_active":true,"sort_order":1058,"video_id":null,"reading_time_min":2,"is_exclusive":false,"unlock_rank":null,"featured_media_url":null,"featured_media_id":null,"landmark_icon_url":null,"is_landmark":false,"landmark_scale":null,"flyover_video_url":null,"tiktok_ids":[],"availability_status":"open","closure_updated_at":null,"name":"Punkt widokowy Xlendi","description":"Punkt widokowy Xlendi pomaga zobaczyć zatokę jako mały port wpisany między klify.","tips":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story":"Punkt widokowy Xlendi pomaga zobaczyć zatokę jako mały port wpisany między klify. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary":"Punkt widokowy Xlendi pomaga zobaczyć zatokę jako mały port wpisany między klify.","partner_offer":null,"closure_reason":null,"name_pl":"Punkt widokowy Xlendi","description_pl":"Punkt widokowy Xlendi pomaga zobaczyć zatokę jako mały port wpisany między klify.","tips_pl":"Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem.","story_pl":"Punkt widokowy Xlendi pomaga zobaczyć zatokę jako mały port wpisany między klify. Traktuj jako punkt rytmu trasy: sprawdź dojazd, parking lub przesiadkę przed kolejnym etapem. Źródła: https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","story_summary_pl":"Punkt widokowy Xlendi pomaga zobaczyć zatokę jako mały port wpisany między klify.","partner_offer_pl":null,"name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"story_en":null,"story_summary_en":null,"closure_reason_pl":null,"closure_reason_en":null,"partner_offer_en":null}],"trails":[{"route_collection":"malta-core","route_day_order":1,"route_modes":[{"id":"quick","label_pl":"Spacer bez muzeów","description_pl":"Widoki, forty, Grand Harbour i najważniejsze punkty bez długich wejść do muzeów.","duration_minutes":240,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"full","label_pl":"Pełne zwiedzanie","description_pl":"Dodaje katedrę, muzea, Lascaris War Rooms i wnętrza fortów.","duration_minutes":540,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"family","label_pl":"Rodzinnie","description_pl":"Krótszy rytm, więcej widoków i przerw, mniej wnętrz.","duration_minutes":300,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"quick","route_ui":{"accent":"harbor-blue","best_for_pl":"Pierwszy dzień","decision_chips_pl":["Pieszo","Water taxi","Rycerze","Caravaggio"]},"requires_booking":false,"booking_url":null,"recommended_start_time":"09:00","weather_risk_type":"heat","id":"878fc6cc-48ff-4c0c-ac78-7c7419213f31","slug":"malta-core-valletta-birgu","island":"malta","cover_photo":null,"transport_mode":"multi","difficulty":"medium","distance_km":7.8,"duration_minutes":360,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":180,"badge_id":"malta-core_first_day","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":1,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[35.885411,14.522317],[35.888447,14.523578],[35.887231,14.522434],[35.887497,14.521346],[35.886966,14.520802],[35.887694,14.520626],[35.891457,14.518546],[35.885025,14.521363],[35.894952,14.511998],[35.894619,14.512515],[35.894875,14.511326],[35.895769,14.511088],[35.89636,14.51072],[35.896372,14.511445],[35.897904,14.512363],[35.897503,14.517631],[35.897608,14.518249],[35.900899,14.518884],[35.899922,14.515211],[35.89901,14.513817],[35.897409,14.511199],[35.89643,14.509629],[35.89564,14.508283],[35.898806,14.506907]],"real_trail_name":"Malta Wakacje day 1","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"heritage","tags":["malta-core","history","culture"],"estimated_cost_eur":25,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"any","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"gps","item_pl":"Telefon z GPS"},{"icon":"route","item_pl":"Plan B transportu"}],"booking_note":null,"name":"Birgu + Valletta: port, rycerze i Grand Harbour","description":"Najlepszy pierwszy dzień Maltazara: zaczynasz w Birgu, przepływasz przez Grand Harbour i wchodzisz do Valletty przez Barrakka. Trasa ma tryb szybki bez muzeów i pełny tryb dla tych, którzy chcą wejść do katedry, fortów i war rooms.","tips":"Wybierz tryb przed startem: Spacer bez muzeów / Pełne zwiedzanie / Rodzinnie.","cost_breakdown":"Koszt zależy od biletów, promów/łodzi i wybranego trybu dnia.","name_pl":"Birgu + Valletta: port, rycerze i Grand Harbour","description_pl":"Najlepszy pierwszy dzień Maltazara: zaczynasz w Birgu, przepływasz przez Grand Harbour i wchodzisz do Valletty przez Barrakka. Trasa ma tryb szybki bez muzeów i pełny tryb dla tych, którzy chcą wejść do katedry, fortów i war rooms.","tips_pl":"Wybierz tryb przed startem: Spacer bez muzeów / Pełne zwiedzanie / Rodzinnie.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":null,"booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Koszt zależy od biletów, promów/łodzi i wybranego trybu dnia.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"malta-core","route_day_order":2,"route_modes":[{"id":"no_booking","label_pl":"Bez rezerwacji","description_pl":"Pomija wnętrze Hypogeum, zostawia najmocniejsze punkty dnia.","duration_minutes":420,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"full","label_pl":"Pełny plan","description_pl":"Dodaje Hypogeum, Tarxien, Rabat/Mdinę i więcej przystanków.","duration_minutes":600,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"quick","label_pl":"Szybko","description_pl":"Ħaġar Qim/Mnajdra, Blue Grotto i Marsaxlokk jako rdzeń.","duration_minutes":300,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"no_booking","route_ui":{"accent":"deep-teal","best_for_pl":"UNESCO i prehistoria","decision_chips_pl":["Auto","Rezerwacja","Świątynie","Blue Grotto"]},"requires_booking":true,"booking_url":null,"recommended_start_time":"08:30","weather_risk_type":"closing_time","id":"e2cdd491-6449-4f30-9bd2-ec9028f31d84","slug":"malta-core-south-malta","island":"malta","cover_photo":null,"transport_mode":"car","difficulty":"medium","distance_km":63,"duration_minutes":540,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":220,"badge_id":"malta-core_prehistory","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":2,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[35.869409,14.506941],[35.868984,14.511178],[35.852061,14.385782],[35.841506,14.398548],[35.884746,14.403439],[35.881879,14.398943],[35.8805,14.397514],[35.849513,14.398003],[35.8272,14.442],[35.8265,14.4363],[35.822429,14.457415],[35.820015,14.451658],[35.835987,14.527575],[35.840328,14.544596],[35.864182,14.57134],[35.857256,14.57055]],"real_trail_name":"Malta Wakacje day 2","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"heritage","tags":["malta-core","history","culture"],"estimated_cost_eur":45,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"any","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"gps","item_pl":"Telefon z GPS"},{"icon":"route","item_pl":"Plan B transportu"}],"booking_note":"Hypogeum wymaga wcześniejszej rezerwacji. Bez biletu wybierz tryb bez rezerwacji.","name":"Południe Malty: UNESCO, jaskinie i Marsaxlokk","description":"Najbardziej treściwy dzień historyczny: prehistoryczne świątynie, Hypogeum w trybie rezerwacyjnym, Blue Grotto i Marsaxlokk. Trasa ma tryb bez rezerwacji, żeby użytkownik nie odbił się od Hypogeum.","tips":"Wybierz tryb przed startem: Bez rezerwacji / Pełny plan / Szybko. Ten dzien wymaga decyzji biletowej przed startem.","cost_breakdown":"Hypogeum wymaga wcześniejszej rezerwacji. Bez biletu wybierz tryb bez rezerwacji.","name_pl":"Południe Malty: UNESCO, jaskinie i Marsaxlokk","description_pl":"Najbardziej treściwy dzień historyczny: prehistoryczne świątynie, Hypogeum w trybie rezerwacyjnym, Blue Grotto i Marsaxlokk. Trasa ma tryb bez rezerwacji, żeby użytkownik nie odbił się od Hypogeum.","tips_pl":"Wybierz tryb przed startem: Bez rezerwacji / Pełny plan / Szybko. Ten dzien wymaga decyzji biletowej przed startem.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":"Hypogeum wymaga wcześniejszej rezerwacji. Bez biletu wybierz tryb bez rezerwacji.","booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Hypogeum wymaga wcześniejszej rezerwacji. Bez biletu wybierz tryb bez rezerwacji.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"malta-core","route_day_order":3,"route_modes":[{"id":"classic","label_pl":"Klasycznie","description_pl":"Północ Malty plus Comino, jeśli pogoda i łodzie pozwalają.","duration_minutes":540,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"land_only","label_pl":"Tylko ląd","description_pl":"Mosta, wieże, Popeye, Golden Bay i Riviera bez Comino.","duration_minutes":360,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"family","label_pl":"Rodzinnie","description_pl":"Mniej przystanków historycznych, więcej plaż i prostszy rytm.","duration_minutes":420,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"classic","route_ui":{"accent":"lagoon-cyan","best_for_pl":"Laguny i widoki","decision_chips_pl":["Prom/łódź","Nowy fast ferry","Plaże","Fallback lądowy"]},"requires_booking":false,"booking_url":null,"recommended_start_time":"08:30","weather_risk_type":"sea","id":"35defa60-3bb5-4a52-bae0-cd2430fc2eff","slug":"malta-core-north-comino","island":"malta","cover_photo":null,"transport_mode":"multi","difficulty":"medium","distance_km":48,"duration_minutes":540,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":210,"badge_id":"malta-core_lagoon_scout","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":3,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[35.909706,14.42597],[35.915454,14.416241],[35.918672,14.368658],[35.95472,14.41811],[35.925849,14.452507],[35.974588,14.3422],[35.959675,14.340873],[35.934524,14.344673],[35.930853,14.346079],[36.0141,14.3244]],"real_trail_name":"Malta Wakacje day 3","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"adventure","tags":["malta-core","outdoor","logistics"],"estimated_cost_eur":25,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"morning","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"gps","item_pl":"Telefon z GPS"},{"icon":"route","item_pl":"Plan B transportu"}],"booking_note":null,"name":"Północ Malty + Comino: wieże, zatoki i Blue Lagoon","description":"Dzień z największą zmiennością: Mosta, północne zatoki, Czerwona Wieża, filmowe Anchor Bay i Comino. Trasa ma wariant lądowy, gdy wiatr lub łodzie popsują plan, oraz nową opcję Gozo Highspeed ze Sliemy/Buġibby do Mġarr dla osób bez auta.","tips":"Wybierz tryb przed startem: Klasycznie / Tylko ląd / Rodzinnie. Ten dzien ma ryzyko wiatru i rejsow: sprawdz morze przed startem.","cost_breakdown":"Koszt zależy od biletów, promów/łodzi i wybranego trybu dnia.","name_pl":"Północ Malty + Comino: wieże, zatoki i Blue Lagoon","description_pl":"Dzień z największą zmiennością: Mosta, północne zatoki, Czerwona Wieża, filmowe Anchor Bay i Comino. Trasa ma wariant lądowy, gdy wiatr lub łodzie popsują plan, oraz nową opcję Gozo Highspeed ze Sliemy/Buġibby do Mġarr dla osób bez auta.","tips_pl":"Wybierz tryb przed startem: Klasycznie / Tylko ląd / Rodzinnie. Ten dzien ma ryzyko wiatru i rejsow: sprawdz morze przed startem.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":null,"booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Koszt zależy od biletów, promów/łodzi i wybranego trybu dnia.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"malta-core","route_day_order":4,"route_modes":[{"id":"classic","label_pl":"Klasyczna pętla","description_pl":"Pełna pętla Gozo z najważniejszymi punktami.","duration_minutes":540,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"short","label_pl":"Skrócona","description_pl":"Tal-Mixta, Dwejra, Sanap i Cytadela.","duration_minutes":360,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"photo","label_pl":"Foto / widoki","description_pl":"Priorytetem są jaskinie, klify, zachód i kadry.","duration_minutes":480,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"classic","route_ui":{"accent":"gozo-olive","best_for_pl":"Gozo w jeden dzień","decision_chips_pl":["Auto","Prom","Dwejra","Cytadela"]},"requires_booking":false,"booking_url":null,"recommended_start_time":"07:30","weather_risk_type":"heat","id":"1b75e5c1-1f06-435f-9f21-75a7286dc666","slug":"malta-core-gozo-loop","island":"gozo","cover_photo":null,"transport_mode":"car","difficulty":"medium","distance_km":63,"duration_minutes":540,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":240,"badge_id":"malta-core_gozo_ranger","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":4,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[36.063324,14.289589],[36.049015,14.267764],[36.080198,14.241887],[36.07871,14.229178],[36.07923,14.212991],[36.048441,14.191456],[36.053372,14.19116],[36.053009,14.18866],[36.028811,14.215519],[36.021863,14.227161],[36.046001,14.239131]],"real_trail_name":"Malta Wakacje day 4","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"adventure","tags":["malta-core","outdoor","logistics"],"estimated_cost_eur":35,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"any","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"gps","item_pl":"Telefon z GPS"},{"icon":"route","item_pl":"Plan B transportu"}],"booking_note":null,"name":"Gozo w jeden dzień: Ramla, Dwejra i Cytadela","description":"Pełna pętla po Gozo dla użytkownika z autem: Tal-Mixta, Ġgantija, soliny, dwa wied, Dwejra, Xlendi, Sanap i Cytadela. Trasa musi zacząć się wcześnie.","tips":"Wybierz tryb przed startem: Klasyczna pętla / Skrócona / Foto / widoki.","cost_breakdown":"Koszt zależy od biletów, promów/łodzi i wybranego trybu dnia.","name_pl":"Gozo w jeden dzień: Ramla, Dwejra i Cytadela","description_pl":"Pełna pętla po Gozo dla użytkownika z autem: Tal-Mixta, Ġgantija, soliny, dwa wied, Dwejra, Xlendi, Sanap i Cytadela. Trasa musi zacząć się wcześnie.","tips_pl":"Wybierz tryb przed startem: Klasyczna pętla / Skrócona / Foto / widoki.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":null,"booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Koszt zależy od biletów, promów/łodzi i wybranego trybu dnia.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"maltazar-collections","route_day_order":5,"route_modes":[{"id":"quick","label_pl":"90 minut","description_pl":"Najważniejsze widoki bez wnętrz.","duration_minutes":90,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"family","label_pl":"Spokojnie","description_pl":"Więcej przerw i niższy rytm.","duration_minutes":120,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"quick","route_ui":{"accent":"harbor-blue","best_for_pl":"Pierwsze 90 minut","decision_chips_pl":["Bez auta","Port","Forty","Krótko"]},"requires_booking":false,"booking_url":null,"recommended_start_time":"08:00","weather_risk_type":"heat","id":"78ff9e4e-48b1-4c81-8e48-32016a655d34","slug":"maltazar-quick-valletta","island":"malta","cover_photo":null,"transport_mode":"foot","difficulty":"easy","distance_km":2.8,"duration_minutes":90,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":80,"badge_id":"maltazar_quick_valletta","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":105,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[35.894772,14.508711],[35.894952,14.511998],[35.894619,14.512515],[35.89636,14.51072],[35.896372,14.511445]],"real_trail_name":"Maltazar collection: quick_60_90","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"heritage","tags":["maltazar-collections","quick_60_90","quick","60-90","car-free","history","urban"],"estimated_cost_eur":0,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"any","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"map","item_pl":"Telefon z mapą"},{"icon":"route","item_pl":"Plan powrotu"}],"booking_note":null,"name":"Valletta w 90 minut: mury, port i Caravaggio","description":"Krótka trasa bez samochodu dla pierwszego kontaktu z Vallettą. Zobaczysz port, fortyfikacje i najważniejsze miejskie kadry bez udawania, że da się zwiedzić całą stolicę w godzinę.","tips":"Krótka trasa bez samochodu dla pierwszego kontaktu z Vallettą. Zobaczysz port, fortyfikacje i najważniejsze miejskie kadry bez udawania, że da się zwiedzić całą stolicę w godzinę.","cost_breakdown":"Trasa piesza; bilety do wnętrz są opcjonalne i nie są częścią podstawowego czasu.","name_pl":"Valletta w 90 minut: mury, port i Caravaggio","description_pl":"Krótka trasa bez samochodu dla pierwszego kontaktu z Vallettą. Zobaczysz port, fortyfikacje i najważniejsze miejskie kadry bez udawania, że da się zwiedzić całą stolicę w godzinę.","tips_pl":"Krótka trasa bez samochodu dla pierwszego kontaktu z Vallettą. Zobaczysz port, fortyfikacje i najważniejsze miejskie kadry bez udawania, że da się zwiedzić całą stolicę w godzinę.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":null,"booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Trasa piesza; bilety do wnętrz są opcjonalne i nie są częścią podstawowego czasu.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"maltazar-collections","route_day_order":6,"route_modes":[{"id":"family","label_pl":"Rodzinny rytm","description_pl":"Plaża, wieża i filmowa zatoka z miejscem na przerwy.","duration_minutes":240,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"quick","label_pl":"Krócej","description_pl":"Wieża i Golden Bay bez wejścia do Popeye.","duration_minutes":150,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"family","route_ui":{"accent":"sun-yellow","best_for_pl":"Rodzinnie","decision_chips_pl":["Autobus","Plaża","Film","Przerwy"]},"requires_booking":false,"booking_url":null,"recommended_start_time":"09:00","weather_risk_type":"heat","id":"be72e35a-ef2d-4597-aed7-49396514f57c","slug":"maltazar-family-golden-bay","island":"malta","cover_photo":null,"transport_mode":"bus","difficulty":"easy","distance_km":7.5,"duration_minutes":240,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":110,"badge_id":"maltazar_family_golden_bay","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":106,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[35.9704,14.3611],[35.959675,14.340873],[35.9571,14.3483],[35.9576,14.3447]],"real_trail_name":"Maltazar collection: family","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"family","tags":["maltazar-collections","family","car-free","beach-history","half-day","shade-breaks"],"estimated_cost_eur":18,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"any","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"map","item_pl":"Telefon z mapą"},{"icon":"route","item_pl":"Plan powrotu"}],"booking_note":null,"name":"Złota Zatoka bez nudy","description":"Rodzinne pół dnia z wieżą, plażą i filmowym Anchor Bay. Jest miejsce na kąpiel, krótki spacer i przerwę, zamiast wciskania kolejnych punktów do planu.","tips":"Rodzinne pół dnia z wieżą, plażą i filmowym Anchor Bay. Jest miejsce na kąpiel, krótki spacer i przerwę, zamiast wciskania kolejnych punktów do planu.","cost_breakdown":"Transport publiczny i opcjonalny bilet do Popeye Village; kąpiel bezpłatna.","name_pl":"Złota Zatoka bez nudy","description_pl":"Rodzinne pół dnia z wieżą, plażą i filmowym Anchor Bay. Jest miejsce na kąpiel, krótki spacer i przerwę, zamiast wciskania kolejnych punktów do planu.","tips_pl":"Rodzinne pół dnia z wieżą, plażą i filmowym Anchor Bay. Jest miejsce na kąpiel, krótki spacer i przerwę, zamiast wciskania kolejnych punktów do planu.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":null,"booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Transport publiczny i opcjonalny bilet do Popeye Village; kąpiel bezpłatna.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"maltazar-collections","route_day_order":7,"route_modes":[{"id":"classic","label_pl":"Pełna pętla","description_pl":"Pięć lokacji z przejazdem przez wyspę.","duration_minutes":300,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"short","label_pl":"Port i forty","description_pl":"Trzy punkty przy Grand Harbour.","duration_minutes":150,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"classic","route_ui":{"accent":"coral","best_for_pl":"Miłośnicy filmu","decision_chips_pl":["Gladiator","Gra o Tron","Studia","Popeye"]},"requires_booking":false,"booking_url":null,"recommended_start_time":"08:30","weather_risk_type":"heat","id":"c891f35c-a25f-4f60-80ed-7d1e647c060e","slug":"maltazar-film-locations-malta","island":"malta","cover_photo":null,"transport_mode":"car","difficulty":"medium","distance_km":41,"duration_minutes":300,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":150,"badge_id":"maltazar_film_locations","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":107,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[35.903,14.5055],[35.8946,14.533],[35.8964,14.5274],[35.9608,14.3609],[35.959675,14.340873]],"real_trail_name":"Maltazar collection: film_locations","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"adventure","tags":["maltazar-collections","film_locations","film","film-locations","car","screen-history"],"estimated_cost_eur":12,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"any","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"map","item_pl":"Telefon z mapą"},{"icon":"route","item_pl":"Plan powrotu"}],"booking_note":null,"name":"Malta na ekranie: forty, studia i Anchor Bay","description":"Trasa dla osób, które chcą zobaczyć nie tylko kadry, ale też skalę planu zdjęciowego: od fortów przy Grand Harbour po Popeye Village na północy.","tips":"Trasa dla osób, które chcą zobaczyć nie tylko kadry, ale też skalę planu zdjęciowego: od fortów przy Grand Harbour po Popeye Village na północy.","cost_breakdown":"Koszt transportu; bilety do obiektów i Popeye są opcjonalne.","name_pl":"Malta na ekranie: forty, studia i Anchor Bay","description_pl":"Trasa dla osób, które chcą zobaczyć nie tylko kadry, ale też skalę planu zdjęciowego: od fortów przy Grand Harbour po Popeye Village na północy.","tips_pl":"Trasa dla osób, które chcą zobaczyć nie tylko kadry, ale też skalę planu zdjęciowego: od fortów przy Grand Harbour po Popeye Village na północy.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":null,"booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Koszt transportu; bilety do obiektów i Popeye są opcjonalne.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"maltazar-collections","route_day_order":8,"route_modes":[{"id":"classic","label_pl":"Pełna pętla","description_pl":"Wszystkie pięć punktów w spokojnym rytmie.","duration_minutes":300,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"photo","label_pl":"Widoki","description_pl":"Zostawia zatokę, klify i saliny; skraca postoje miejskie.","duration_minutes":210,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"classic","route_ui":{"accent":"sage","best_for_pl":"Powrót na Gozo","decision_chips_pl":["Bez tłumu","Klify","Saliny","Auto"]},"requires_booking":false,"booking_url":null,"recommended_start_time":"08:00","weather_risk_type":"heat","id":"4f40cd7a-24bb-49b9-bde0-fb7be3965541","slug":"gozo-hidden-gems-east-west","island":"gozo","cover_photo":null,"transport_mode":"car","difficulty":"medium","distance_km":32,"duration_minutes":300,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":160,"badge_id":"maltazar_gozo_hidden_gems","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":108,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[36.0198,14.2718],[36.0172,14.2742],[36.037,14.186],[36.0186,14.2509],[36.0796,14.2466]],"real_trail_name":"Maltazar collection: gozo_outside_main_route","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"adventure","tags":["maltazar-collections","gozo_outside_main_route","gozo-outside-main-route","hidden-gems","photo","car"],"estimated_cost_eur":18,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"any","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"map","item_pl":"Telefon z mapą"},{"icon":"route","item_pl":"Plan powrotu"}],"booking_note":null,"name":"Gozo poza główną trasą: zatoka, klify i saliny","description":"Pętla dla powracających na Gozo: Mġarr ix-Xini, Ras il-Wardija, Ta' Cenc i saliny pokazują wyspę spokojniej i szerzej niż standardowy dzień Dwejra–Cytadela.","tips":"Pętla dla powracających na Gozo: Mġarr ix-Xini, Ras il-Wardija, Ta' Cenc i saliny pokazują wyspę spokojniej i szerzej niż standardowy dzień Dwejra–Cytadela.","cost_breakdown":"Koszt transportu; brak obowiązkowych biletów na trasie.","name_pl":"Gozo poza główną trasą: zatoka, klify i saliny","description_pl":"Pętla dla powracających na Gozo: Mġarr ix-Xini, Ras il-Wardija, Ta' Cenc i saliny pokazują wyspę spokojniej i szerzej niż standardowy dzień Dwejra–Cytadela.","tips_pl":"Pętla dla powracających na Gozo: Mġarr ix-Xini, Ras il-Wardija, Ta' Cenc i saliny pokazują wyspę spokojniej i szerzej niż standardowy dzień Dwejra–Cytadela.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":null,"booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Koszt transportu; brak obowiązkowych biletów na trasie.","cost_breakdown_en":null},{"route_collection":"maltazar-collections","route_day_order":9,"route_modes":[{"id":"classic","label_pl":"Pełna pętla","description_pl":"Wieża, bateria, jaskinie, Skała Słonia i wysoki punkt.","duration_minutes":240,"description_en":null,"label_en":null},{"id":"short","label_pl":"Krótko i bezpiecznie","description_pl":"Santa Marija, bateria i powrót z zapasem czasu.","duration_minutes":150,"description_en":null,"label_en":null}],"default_route_mode":"classic","route_ui":{"accent":"lagoon-cyan","best_for_pl":"Comino poza tłumem","decision_chips_pl":["Łódź","Wieża","Jaskinie","Bez Blue Lagoon"]},"requires_booking":true,"booking_url":null,"recommended_start_time":"08:00","weather_risk_type":"sea","id":"e47a4aa7-d429-4c69-a78f-67d416bd970d","slug":"comino-beyond-blue-lagoon","island":"comino","cover_photo":null,"transport_mode":"boat","difficulty":"medium","distance_km":7,"duration_minutes":240,"elevation_gain_m":null,"completion_bonus":140,"badge_id":"maltazar_comino_beyond_lagoon","is_featured":true,"is_premium":false,"sort_order":109,"best_season":"all-year","is_active":true,"polyline_coords":[[36.0114,14.3317],[36.0105,14.331],[36.011,14.3351],[36.0056,14.3358],[36.0148,14.3261]],"real_trail_name":"Maltazar collection: comino_beyond_blue_lagoon","real_trail_url":"https://malta-wakacje.pl/malta-mapa-atrakcji","trail_category":"adventure","tags":["maltazar-collections","comino_beyond_blue_lagoon","comino-beyond-blue-lagoon","car-free","nature","boat","heat"],"estimated_cost_eur":25,"elevation_profile":[],"avg_rating":0,"review_count":0,"seasonal_info":[],"best_time_of_day":"morning","preparation_checklist":[{"icon":"water","item_pl":"Woda"},{"icon":"map","item_pl":"Telefon z mapą"},{"icon":"route","item_pl":"Plan powrotu"}],"booking_note":"Zarezerwuj lub potwierdź łódź powrotną. Przy silnym wietrze nie rozpoczynaj pętli.","name":"Comino poza Blue Lagoon: wieża, jaskinie i pętla","description":"Piesza pętla po Comino, która omija główny tłum i prowadzi przez Santa Marija, baterię, jaskinie i wysoki punkt wyspy. Łódź i pogoda są częścią planu.","tips":"Piesza pętla po Comino, która omija główny tłum i prowadzi przez Santa Marija, baterię, jaskinie i wysoki punkt wyspy. Łódź i pogoda są częścią planu.","cost_breakdown":"Łódź jest konieczna; sprawdź operatora, powrót i warunki morza przed startem.","name_pl":"Comino poza Blue Lagoon: wieża, jaskinie i pętla","description_pl":"Piesza pętla po Comino, która omija główny tłum i prowadzi przez Santa Marija, baterię, jaskinie i wysoki punkt wyspy. Łódź i pogoda są częścią planu.","tips_pl":"Piesza pętla po Comino, która omija główny tłum i prowadzi przez Santa Marija, baterię, jaskinie i wysoki punkt wyspy. Łódź i pogoda są częścią planu.","name_en":null,"description_en":null,"tips_en":null,"booking_note_pl":"Zarezerwuj lub potwierdź łódź powrotną. Przy silnym wietrze nie rozpoczynaj pętli.","booking_note_en":null,"cost_breakdown_pl":"Łódź jest konieczna; sprawdź operatora, powrót i warunki morza przed startem.","cost_breakdown_en":null}],"island":"malta","lang":"pl","portalLocale":"pl","initialSessionId":"$undefined","joinTeamCode":"$undefined","isMaltazar":true}]}]]